Regisseur M. Night Shyamalan, maker van The Sixth Sense – en van vele flops daarna – werkte het afgelopen jaar samen met zijn dochter Saleka aan zijn nieuwe film Trap. Het is de kroon op een oeuvre van volharding. De Volkskrant sprak M. Night en Saleka.
High risk, high reward, noemt M. Night Shyamalan (53), regisseur en scenarist van moderne filmklassiekers als The Sixth Sense en Unbreakable, zijn samenwerking met zijn dochters. ‘We waren ons bewust van het risico, omdat een werkconflict problematisch zou kunnen zijn voor onze familieband. Maar ik voorzag vooral dat dit iets moois en bijzonders zou opleveren. Dit ging zo veel meer betekenen dan werken met een gewone collega. Ik word veel gevraagd naar het verloop van onze samenwerking en zeg dan: ‘Dit klinkt nep, maar het was geweldig.’’
Waarom klinkt dat nep?
M. Night: ‘Het is alsof ik een wens uitspreek. Hoe het zou kunnen zijn. Maar ik herinner me niet één moment van onderlinge spanning.’
M. Night Shyamalan zag zijn oudste dochter Saleka (28) de afgelopen jaren in steeds grotere concertzalen doorbreken als r&b-zangeres. Ze speelde onder meer in het voorprogramma van Boyz II Men en bracht vorig jaar haar debuutalbum Seance uit. Hij kreeg een idee voor een thriller die zich afspeelt tijdens een concert. Saleka schreef eerder een paar sfeervolle liedjes voor de deels door haar vader geregisseerde thrillerserie Servant (2019-2023) en was in zijn ogen klaar voor een stevigere klus.
Over de auteur
Berend Jan Bockting schrijft voor de Volkskrant over film.
In een paar maanden tijd stampte ze de veertien liedjes voor Trap uit de grond, gebaseerd op het scenario van senior. Daarin bezoekt een ogenschijnlijk brave huisvader (Josh Hartnett) met zijn tienerdochter een stadionconcert van de Taylor Swift-achtige Lady Raven, waar hij ontdekt dat het hele concert door de FBI is opgezet als valstrik om de beruchte seriemoordenaar The Butcher op te pakken. De kijker leert ondertussen dat Hartnett The Butcher is – en leeft op wonderlijke wijze met hem mee.
Saleka maakt haar acteerdebuut en zingt als Lady Raven de soundtrack vol. ‘Can I keep the love / But release us from the pain?’, zo zingt ze over de pijn van de dochter die op het punt staat de ware identiteit van haar vader te ontdekken.
Daarmee is het grote Shyamalanjaar voltooid. Twee maanden geleden maakte middelste dochter Ishana Night Shyamalan (24) haar speelfilmdebuut met het sterk naar de films van haar beroemde vader gemodelleerde The Watchers, over een handvol overlevenden die zich ’s nachts voor een grote doorkijkspiegel in een blokhut in een donker bos laten bekijken door vreemde monsters.
Vorige week lieten M. Night en Saleka zich, in afwezigheid van Ishana, in een hotelkamer in Londen interviewen. ‘Voor mij was deze filmervaring op allerlei manieren nieuw’, zegt Saleka. ‘Ik heb nog nooit geacteerd en voelde mij kwetsbaar, ik voel me allesbehalve op mijn gemak voor een camera. Dan is het fijn als de filmset onder leiding staat van iemand die mij beschermt, die voor mij opkomt, niet over mij oordeelt.’
M. Night vult aan: ‘Als ouder stop je op een gegeven moment met opvoeden en omarm je het idee dat je kind nu naast je staat, als een gelijke. We wisten vanaf toen vrij vlot dat we ooit dit spannende artistieke avontuur met elkaar wilden aangaan. Al had ik niet voorzien dat het zo’n uitdagend project zou zijn. Ik kan maar een paar mensen opnoemen die kunnen wat Saleka voor Trap heeft gedaan.’
Saleka, hoe was het voor jou om in korte tijd liedjes te schrijven die precies in het filmscenario passen?
‘Beperkend, dacht ik eerst. Maar juist die beperking haalde iets krachtigs naar boven. Het bleek ook bevrijdend: ik hoefde nu eens niet na te denken over mijzelf. Het kan best oppervlakkig zijn om tijdens een soloproject te piekeren of ik daarmee mezelf wel voldoende kan uitdrukken. Nu kon ik over grotere concepten nadenken dan mijn eigen persoontje. Zal de dochter in de film haar vader ooit kunnen vergeven? Hoe zorgt de popster die ik speel voor verbinding met haar achterban? Hoe werkt de dissociatie in het brein van een seriemoordenaar die tegelijk huisvader is?’
Klinkt voor jullie beiden als een sprong in het diepe. Een experiment. Was dat ook zo?
M. Night: ‘Als ik terugdenk aan de tijd waarin ik 29, 30 was en The Sixth Sense en Unbreakable maakte... Die films waren zó gedurfd. Ik heb hier tijdens meerdere momenten in mijn carrière op gereflecteerd: waar haalde ik toen het lef vandaan om die films te maken? Heb ik dat lef nog wel? Sinds mijn dochters ouder zijn en ik hún branie zie, durf ik zelf ook weer gewaagdere ideeën uit te werken. Maar er waren tijden waarop het antwoord op die vragen nee was. Ik durfde het onbekende niet meer op te zoeken en wilde beschermen wat ik had.’
Shyamalan senior, geboren in het Indiase stadje Mahé en na zes weken met zijn ouders geëmigreerd naar de Amerikaanse staat Pennsylvania, brak in de winter van 1999 door met zijn griezelige spookfilm The Sixth Sense, over een jochie dat beweert dode mensen te zien en een psychiater (Bruce Willis) die hem tracht te helpen. De film bleef bij velen hangen dankzij de hersensmeltende plottwist waarmee tijdens het slot al het voorgaande in een nieuwe context wordt gezet, maar staat precies 25 jaar na dato óók fier overheid als mooi drama over onze verhouding tot de mensen die ons ontvallen zijn.
Een jaar later schetste hij in het trage en mysterieuze Unbreakable (2000) een humaan en ingetogen beeld van twee eenzame mannen die superhelden blijken te zijn, vóór de superheldenhausse losbarstte. Reden voor het Amerikaanse tijdschrift Newsweek om de kersverse publieksfilmer voor de première van zijn Signs (2002), waarin een van zijn geloof gevallen priester buitenaardse cirkels in zijn maisvelden ontwaart, te typeren als The Next Spielberg.
Toen ging het mis, zowel met het verwachtingsmanagement van de bioscoopbezoeker als met de filmmaker zelf. Genodigden op de persvoorstelling van The Village (2004) kregen een briefje met het expliciete verzoek om niets te verklappen over de wendingen van dit verhaal over een 19de-eeuws dorp dat wordt geplaagd door enge figuren in het bos. De reflex: begint die nieuwe Spielberg zich nu al te herhalen?
Lady in the Water (2006) werd niet alleen door de Volkskrant afgeserveerd als ‘belachelijk sprookje’ en zo ging het een tijdje door, tot en met zijn dure sciencefictionvehikel After Earth (2013), door hoofdrolspeler Will Smith twee jaar later nagetrapt als ‘de pijnlijkste mislukking van mijn carrière’.
Hoe ging je destijds om met die kritiek?
M. Night: ‘Ik begon het idee te omarmen dat mijn werk bestaat uit een deel waarover ik controle kan uitoefenen: de films die ik maak. En een deel dat niet is te beheersen: hoe de films worden ontvangen en wat die ontvangst met mij doet. Ik probeer ze te zien als twee verschillende zuilen. Aan de zuil die ik niet kan beheersen, besteed ik bij voorkeur geen energie. Ook niet als mij vanuit die zuil grote hoeveelheden lof wordt toegezwaaid. Voor je het weet, denk je dat de onbeheersbare zuil te beheersen is. Dat is niet zo.’
Saleka: ‘Ik herinner me uit die tijd vooral hoe veerkrachtig je was. En dat zie ik nog steeds. Als je een klap krijgt, heb je het even moeilijk, maar je keert razendsnel terug naar waar je in gelooft: het maken van nieuw werk. Als kunstenaars willen we in contact staan met mensen, toch? Dat is wat ons energie geeft.’
M. Night: ‘Het tragische van kunstenaars is dat we supergevoelig zijn. Je ziet die onbeheersbare zuil in het begin misschien als deel van een gemeenschap waarin je wordt gezien en geaccepteerd, maar je wordt er na een volgend werk net zo makkelijk weer uitgespuugd. Inmiddels weet ik dat ik zelf verantwoordelijk was voor het leed dat ik toen heb geleden. Omdat ik de andere zuil soms in alle hevigheid toeliet.’
Dit klinkt toch als een heftige periode.
M. Night: ‘Het was geen periode. Het is een constante. The Sixth Sense werd de grond in geschreven door The New York Times (‘braakneigingen opwekkende sentimentele bovennatuurlijke kitsch’, aldus die krant) en het is nu mijn best besproken film. Het is voor mij lastig varen op de publieke opinie. Er zijn nauwelijks lessen uit te trekken.’
Shyamalan klom na After Earth eigenhandig en vrij vlot uit het dal. Met The Visit (2015) maakte hij deels met eigen geld (5 miljoen dollar) een plezierige thriller over twee kleinkinderen die voor het eerst hun opa en oma bezoeken, waarna de angstaanjagende vraag opborrelt of dit hun echte grootouders wel zijn.
Meer kleinere films volgden, steeds grotendeels gefinancierd met de winst van zijn vorige: speelse exercities waarin hij een genre vanuit nieuwe invalshoeken aanvliegt. Split (2016) en Glass (2019) hechtte hij aan de serieuzesuperheldenwereld van Unbreakable, een slimme zet om de mogelijk van hem vervreemde liefhebbers van het eerste uur terug te winnen.
In Old (2021) zorgt een raar strandje ervoor dat de bezoekers elk half uur een jaar ouder worden. In Knock at the Cabin (2023) wordt een gezin in een boshut bezocht door een groep indringers met visioenen over het einde van de wereld.
De nieuwe fase van zijn carrière betaalt zich uit in meer creatieve vrijheid én een niet eerder zo goedgevulde bankrekening. Toch is hij zich bewust van een nieuw risico. ‘Het maken van films is voor mij tegenwoordig een beetje een gok. Ik wil niet verslaafd raken aan het risico van die gok.’
Inhoudelijk hebben zijn films na zijn wederopstanding een mooie overeenkomst: ze zijn allemaal origineel, naïef en oprecht, duidelijk gemaakt door een man die gelooft in zijn verhalen, hoe vergezocht ze soms ook mogen zijn. Cynisme is er in geen velden of wegen te bekennen.
In Trap speelt M. Night een klein rolletje als een wel erg goedgelovige concertmanager die eenvoudig valt voor een leugen van de seriemoordenaar. Het lijkt alsof de regisseur zijn publiek zo de suggestie doet om óók wat naïef te zijn, om zo de grootse wendingen te omarmen. Is het makkelijker enthousiast te zijn over zijn films als we het eigen ongeloof wat soepeler laten varen?
M. Night: ‘Grappig dat je dit zegt. Ik denk dat ik inderdaad oprecht en naïef ben. Al zit de wereld zo niet in elkaar. Maar als ik concessies zou doen aan mijn naïviteit, zou ik mezelf niet zijn.’
Wat adviseer je je dochters nu hun carrières van de grond komen?
M. Night: ‘Blijf bezig. Blijf doen wat je doet. Ik zeg het tegen Saleka en Ishana en straks ook tegen Shivana als ze oud genoeg is. Schrijvers Agatha Christie en Stephen King zijn wat dat betreft mijn rolmodellen: ze ronden een verhaal af en gaan direct door naar het volgende. Er schuilt een mooie bescheidenheid in gerichte aandacht voor je werk. Houd je daarmee bezig en alles komt goed.’
Saleka, wat zou jij je vader voor de komende jaren willen adviseren?
Ze wendt zich naar haar vader. ‘Ik weet niet of je je altijd voldoende bewust bent van het opbeurende effect op de mensen om je heen. Ik zou je dat vooral op de moeilijke momenten willen laten inzien. Kijk van hoe ver je komt. Je bent geboren in India, verhuisde als kind met je ouders naar Amerika en bewandelde nooit het pad dat voor je werd uitgestippeld. Je werd geen arts, zoals je vader wilde, maar je volgde je hart. Ik ontmoet zo veel jonge makers, zéker jonge makers van kleur, die puur en alleen vanwege jou geloven in hun kunstenaarschap.’
M. Night: ‘Zie, ik adviseer anderen moeiteloos met mijn zuiltheorie, maar er zelf mee aan de slag gaan blijft moeilijk.’
Spoiler
In de trailer van Trap wordt de identiteit van Josh Hartnetts personage als de seriemoordenaar onthuld. Dat riep vragen op over de spoilergevoeligheid van hedendaagse trailers. Verklappen ze niet te veel? ‘Het kwam niet eens in mij op om zijn identiteit níét te onthullen’, zegt M. Night Shyamalan. ‘Dit is het uitgangspunt van de film: de ogenschijnlijk vriendelijke vader die seriemoordenaar blijkt te zijn. Deze film duwt je in zijn schoenen. Een trailer die dat weglaat, verkoopt een ander soort film.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant