Elf organisaties hebben woensdag een rechtszaak tegen de Staat aangespannen over de gevolgen van pfas-verontreiniging. Lezers hebben veel vragen over deze chemische stoffen. Emeritus hoogleraar toxicologie Jacob de Vries beantwoordt ze.
In welke producten die we gebruiken zitten pfas?
"Het bekendst zijn brandblussers, al mogen pfas niet meer in nieuwe brandblussers zitten. Verder zit het in allerlei producten. Waterproof make-up, lijmen, bakpapier, gitaarsnaren, vloerbedekking, regenkleding en bankbekleding bijvoorbeeld."
"En het wordt gebruikt in de ruimtevaart, bij de bouw van kerncentrales en bijvoorbeeld in kunstnieren."
Welke gezondheidsrisico's zitten er aan pfas en wat is een risicovolle hoeveelheid?
"De EFSA, de Europese voedselveiligheidsautoriteit, heeft een paar jaar geleden bepaald dat het echt volledig veilig is als je maximaal 6,9 microgram pfas in 1 liter bloed hebt. Daar zit wel een onzekerheidsmarge van zo'n 25 procent boven en onder."
"Vanaf 10 microgram per liter zou je immuunsysteem verzwakt kunnen raken. Hoe hoger de waarde, hoe groter de kans. Kinderen worden minder gevoelig voor de reguliere vaccinaties die ze krijgen. Dat wil je natuurlijk niet."
"Het gaat bij pfas ook al heel gauw over kanker. Dat kun je er inderdaad van krijgen, maar dan moet je wel in de fabriek werken waar het wordt gemaakt. Die mensen hebben tot wel 8.000 microgram in 1 liter bloed. Dat heeft niemand in Nederland, zelfs niet als je in Dordrecht in de buurt van Chemours woont."
Zitten er ook pfas in ons drinkwater?
"De gemiddelde Nederlander heeft 3,5 microgram pfas in 1 liter bloed zitten. 20 procent van de pfas die we binnenkrijgen, komt vanuit ons drinkwater (de rest komt grotendeels binnen via ons eten en drinken, red.)."
"In drinkwater dat uit oppervlaktewater zoals rivieren wordt gemaakt, zitten meer pfas dan in drinkwater van grondwater. Dan kom je wat boven die 20 procent uit."
Waarom zijn pfas niet allang verboden en kunnen we zonder?
"Dat gaat altijd traag. Voordat medicijnen op de markt komen, worden een hele tijd alle bijwerkingen getest, maar chemicaliën worden nauwelijks getest voordat ze op de markt komen. We hebben daar een Europees programma voor, maar dat komt pas in actie als de gevolgen zichtbaar zijn. Dan zijn er al heel veel tonnen gemaakt."
"In 2012 werden de eerste gevolgen van pfas op je immuunsysteem ontdekt. En pas een jaar of vijf, zes later werden die gevolgen goed duidelijk."
"We kunnen zeker zonder pfas. De chemische industrie is zo creatief dat er altijd oplossingen zijn. Voor regenkleding zijn alternatieven en voor brandblussers ook. Maar er moet wel enige druk van de overheid komen. Als die zegt: gooi maar in de Merwede, dan ga je als industrie geen alternatief bedenken."
Komen we ooit nog van pfas af die zich in het milieu hebben verzameld?
"Als je zou stoppen met de productie verdwijnen ze langzaam in het sediment op de bodem van rivieren en de zee. Dan komt er een schone laag over. Dat duurt misschien wel honderd jaar. Dan hebben we er geen last meer van, maar zijn pfas nog steeds niet afgebroken. Pfas gaan alleen stuk als ze bij hoge temperatuur - 1.200 graden Celsius - verbranden."
"Daarom waarschuwen we nu. We kunnen er nu in de meeste gevallen nog wel mee leven, maar laten we er alsjeblieft mee stoppen voordat het werkelijk gaat oplopen. Het is nu al zo wijdverspreid dat er geen baby wordt geboren die via de moeder geen pfas in het lijf heeft. En dat is al voordat ze moedermelk krijgen."
Gaan pfas wel uit je lichaam weg?
"Uiteindelijk worden pfas wel uitgescheiden via je urine. Het heeft een halfwaardetijd van gemiddeld vijf tot zes jaar. Als je 100 microgram per liter bloed hebt, is dat na vijf of zes jaar 50 microgram en na weer vijf of zes jaar 25 microgram. Maar dan moeten er natuurlijk geen pfas in je bloed bij komen."
Source: Nu.nl algemeen