Leden van het Koninklijk Huis vermijden ophef rond hun persoon, om politieke commotie te voorkomen. Dat is de gangbare regel. Toch heeft minister-president Dick Schoof meteen in zijn wittebroodsweken de kwestie-Laurentien op zijn bord. Krijgt hij de prinses terug naar de achtergrond?
‘De Koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk’, is een kernzin uit de Grondwet. De minister-president is verantwoordelijk voor alles wat het staatshoofd doet en zegt. Is dat iets wat omstreden blijkt, dan komt de premier naar de Tweede Kamer om tekst en uitleg te geven. Vakministers (of staatssecretarissen) dragen verantwoordelijkheid op specifieke beleidsterreinen.
De verantwoordelijkheid geldt in principe voor alle leden van het Koninklijk Huis, al is deze minder zwaar naarmate een lid verder van de troon afstaat. De verantwoordelijkheid voor kroonprinses Amalia is zwaarder dan die voor prinses Laurentien, die nooit de troon zal bestijgen. Hiervoor is in het verleden ook wel de term ‘afgeleide ministeriële verantwoordelijkheid’ gebruikt.
Over de auteur
Remco Meijer is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over justitie en het Koninklijk Huis.
Waterdicht is deze formule niet. Het lidmaatschap van het Koninklijk Huis is bij gewone wet geregeld, voorheen voor familieleden tot in de derde graad van het staatshoofd en sinds 2002 tot in de tweede graad. Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven mochten na de troonsbestijging van koning Willem-Alexander in 2013 lid van het Huis blijven op grond van verdiensten.
Maar ook niet-leden kunnen ophef veroorzaken. Prinses Margarita, geen lid van het Koninklijk Huis, zorgde als nichtje van toenmalig koningin Beatrix voor rumoer nadat zij was getrouwd met Edwin de Roy van Zuydewijn. Het paar klapte uit de school met een geruchtmakende artikelenserie in HP/De Tijd. Dat was in 2003, onder de net aangetreden premier Jan Peter Balkenende, die duidelijk nog onwennig was in de omgang met de Oranjes.
Ook Schoof krijgt meteen een lakmoesproef op zijn bord, nu het ministerie van Financiën heeft bevestigd dat een aantal ambtenaren vertrouwelijk heeft geklaagd over ‘opgelopen emoties’ bij prinses Laurentien als oprichter van de Stichting (Gelijk)waardig Herstel (SGH). Die heeft een eigen werkwijze bij de schadecompensatie voor de gedupeerden van de toeslagenaffaire. Volgens het AD gaat het om ‘intimidatie, uitschelden en geen tegenspraak dulden’.
Onder premier Ruud Lubbers heeft de opvatting postgevat dat leden van het Koninklijk Huis enige ruimte moeten hebben om zichzelf maatschappelijk te ontplooien. Vooral omdat buiten het koningspaar, de troonopvolger en de afgetreden vorst de overige leden van het Huis geen uitkering van overheidswege ontvangen. Lubbers vond dat de omgang met de ministeriële verantwoordelijkheid ‘een royale, en geen angsthazige’ interpretatie verdiende.
Leergeld was betaald met een functie van prins Claus, de echtgenoot van Beatrix. Hij was in de jaren zeventig voorzitter van de Nationale Commissie Ontwikkelingsstrategie. Maatschappelijk omstreden was een subsidie voor de boycot-actie tegen Angolese koffie. Die leidde tot politieke ophef. Claus moest, tot zijn verdriet, de functie neerleggen.
Van Vollenhoven, als eerste aangetrouwde burger aan het hof, is er steeds in geslaagd zijn eigen ruimte te creëren. Hij werd voorzitter van de door hem geïnitieerde Onderzoeksraad voor Veiligheid. Prinses Máxima, later koningin, heeft van meet af aan profijt gehad van die bewegingsvrijheid. Ze heeft weinig aanstoot gegeven, afgezien van een enkele toespraak (‘de Nederlander bestaat niet’ – overigens ministerieel goedgekeurd) en soms gefronste wenkbrauwen bij haar vele VN-werk.
Bij het aannemen van een nevenfunctie heeft ook de vakminister of staatssecretaris een rol. Voordat Willem-Alexander toetrad tot het IOC, meldde hij zich bij toenmalig staatssecretaris Erica Terpstra. Die vond het meteen ‘geweldig’.
Premier Wim Kok was minder enthousiast. Zou de Nederlandse kroonprins als onbevangen sportfanaat geen reputatieschade oplopen in de toen door corruptie besmette IOC-omgeving? Het duurde een poos voordat Kok zich gewonnen gaf.
Schoof ziet zich nu voor voldongen feiten gesteld. In een rol als uithangbord en het gezicht van SGH had Laurentien waarschijnlijk veilig kunnen opereren, maar inmiddels is duidelijk dat zijzelf zeer betrokken is en zich tot in detail met de afhandeling van de toeslagenaffaire bemoeit. Dat brengt haar opeens in politiek vaarwater.
NSC-leider Pieter Omtzigt waarschuwde vorige maand in EW dat zijn voorganger Mark Rutte ‘te lichtvaardig’ zou hebben gehandeld in de ruimte die het kabinet Laurentien heeft geboden. Met een opmerkelijke eigen video, toen haar SGH tijdelijk op pauze was gezet, toonde zij openlijk haar emoties.
Die betrokkenheid heeft de Tweede Kamer net zo goed. Een Kamermeerderheid sprak zich uit voor hervatting van de methode-Laurentien. Dat maakt een Kamerdebat na het zomerreces aan beide zijden uiterst gevoelig. In elk geval een deel van de Kamer zal nader onderzoek eisen, alsmede een stapje terug door Laurentien. Aan Schoof de precaire taak om de prinses op een nette manier weer wat meer naar de achtergrond te dirigeren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant