Een van de grappigste valkuilen die ik ken is wat in de psychologische dieventaal de ‘fundamentele attributiefout’ heet. Vrij vertaald: tekortkomingen van jezelf wijt je bij voorkeur aan de omstandigheden, die van een ander aan zijn persoonlijkheid. Het omgekeerde geldt evenzeer: je eigen succes schrijf je het liefst toe aan je persoonlijke inspanningen, dat van een ander is een kwestie van mazzel en toeval.
Klassiek voorbeeld: presteer je in de marathon matig, dan ligt dat aan het slechte weer/je nieuwe hardloopschoenen/de baby die je vannacht uit de slaap hield. Zet je een goeie tijd neer, dan komt dat doordat je er keihard voor hebt getraind. Ander voorbeeld: notoire laatkomers wijzen steevast naar de openstaande brug/een onverwacht telefoontje/Wouter Koolmees. Nimmer voeren ze aan wat jij diep in je hart denkt: dat ze van nature te beroerd zijn om tijdig van huis te gaan.
Laatste voorbeeld: jengelen jouw kinderen, dan komt dat door de nieuwe juf/doorbrekende tandjes/een gemeen virus onder de leden. Zijn de kinderen van de buurvrouw vervelend, dan ligt dat aan haar gebrekkige opvoedkwaliteiten.
Over de auteur
Elma Drayer is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nee, zulke logica siert mij en u allerminst. Maar ze is menselijk, al te menselijk. Zie hoe de kaste der zelfbenoemde duiders de huidige rellen in Groot-Brittannië trachten te verklaren. Stuk voor stuk tuimelen ze in de genoemde valkuil.
De rechts angehauchten geven bij voorkeur de schuld aan de omstandigheden. Volgens hen komen de rellen voort uit het falende Britse integratiebeleid en/of uit de toegenomen segregatie tussen migranten en autochtonen. Waarbij ze vergeten dat miljoenen Britten daar evenzeer mee te maken hebben maar níét brandschattend, stenengooiend en plunderend de straat op gaan.
Links angehauchte duiders daarentegen negeren de omstandigheden volledig. Zij wijzen liever op de achterlijke inborst van de relschoppers die zich, opgestookt door volksmenners, laten verleiden tot fascistoïde geweld.
Voor de goede orde: bij wat ik voor het gemak maar even linkse rellen noem, bijvoorbeeld dit voorjaar aan de Universiteit van Amsterdam, gebeurt precies hetzelfde. Dan voeren links angehauchte duiders voortdurend verzachtende omstandigheden aan, terwijl de rechtse heel zeker weten dat de relschoppers in kwestie intrinsiek niet deugen.
Bijna komische illustratie van het fenomeen biedt Leo Lucassen, directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, hoogleraar aan de Universiteit Leiden en graag geziene gast op de opiniepagina’s, ook van de Volkskrant. Het geweld in Groot-Brittannië, schreef hij deze week in NRC en De Standaard, heeft niets met protest te maken. ‘In plaats van protesten, gaat het hier om racistische straatterreur gericht op onschuldige burgers die alleen op grond van hun uiterlijk in elkaar worden geslagen en achtervolgd.’
Het brein erachter zijn volgens hem ‘radicaal- en extreemrechtse politici’, geholpen door de tabloids ‘met hun vette, dehumaniserende koppen op de voorpagina’ én door de ‘mainstream media’ die te weinig tegenwicht bieden – het zal ook eens niet. En al erkent hij dat er in Engeland ‘geen doden zijn gevallen’, toch vergelijkt hij de rellen met, jawel, ‘lynchings in de Verenigde Staten na de afschaffing van de slavernij in 1865’ en ‘pogroms in vooroorlogs Europa’.
Pikant genoeg wijsneusde dezelfde hooggeleerde vorig jaar in dagblad Trouw dat je de geweldsorgie van 7 oktober in Israël géén pogrom mocht noemen. Die term zou namelijk het verkeerde ‘frame’ bieden aangezien die ‘de structurele ongelijkheid in de verhouding tussen Israël en de Palestijnen’ grotendeels buiten beschouwing laat.
Juist ja. Dus het mag geen pogrom heten als je Joden verminkt, verkracht, verbrandt en ontvoert omdat ze Jood zijn – volgens mij toch een tamelijk precieze definitie van het begrip. Maar gebruik je de term voor rellen tegen Britse migranten dan is-ie plotseling héél adequaat?
Bij zoveel absurde duidingsdrift krijg ik onwillekeurig heimwee naar onze emeritus premier. Weet u nog? In januari 2021 braken de zogeheten avondklokrellen uit. Tot niet geringe woede van de luitjes die met duiden hun boterham verdienen, weigerde Mark Rutte mee te speuren naar ‘diepe sociologische betekenissen of oorzaken’. Dit was ‘crimineel gedrag’, zei hij – punt uit.
Hij had gelijk. Groot gelijk.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant