De tranen van een witte vrouw bleken vorige week 100 duizend euro waard. De aan Rusland gelieerde International Boxing Asssociation bood de Italiaanse bokser Angela Carini prijzengeld aan alsof ze een olympisch kampioen was. Inderdaad alsof, want Carini stapte uit de ring en zei nog nooit in haar leven zo hard te zijn geslagen als door haar tegenstander: de Algerijnse bokser Imane Khelif.
Vervolgens werd Khelif, die als meisje van haar vader niet mocht boksen, ervan beschuldigd een man te zijn. Bekende transfoben zoals JK Rowling, Elon Musk, Donald Trump en Giorgia Meloni roerden zich. Volgens Rowling had Khelif ‘de grijns van een man…die geniet van het leed van een vrouw’.
Wanneer is een vrouw zo fysiek krachtig dat ze geen vrouw meer kan zijn? Sinds vrouwen deelnemen aan de Olympische Spelen wordt deze vraag gesteld. Zo’n honderd jaar geleden begon het testen van vrouwelijke atleten, vaak invasief en denigrerend. En bovendien misleidend.
‘Het onderscheid tussen man en vrouw is niet zwart-wit’, zei cultuurwetenschapper Margriet van Heesch eerder deze week in deze krant. Zo kunnen mannen ‘vrouwelijke’ chromosomen hebben en omgekeerd, en hebben sommige mannelijke topsporters juist lagere testosteronniveaus dan de gemiddelde mannelijke atleet. Waarom worden dan alleen de vrouwencategorieën zo nauwlettend in de gaten gehouden?
De rel rond Khelif illustreert de groeiende kracht van de anti-transbeweging. Hierin spelen zelfverklaarde feministen als Rowling een betreurenswaardige rol. Deze anti-transactivisten doen alsof begrippen als mannelijkheid en vrouwelijkheid verdwijnen, en streven naar een definitie van vrouwelijkheid die transvrouwen uitsluit. Dit gebeurt op basis van biologische factoren die volgens de wetenschap voor meerdere uitleg vatbaar zijn.
Het definiëren van de ‘echte vrouw’ werkt voor niemand bevrijdend. Het is bedoeld om te controleren en uit te sluiten. Zelfs een cisgender vrouw als Khelif kan worden weggezet als man. Serena Williams en Caster Semenya werden eveneens het doelwit van lastercampagnes toen ze witte vrouwen versloegen. Volgens Human Rights Watch worden zwarte en bruine vrouwelijke atleten ‘overweldigend’ veel vaker beschuldigd een man te zijn. Stereotype gendernormen zijn raciaal gekleurd.
De excessieve energie die anti-transactivisten aan hun hetze besteden, cultiveert een klimaat waarin trans vrouwen disproportioneel slachtoffer zijn van geweld. Bovendien is die nadruk op dat anti-transactivisme misplaatst en contraproductief. Wie – volkomen terecht – woest is over geweld tegen vrouwen, een wereldwijde epidemie, moet zich richten op de bijna honderd procent aan mannelijke daders. Niet op de vraag wie naar welke wc gaat.
Ook leidt het af van reëel seksisme dat bestreden moet worden. Zoals het seksisme dat witte vrouwen van middelbare leeftijd treft, de groep waartoe vrouwen als Rowling nota bene zélf behoren. Wordt ooit over een man gezegd dat hij een ‘kort pittig kapsel’ heeft? Oude witte mannen slaan zich met wat kunst-en-vliegwerk prima door de culture wars heen. Dat er geen mannelijk equivalent bestaat van het scheldwoord ‘Karen’ is veelzeggend.
De opkomst van extreemrechts gaat hand in hand met de intensivering van het aloude ideaal van vrouwelijkheid: Kinder, Küche, Kirche. Wie omkijkt naar de vorige eeuw herkent een beproefde dynamiek: het vastklampen aan een fantasiebeeld mobiliseert meer energie dan het in de praktijk verbeteren van de positie van vrouwen.
Uiteindelijk is de enige vrouw die écht voldoet aan het ideaalbeeld van extreemrechts en consorten de vrouw die eronder gehouden kan worden. Hoeveel sterker, hoe krachtig en superieur kunnen vrouwen zijn? Vandaag strijdt Imane Khelif in de boksfinale om het olympisch goud, en geeft haar antwoord.
Over de auteur
Lotte Houwink ten Cate is historicus en deze zomer columnist voor de Volkskrant. Ze is aan Columbia University in New York gepromoveerd op de tweede feministische golf. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant