Defensie-expert Ko Colijn over hoe de NAVO oorlog met Rusland wil vermijden

Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Dit keer bespreekt hij hoe de NAVO incidenten negeert om niet in een directe oorlog met Rusland te raken.

Wapensteun aan Oekraïne? Dat is een zaak voor de hoofdsteden, niet voor het NAVO-hoofdkwartier in Brussel. Strategische adviezen en training? Ook dat doen landen zelf, niet de NAVO.

Economische sancties? Dat is aan afzonderlijke lidstaten (of de EU), de NAVO houdt zich erbuiten.

Oorlog dan? Elke centimeter NAVO-grondgebied zal worden verdedigd, is het mantra in Brussel. Maar Oekraïne is geen lidstaat, en wordt dat voorlopig ook niet, dus het blijft een oorlog van Rusland tegen een niet-lid. Het slachtoffer kan raketten, F16's en geld krijgen, maar geen beroep doen op het beroemde artikel 5 uit het NAVO-verdrag, dat lidstaten verplicht elkaar te helpen als een van hen wordt aangevallen. Formeel strekt de bemoeienis van de NAVO zich niet uit tot Oekraïne.

Dat is natuurlijk flauwekul. Het coördineren van wapenzendingen, geld en strategisch advies wordt niet aan de grillen van afzonderlijke landen overgelaten, maar op elkaar afgestemd.

Je zou kunnen opwerpen dat dit in Washington gebeurt, en niet op het NAVO-hoofdkwartier. Daar zit wat in, maar het doet ook de honderden militairen en diplomaten tekort die het machtigste bondgenootschap ter wereld dagelijks draaiende houden vanuit Brussel, en op andere plekken buiten de VS. De NAVO heeft 32 leden en bijna zestig partnerschappen en andere samenwerkingsverbanden met niet-lidstaten.

Laten we eens kijken of de oorlog van de Russen echt zo schadevrij is voor NAVO-landen dat je artikel 5 niet kunt inroepen. Nee, allerlei buurlanden van Oekraïne hadden dat al kunnen doen. Er is bijvoorbeeld te vaak een raket op het grondgebied van een lidstaat beland om betrokkenheid makkelijk weg te wuiven. De lijst van dat soort incidenten is te lang om hier weer te geven, maar reken maar dat iemand in Brussel die dagelijks bijhoudt.

We hebben het nu alleen over fysieke schendingen. De veelbesproken cyberaanvallen en andere 'onzichtbare' inmenging laten we buiten beschouwing. Dat wordt met een duur woord 'hybride oorlogsvoering' genoemd, die eigenlijk ook grensoverschrijdend is. De NAVO sluit niet uit dat zulke ontwrichtende acties ook artikel 5-gevallen kunnen vormen, maar bekijkt dat van geval tot geval. Het bondgenootschap doet daar bewust een beetje schimmig over, om de vijand niet wijzer te maken.

Wat betreft die fysieke incidenten is elk buurland van Oekraïne aan de beurt geweest. We bekijken een paar voorbeelden, van zuid naar noord.

• Bulgarije: Op 25 juni 2023 ontplofte een munitiefabriek in de stad Karnobat. Die had net de export naar Oekraïne opgevoerd. De eigenaar was eerder al slachtoffer van een moordpoging met het Russische zenuwgif novitsjok. De Bulgaarse regering zegt dat Russische saboteurs achter dit soort aanslagen zitten.
• Roemenië: Sinds Oekraïne zijn graanschepen niet meer over volle zee, maar vlak langs de kusten van de Zwarte Zee stuurt, gaat er het nodige mis. Rusland voerde in september 2023 een aanval uit op de Oekraïense graanhaven Izmail. Brokstukken van kruisraketten kwamen ook in Roemenië terecht. "Een grove schending van onze soevereiniteit", zei president Klaus Iohannis.
• Polen: In november 2022 werden bij het dorp Przewodów twee Poolse boeren gedood door (vermoedelijk) een Oekraïense luchtafweerraket die was afgezwaaid. In april 2023 werden brokstukken van een Russische raket gevonden in een Pools bos.
• Estland: Op 22 mei werd door Russische patrouillebootjes in het holst van de nacht een twintigtal boeien verwijderd uit de Ests-Russische grensrivier Narva. De Russen beweerden al een paar maanden dat de grens niet meer klopte. "Provocerend", noemde de Estse regering dat pestgedrag door Moskou. De NAVO vreest dat Rusland de Russischsprekende bevolking in dat gebied komt 'helpen'. Zou zulke hulp een artikel 5-geval zijn?
• Finland: Ook hier is grensgedoe. Op 26 juni schond een Russisch onderzoeksschip een stukje Fins water in de Finse Golf. Eerder die maand schonden vier Russische vliegtuigen al het Finse luchtruim boven die nauwe zeestraat. Een "administratieve vergissing", zei Moskou. Sinds Finland in april 2023 lid werd van de NAVO, is de Oostzee een soort NAVO-binnenwater geworden, en dat zit Poetin niet lekker. Ook aan de 1.320 kilometer lange landgrens tussen Finland en Rusland rommelt het: de Finnen klagen dat Rusland migranten in et als grensoverschrijdend 'menselijk wapen'.
• Zweden: Dit land grenst niet letterlijk aan Rusland, maar sinds het in maart van dit jaar ook lid werd van de NAVO, schenden Russische gevechtsvliegtuigen vaker het Zweedse luchtruim. Op 15 juni werd een SU-24 verjaagd door een Zweedse Gripen bij het eiland Gotland. Er woedt een felle woordenoorlog tussen Stockholm en Moskou. Rusland is kwaad dat Zweden bereid is ook kernwapens van de NAVO toe te laten op zijn grondgebied. Een tamelijk ongekende stap, die andere landen (zoals Finland) niet willen zetten.

Zo dreigt de Oekraïneoorlog zich als een olievlek te verspreiden. Er zijn een paar lessen te trekken uit dit escalatiepatroon.

1. De NAVO bagatelliseert grensschendingen het liefst en wil alleen grote, opzettelijke oorlogshandelingen van de vijand verstaan onder artikel 5-gevallen.
2. Russen pikken die bewegingsruimte in, maar durven tot nu toe niet tot het uiterste te gaan. Dat is riskant, want…
3. Een ongeluk zit in een klein hoekje. Voor je het weet is een kleine overtreding uitgegroeid tot een onbeheersbaar incident of, erger nog, confrontatie of oorlog. Relatief kleine frictie kan het voorportaal zijn van een echte oorlog tussen Rusland en de NAVO.
4. Artikel 5 zegt alleen dat elke lidstaat zelf beslist hoeveel en wat voor steun het in geval van oorlog wil verlenen. Dat kan in theorie nul zijn. Maar ook 100 procent.

Source: Nu.nl algemeen