Het imago van het Verenigd Koninkrijk als succesvolle multiculturele samenleving heeft een flinke deuk opgelopen door de gewelddadige anti-migratierellen. Is dit een nieuw hoofdstuk van het Britse rechts-extremisme? ‘Hun racisme zit eerder in een gevoel van inferioriteit, dan superioriteit.’
Liam Ryan reisde op zaterdag 3 augustus van zijn woonplaats Bradford naar Manchester om zich aan te sluiten bij de anti-immigratierellen. Hij is een van de mannen die bij Piccadilly Gardens een zwarte man belaagden. Op videobeelden is te zien hoe Ryan een klap in diens richting probeerde uit te delen. Vijf dagen later zit de 28-jarige in de rechtbank van Manchester, waar hij met een zakdoek de tranen van zijn wangen veegt. Hij kan een gevangenisstraf tegemoetzien, zo laat de rechter doorschemeren.
Ryan, op wiens voorhoofd een tatoeage prijkt, is een van de tientallen mannen en een enkele vrouw die afgelopen week versneld voor de rechter verschenen voor hun deelname aan de rellen, die met name de noordelijke steden van Engeland hebben geplaagd.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont in Londen.
Premier Keir Starmer, even terug in zijn oude rol van hoofdaanklager, had de relschoppers vanaf het eerste moment geportretteerd als ‘extreemrechts tuig’. Opluchting was er in Downing Street toen woensdagavond een nieuwe golf rellen uitbleef; de straten waren bevolkt door tegendemonstranten.
Hoewel de kans bestaat dat het geweld weer zal oplaaien, begint het terugkijken op de zeven roerige dagen die volgden op de moord van drie meisjes in Southport. Tot ver voorbij de Britse landsgrenzen is er geschrokken gereageerd op het belagen van moskeeën, het bestormen en in brand proberen te steken van asielhotels, alsmede het aanvallen van mensen met een andere huidskleur. Het imago van Groot-Brittannië als een succesvolle multiculturele samenleving, met prominente politici uit minderheidsgroepen, liep nevenschade op.
Op het eiland bestaat een geschiedenis van rechts-extremisme die zo’n honderd jaar teruggaat. In de jaren dertig marcheerden de bruinhemden van Oswald Mosley, de elitaire leider van de Britse fascisten, door de straten van Londen, op zoek naar Joodse doelwitten.
In de jaren zeventig en tachtig vielen leden van het racistische National Front immigranten aan, zowel zwarte als Aziatische. Schokkend was de moord op de zwarte tiener Stephen Lawrence in 1993 in Zuidoost-Londen, doodgestoken door vijf blanke racisten. In 2016 werd Labour-parlementariër Jo Cox door een neonazi gedood.
Het rechtvaardigt de vraag of de rellen van de afgelopen dagen een nieuwe episode vormen in deze geschiedenis van rechts-extremisme in het Verenigd Koninkrijk. Volgens de socioloog en criminoloog Simon Winlow is dit niet het geval. ‘Extreemrechts in Groot-Brittannië is sinds de Tweede Wereldoorlog erg klein en zeer marginaal. Wat we wel hebben gezien is de toename van rechts-populisme, een gevolg van de neoliberale de-industrialisering. Industrieel werk verdween, leefwijzen veranderden en migrantengroepen werden prominenter aanwezig.’
Winlow publiceerde het boek The Rise of the Right: English Nationalism and the Transformation of Working-Class Politics. Met twee collega’s interviewde hij tientallen mensen in het noorden van Engeland, onder wie veel sympathisanten van de English Defence League, de oude protestbeweging van de rechts-extremistische activist Tommy Robinson.
Het zijn verhalen van verval. Een verlangen naar oude gemeenschappen gaat gepaard met frustratie over het hedendaags bestaan. Er is een gebrek aan werk, aan buurtkroegen. Hedonisme biedt geen bevrediging.
Volgens Winlow hebben de rellen ‘woede, vijandigheid en cynisme’ aan de oppervlakte gebracht. ‘Veel mensen voelen zich genegeerd en beduveld’, zegt hij. ‘De gevestigde politiek heeft geweigerd om de onderliggende krachten aan te pakken die boosheid en frustratie veroorzaken.’
Tegenover het lot van de traditionele arbeidersklasse zijn de opbloeiende migrantengemeenschappen. Zoals de conservatieve commentator Fraser Nelson schreef in de Daily Telegraph: ‘De Britse migrantendroom floreert; het zijn de arme witte jongens die in de penarie zitten.’
Deze dynamiek raakt volgens Winlow meteen aan het racisme bij een deel van de nihilistische straattaferelen van de afgelopen week. Het racisme in Groot-Brittannië dat zichtbaar was in de schaduw van het westerse imperialisme is naar zijn idee op fundamentele wijze veranderd.
‘Het racisme van de relschoppers is niet geworteld is suprematisme, zoals dat in vroegere tijden het geval was. Er is eerder sprake van het tegenovergestelde. De relschoppers voelen zich genegeerd en misbruikt. Hun racisme zit eerder in een gevoel van inferioriteit, dan superioriteit.’
Geheel onverwachts kwam de uitbarsting niet. Acht jaar geleden was de stem om de Europese Unie te verlaten een uiting van onvrede over immigratie en economische verwaarlozing, zeker in het noorden van Engeland. Ondanks projecten van de Conservatieve regering om achtergebleven gebieden te helpen, bleven ze een voedingsbodem voor radicalisering. Tegelijkertijd is er bezuinigd op projecten die radicalisering moeten tegengaan.
Er zijn vergelijkingen getrokken met de zomer van 1981, toen verschillende Britse binnensteden het toneel waren van hevige rellen waarbij zwarte jongeren protesteerden tegen racisme en economische achterstelling.
Eerder dat jaar waren er in het Zuid-Londense New Cross dertien zwarte jongeren gedood bij een brand in een woning waar een feest plaatsvond. Hoewel de oorzaak werd bestempeld als onduidelijk, waren er getuigen die hadden gezien dat er een brandbom naar binnen was gegooid, indertijd een bekende tactiek van het National Front.
De rechts-radicale politicus Enoch Powell sprak toen van een ‘aanstaande burgeroorlog’, net als Elon Musk dat afgelopen week heeft gedaan. Na de rassenrellen van 1981 nam de regering-Thatcher maatregelen om jongeren aan het werk te helpen. De oude haven van Liverpool, net als nu het decor van de hevigste rellen, onderging een enorme opknapbeurt.
Ook David Cameron nam actie na de zomerrellen van 2011. Heel vroeg in zijn premierschap staat Starmer voor de taak om de voedingsbodem van het geweld weg te nemen. De aanklager moet weer politicus worden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant