In het hele Midden-Oosten wachten mensen gespannen af hoe Iran en Hezbollah zullen reageren op de dubbele Israëlische moordaanslag. Veel hangt af van de gesprekken tussen Iran en de VS.
Libanezen die aan de tv gekluisterd zitten, Israëliërs die uit voorzorg de weg niet op gaan; in het hele Midden-Oosten houden mensen de adem in. Iedereen staat in de wachtstand, sinds Iran en de pro-Iraanse beweging Hezbollah wraak zwoeren als reactie op de dubbele Israëlische moordaanslag in Beiroet (30 juli) en Teheran (31 juli). Maar hoe die wraak eruit zal zien, weet niemand.
Komt er een salvo van honderden raketten en drones, zorgvuldig gechoreografeerd, zoals het Iraanse regime in april lanceerde? Of laat het regime in Teheran het over aan de bondgenoten van Hezbollah in Libanon? Vragen zijn er te over, maar niemand laat zich in de kaarten kijken. De ene voorspelling na de andere (‘We verwachten een aanval binnen 48 uur’) is de voorbije dagen gesneuveld. Ter vergelijking: in april zaten er twaalf dagen tussen de Israëlische aanval (op het Iraanse consulaat in Damascus) en de uiteindelijke Iraanse vergelding. Die termijn is nu nog niet verstreken.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet. Hiervoor was hij correspondent Centraal- en Oost-Europa.
Veel zal afhangen van de gesprekken die de Iraniërs achter de schermen voeren met Amerika, Israëls belangrijkste bondgenoot. De regering van president Joe Biden zet momenteel alles op alles om een regionale veenbrand te voorkomen. Er zijn communicatiekanalen via onder meer de Iraanse afvaardiging bij de Verenigde Naties (New York) en de Zwitserse ambassade in Teheran. Ook Rusland heeft op Iran ingepraat om niet te escaleren.
Donderdag leken die pogingen vruchten af te werpen, toen nieuwswebsite Politico meldde dat het bewind van opperste leider Ali Khamenei een aanval op Israël zou ‘heroverwegen.’ Het argument dat het Witte Huis zou hebben aangevoerd, luidt ongeveer zo: aangezien er op 31 juli geen Iraniërs zijn omgekomen (alleen de Palestijnse Hamas-leider Ismail Haniyeh en zijn lijfwacht), is er geen gezichtsverlies als jullie niet reageren.
Mogelijk hopen de Amerikanen dat de vastgelopen gesprekken over een staakt-het-vuren in Gaza vlot getrokken kunnen worden, om zodoende de angel uit alle spanningen te halen. Washington probeert samen met Egypte en Qatar de strijdende partijen Israël en Hamas zover te krijgen dat ze de onderhandelingen op 15 augustus voortzetten.
Maar of Iran op andere gedachten gebracht kan worden, is hoogst onduidelijk. De aanslag op Haniyeh wordt als een grote vernedering ervaren, niet alleen omdat hij te gast was op Iraanse bodem, maar ook omdat zijn dood direct volgde op de inauguratie van de nieuwe president, Masoud Pezeshkian. Niet reageren betekent in Iraanse ogen een open uitnodiging aan Israël om door te gaan met zijn liquidaties van kopstukken in de regio. Tegelijkertijd heeft de politieke leiding gezien de grote economische problemen geen belang bij een enorme confrontatie.
Een complicerende factor is de geografische afstand: Iran moet zo’n 900-1.000 kilometer overbruggen om Israëlisch grondgebied te raken, hetgeen de luchtverdediging van Israël tijd genoeg geeft om drones of kruisraketten uit de lucht te schieten. Als het om Hezbollah gaat, dat een grens deelt met Israël, is die tijd vele malen korter.
In zijn tv-speeches van de voorbije tien dagen heeft Hezbollah-leider Hassan Nasrallah al laten blijken dat er – in zijn woorden – een ‘nieuwe fase’ is aangebroken in de oorlog. Wat begon als een ‘steunfront’ voor Hamas in Gaza, is nu een ‘open conflict op alle fronten.’ Dinsdag voegde Nasrallah eraan toe dat de beweging hoe dan ook zal terugslaan, ‘wat de consequenties ook zullen zijn.’
Dat klonk bepaald niet terughoudend, en zou een afscheid kunnen markeren van Hezbollah’s oude stijl uit de periode sinds 7 oktober vorig jaar, de dag van Hamas’ terreuraanval. Die stijl kwam neer op: uitsluitend militaire doelen aanvallen, zonder veel slachtoffers te maken, en altijd binnen een beperkte geografische afstand (Noord-Israël). Het verschil in aantal doden is veelzeggend: voor iedere tien à elf Libanese doden komt er aan Israëlische kant slechts één iemand om.
Telkens was het Israël dat vervolgens de ‘rode lijnen’ een stukje oprekte, en Hezbollah dat tamelijk afgemeten reageerde. Nicholas Blanford, analist verbonden aan denktank Atlantic Council en schrijver van Warriors of God (2011), een boek over Hezbollah, somt op wat voor opties de Libanese militante groepering nu heeft. ‘Ze kunnen infrastructuur proberen te raken, of militaire bases, bijvoorbeeld met een hele serie drones.’ Een verrassingsaanval waarbij strijders de grens over komen, behoort ook tot de opties. Maar als ik er mijn geld op zou moeten inzetten, denk ik niet dat ze overtrokken zullen reageren.’
Het probleem is dat beide kampen – Israël enerzijds, Iran en Hezbollah anderzijds – nu proberen te gokken wat de ander van plan is. ‘Als je dat gaat doen,’ zegt Blanford, ‘maak je doorgaans gauw fouten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant