Bij een steekpartij in het Engelse Southport werden afgelopen week geleden drie kinderen gedood. Online desinformatie over de aanvaller leidde in het Verenigd Koninkrijk tot hevige rellen uit de hoek van extreemrechts. Een van de aanjagers: X-baas Elon Musk.
‘Waarom worden in het VK niet alle groepen beschermd?’. Die vraag verscheen deze week op het X-account van Musk, in reactie op een video van een groep gemaskerde mannen van kleur. De groep had zich verzameld bij een pub in Birmingham, een van de brandhaarden van de rellen, en zou het gemunt hebben op extreemrechtse aanhangers in de omgeving. Even later volgde een tweede bericht, verwijzend naar de Britse premier Keir Starmer: #twotierKeir (twee-maten-Keir).
Afgelopen week richtte Musk zijn pijlen op Starmer en diens kersverse Labourregering, waarbij hij de term ‘two-tier Keir’ ruchtbaarheid gaf. De frase is een zinspeling op de term ‘two-tier policing’, waarmee gedoeld wordt op het frame dat de politie witte, rechtse groeperingen structureel harder aanpakt. Britse politici worden inmiddels online aangevallen over de vermeende partijdigheid van de politie.
Over de auteur
Maartje Geels is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De rol van Musk bij de Britse rellen van afgelopen week is opmerkelijk, vindt Sander van der Linden, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit van Cambridge. Niet alleen bepaalt hij als eigenaar het beleid van X; hij positioneert zich daarnaast actief als politiek commentator op het platform. ‘Als Musk een comment onder een bericht plaatst, komt er een stroom van gebruikersengagement op gang. Hij bepaalt daarmee wat aandacht krijgt op X’, stelt de hoogleraar. En dat sijpelt door naar de offlinewereld.
De positie van Musk, die 193 miljoen volgers heeft op X, is wat dat betreft uniek, meent de hoogleraar. ‘(Facebookeigenaar) Mark Zuckerberg ligt overhoop met de Europese Unie. Maar je ziet hem via dat platform niet de EU-president trollen.’
Sinds de Tesla-topman in 2022 Twitter overnam, onderging het toch al omstreden socialmediaplatform een transformatie. ‘Voor Musk had Twitter moderatie- en factcheckteams. Desinformatie werd snel verwijderd, bij overtredingen van de richtlijnen werden gebruikers ‘geband’. Musk gooide die departementen eruit’, verklaart van der Linden, gespecialiseerd op het gebied van desinformatie.
‘Superspreaders’ van desinformatie mochten bovendien terugkeren. Zo kreeg de rechtsextremistische activist Tommy Robinson zijn account terug, nadat hij in 2018 nog permanent van het platform was verbannen vanwege ‘haatzaaiende gedragingen’. Vanaf zijn vakantieadres in Cyprus joeg Robinson de onrust in het Vernigd Koninkrijk afgelopen week aan.
‘We weten dat de meeste desinformatie verspreid wordt door grote influencersaccounts, zoals dat van Robinson’, stelt Van der Linden. Ook de controversiële influencer Andrew Tate, die verdacht wordt van mensensmokkel, valt binnen die categorie. Hij schreef op het platform dat de dader een ‘illegale migrant’ zou zijn. In werkelijkheid ging het om een 17-jarige jongen geboren in Cardiff, wiens ouders in 2002 uit Rwanda waren gemigreerd.
Sinds Musk bij het platform met de scepter zwaait, onderging het meer veranderingen die desinformatie in de hand werken. Zo kunnen gebruikers een blauw ‘verificatievinkje’ afkopen. Dat verzekert hen van betere zichtbaarheid van hun berichten.
Op X wordt de verspreiding van ‘low quality content’ daarnaast aangemoedigd, ziet Van der Linden. Gebruikers kunnen namelijk geld verdienen aan de advertenties die X weergeeft in het commentaargedeelte van berichten. ‘Hoe meer interactie, hoe meer daaraan verdiend wordt.’ Desinformatie zoals bijvoorbeeld over de identiteit van de Southport-verdachte slaat daarbij veel meer aan dan bijvoorbeeld geverifieerde berichtgeving van de BBC, legt de hoogleraar uit. Hij spreekt dan ook van een ‘perverse prikkel’ om desinformatie te verspreiden.
De onlinevete tussen Musk en de Britse regering begon na een tweet waarin de Amerikaan stelde dat een burgeroorlog in het Verenigd Koninkrijk ‘onvermijdelijk’ was (het bericht werd sinds de plaatsing op 4 augustus bijna 10 miljoen keer bekeken). De Britse regering zag zich genoodzaakt in te grijpen; een woordvoerder van premier Starmer dreigde dat ‘eenieder die online geweld aanwakkert, de volle kracht van de wetgeving zal voelen’.
De snelheid en toon waarmee Starmer reageerde laat de spagaat zien waarin de Britse regering momenteel zit. De rellen in steden als Plymouth, Liverpool, Hull en Belfast vormen de eerste grote uitdaging voor de premier, die pas een maand geleden Downing Street betrok. Door duizenden extra agenten in te zetten, hoopt hij een einde te maken aan de straatrellen. Maar de gewelddadigheden spelen zich niet alleen daar af; ook online loopt het hoog op.
Wetgeving die de aanpak van online haat mogelijk moet maken, de zogeheten Online Safety Bill, ligt weliswaar al op tafel, maar treedt pas volgend jaar in werking. Welke gereedschappen heeft de Britse regering dan wel?
Van der Linden: ‘Overheden zouden app stores zoals die van Apple onder druk kunnen zetten om de app van X niet meer aan te bieden, omdat het platform zich niet houdt aan wetgeving rondom haatdragende taal.’
De hoogleraar verwacht dat Europese landen in de toekomst met meer wetgeving op de proppen zullen komen om dergelijke platformen aan te pakken. Een goede zaak, Vindt Van der Linden. ‘Anders dan in de Verenigde Staten wordt haatdragend taalgebruik op internet hier niet beschermd onder de vrijheid van meningsuiting. Daar zullen overheden het van moeten hebben.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant