Het Oekraïense offensief in Rusland heeft het Kremlin goed verrast en leidt tot ongeziene gebeurtenissen in de oorlog. Kyiv laat niets los over het doel van de operatie, maar zal met een sterk verhaal moeten komen om zo’n riskante opmars te rechtvaardigen.
De Oekraïense militairen die dinsdagochtend in alle vroegte een stap over de landsgrens met Rusland zetten, moeten zich bewust zijn geweest dat ze geschiedenis schreven. Ze zijn de eerste Oekraïense militairen op Russisch grondgebied sinds het begin van de oorlog tegen hun land.
Hun opmars leidt sindsdien tot ongeziene gebeurtenissen in ruim tien jaar oorlog. Russische dorpen die onder controle staan van het Oekraïense leger. Westerse gevechtsvoertuigen die over Russische wegen rollen. Een Russisch konvooi dat vernietigd is op eigen grondgebied.
Over de auteur
Tom Vennink is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Kyiv heeft Moskou duidelijk verrast met de aanval in de Russische provincie Koersk. In vier dagen heeft Oekraïne bijna net zoveel terrein veroverd als Rusland deze zomer in het oosten van Oekraïne, stellen onderzoekers op basis van beelden uit Koersk. Ze meldden vrijdag dat het Oekraïense leger al 35 kilometer Rusland is ingetrokken.
De vraag is wat het Oekraïense leger daar van plan is. Een kortstondige, vernietigende aanval? Een bezetting voor langere termijn? De Oekraïense autoriteiten houden de kaarten tegen de borst. Sinds het begin van de operatie hebben functionarissen geen enkel commentaar gegeven op de aanval, waar gedurende de week steeds meer beelden van verschenen vanuit Rusland, maar waar ook nog veel onduidelijkheid over bestaat.
Militair analisten stellen dat de aanval mogelijk bedoeld is om Russische soldaten weg te trekken van frontlinies in Oekraïne. Het zou Oekraïne goed uitkomen als Rusland soldaten naar Koersk roept uit de provincie Donetsk: Oekraïne verloor daar deze maand meer dan tien dorpen en heeft grote moeite om een Russische doorbraak te voorkomen.
Zeker is dat Oekraïne Rusland gedwongen heeft om Koersk te versterken. Dronebeelden tonen dat groepen Russische militairen zich overgeven en krijgsgevangen worden genomen – zij zullen een belangrijke troef voor Kyiv worden om Oekraïense krijgsgevangenen terug te krijgen via een ruil. Een andere video toont dat een Russisch konvooi van vijftien pantservoertuigen is uitgebrand op een snelweg. In sommige van de voertuigen zijn lichamen van gesneuvelde militairen te zien.
Met de aanval onthult Oekraïne zwaktes van het Kremlin aan de Russische bevolking. Terwijl het Russische leger, de veiligheidsdienst en de gouverneur deze week maar liefst vijf keer verklaarden dat de Oekraïense militairen waren verdreven, smeekten inwoners president Poetin om hulp. ‘De stafchef van het leger vertelde u onlangs dat de situatie onder controle is, maar vandaag zijn er zware veldslagen aan de gang in de regio’s Soedzjanski en Korenevski’, zegt een inwoner in een van de video’s.
De chaos leek vrijdag compleet toen Rusland alsnog de noodtoestand uitriep in Koersk. Poetin beloofde gevluchte inwoners een compensatie van 10 duizend roebel (103 euro).
‘Rusland heeft oorlog naar ons land gebracht, en moet voelen wat het heeft gedaan’, zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky donderdag, zonder direct te refereren aan de aanval in Koersk. De kans is echter klein dat Oekraïne met een inval de Russische bevolking kan opzetten tegen Poetins invasie. Eerdere aanvallen op Rusland, zoals drone-inslagen op Moskou en invallen op grensprovincies door Russische groeperingen aan Oekraïense zijde, lijken weinig effect te hebben gehad op de steun voor de invasie.
De operatie is ook een boodschap aan het Westen. Oekraïne roept westerse bondgenoten sinds het begin van de invasie op niet bang te zijn voor Poetins dreigementen van escalatie. Komt die er niet na een inval op Russisch grondgebied, dan blijken de ‘rode lijnen’ van Poetin opnieuw bluf.
Ook kan Zelensky de operatie gebruiken om de eigen bevolking weer vertrouwen te geven in de slagkracht van het Oekraïense leger. Opiniepeilingen laten zien dat Oekraïners sinds het mislukte zomeroffensief van een jaar geleden pessimistischer zijn geworden over de krijgsmacht. Die staat het hele jaar al onder druk langs vrijwel de hele frontlinie. Over ‘de overwinning’ wordt nauwelijks nog gesproken.
Maar om het vertrouwen te herstellen moet de riskante opmars wel aanwijsbare verworvenheden opleveren. Een eerdere spectaculaire opmars – de oversteek van de Dnipro-rivier door een kleinere groep Oekraïense militairen – kwam het leger op zware kritiek te staan. Na bijna een jaar te zijn beschoten op de vijandelijke oever trok de groep zich vorige maand terug. Militairen klaagden dat het doel van de operatie nooit duidelijk was geweest.
Met de opmars op Russisch grondgebied zet het Oekraïense leger veel op het spel. Uitgeputte militairen in het oosten roepen al maanden om versterkingen. De legerleiding zal met een stevig verhaal moeten komen om de inval te legitimeren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant