Gespierd, slank, een scherpe kaaklijn: de druk op jonge mannen om te voldoen aan dit schoonheidsideaal neemt toe. De normalisering van zulke stereotypen over mannen – én vrouwen – kan ronduit gevaarlijk zijn.
‘Mannelijkheid betekent kracht.’ Het zijn de woorden van Joe Rogan, met 14,5 miljoen volgers op Spotify – veelal mannen – ’s werelds populairste podcaster. Wat Rogan, zelf een grote, gespierde man met een verleden in de vechtsport, ziet als deze voor mannelijkheid zo essentiële ‘kracht’, blijkt uit andere uitzendingen: ‘Een van de redenen dat ik zo veel sport, is dat ik dan respect heb voor mezelf.’
‘Het hedendaagse mannelijke schoonheidsideaal is, kort door de bocht, dat ‘mooie’ mannen niet alleen gespierd en lang zijn, maar ook slank, met een laag vetpercentage’, zegt Tim Piatkowski, onderzoeker psychologie aan de Griffiths-universiteit in Brisbane. Dat vergt een strak dieet en een taai schema in de sportschool.
Over de auteur
Frank Rensen is wetenschapsjournalist en schrijft voor de Volkskrant over technologie, van sociale media en cryptocurrency tot privacy en games.
‘In de afgelopen tien jaar is dit ideaal onder invloed van sociale media normaler geworden’, zegt Piatkowski, wiens onderzoek is gericht op het sportgedrag van mannen. Hij ziet dat veel jongens de druk voelen om te voldoen aan dit specifieke schoonheidsideaal, doordat ze overal beelden zien van afgetrainde jonge mannen, bijvoorbeeld van influencers op sociale media. Daardoor trekken steeds meer en steeds jongere jongens naar de sportschool, met de missie om spieren te kweken.
Er staan geen disclaimers bij beelden van deze influencers die duidelijk maken hoe de mannen zo’n lichaam hebben gekregen. ‘Dit kan met steroïden zijn, bijvoorbeeld, of met een sportschema dat onhaalbaar is voor jongeren die ook nog naar school of naar werk moeten’, zegt Piatkowski. ‘Zelfs als ze elke dag naar de sportschool gaan en een streng dieet volgen, blijft het vaak onmogelijk om eruit te zien als deze mannen. Voor jongens is dit extreem stressvol.’
Piatkowski noemt het gevaarlijk om ‘mannelijke waarde’ gelijk te stellen aan dit schoonheidsideaal. Dat gebeurt wel en het wordt steeds normaler, blijkt uit de populariteit van fitfluencers en hypermannelijke internetpersoonlijkheden als Joe Rogan.
Het gevaar is niet theoretisch. In extreme gevallen speelden onhaalbare schoonheidsidealen zelfs mee bij dodelijke schietpartijen. Zo doodde de 22-jarige Amerikaan Elliot Rodger in 2014 zes mensen en zichzelf, volgens zijn eigen online gepubliceerde manifest omdat ‘vrouwtjes van de menselijke diersoort niet in staat waren om waarde in mij te zien’.
In dit manifest deed Rodger zijn beweegredenen in detail uit de doeken: hij was niet aantrekkelijk, werd daarom afgewezen door vrouwen en zou, omdat hij niets kon veranderen aan zijn uiterlijk, nooit gelukkig worden. Als gevolg haatte hij vrouwen en benijdde hij mannen die hun aandacht wél kregen.
Deze gedachtegang kenmerkt ‘incels’ (van het Engelse involuntary celibate), personen – vooral mannen – die onvrijwillig geen seks hebben en geen relaties ontwikkelen. Mannelijke incels geven vrouwen daar de schuld voor, omdat ze oppervlakkig en manipulatief zouden zijn. Rodger kreeg na zijn aanslag een heldenstatus onder sommige incels: ‘De incelopstand is begonnen! Heil aan de Allerhoogste Gentleman Elliot Rodger!’, schreef de 25-jarige Alek Minassian in 2018 op Facebook, voordat hij elf mensen doodreed in Toronto.
Ook schreef Minassian over de ‘omverwerping van alle Chads en Stacys’, namen waarmee incels verwijzen naar archetypische aantrekkelijke mannen en vrouwen. Inmiddels heeft het mainstream-internet zich de term ‘Chad’ toegeëigend, om te verwijzen naar een dominante, succesvolle, maar vooral aantrekkelijke ‘alfa-man’. Zo is ‘Gigachad’, een digitaal bewerkte foto van model Ernest Khalimov, tegenwoordig een populaire digitale mascotte.
‘Incels zijn een marginale groep, maar hun gedachtegoed komt online langzaamaan overal tevoorschijn’, zegt Joshua Thorburn, die onderzoek doet naar incels aan de Monash-universiteit in Melbourne. Het gaat vooral om het misogyne idee dat vrouwen alleen op ‘Chads’ vallen die aan een voor velen onhaalbaar mannelijk schoonheidsideaal voldoen, vertelt Thorburn.
Het meest treffende voorbeeld van genormaliseerd incel-denken is ‘looksmaxxing’, het maximaliseren van de fysieke aantrekkelijkheid in de hoop door vrouwen te worden begeerd. Looksmaxxing verscheen meer dan tien jaar geleden op incel-internetforums, maar tegenwoordig is het een populaire trend op socialemediaplatforms als Instagram, TikTok en YouTube, waar jonge mannen elkaar allerhande tips geven om het Gigachad-ideaal te benaderen.
Dit begint met voor de hand liggende adviezen zoals het bijhouden van de persoonlijke hygiëne. Maar ook aangeboren eigenschappen, vooral de kaaklijn, willen veel looksmaxxers verbeteren. Een voorbeeld is ‘mewing’, het uitvoeren van tongoefeningen om, zo is het idee, de kaaklijn te verscherpen. Hoewel er weinig wetenschappelijk bewijs bestaat voor de effectiviteit van mewing, is het populair: een TikTok-video die het proces uitlegt is 37,8 miljoen keer bekeken en die video is geen uitzondering. Wie op TikTok of YouTube zoekt naar mewing, krijgt talloze video’s van jonge mannen te zien, met vele miljoenen views.
Een recente trend: jonge, mannelijke Instagram- en TikTok-influencers raden hun volgers aan om op ‘facial fitness’-kauwgom te kauwen. Volgens de 19-jarige TikTokker Carson Teagarden, die een miljoen kijkers kauwgom van het merk Jawliner aanraadt, zou dit de kaakspieren trainen en leiden tot de felbegeerde strakke kaaklijn.
Er zijn aanwijzingen dat dit soort oefeningen kunnen leiden tot kaakproblemen, gewrichtspijn of zelfs oorsuizen. Een prangender gevaar, volgens Thorburn en Piatkowski, is dat deze mainstreamversie van looksmaxxing een ‘opstapje’ is naar de antifeministische, misogyne ideologieën waaruit het verschijnsel is ontsprongen. Thorburn: ‘Als je gelooft dat vrouwen alleen zijn aangetrokken tot bepaalde eigenschappen, die je niet hebt of kunt bereiken, kan dat leiden tot het idee dat je fundamenteel onmannelijk bent. Sommigen geven een ingebeelde oppervlakkigheid van vrouwen daar vervolgens de schuld voor.’
Geselecteerd door de redactie
Verkopen op Temu? In China lijkt het iets om je voor te schamen
Een mosselpan op een kinderhoofd? ‘Het is hier geen speeltuin, Friedrich’
Source: Volkskrant