Met een solidariteitsmars staken ongeveer vierhonderd mensen de 11-jarige Mikael een hart onder de riem. Waarom mag hij in tegenstelling tot eerdere kinderen niet in Nederland blijven? Vijf vragen over het in 2019 afgeschafte kinderpardon.
In de wereld van kinderen hoort alles logisch te zijn. En dus kan Samuel niet begrijpen waarom zijn klasgenoot Mikael (11) niet in Nederland mag blijven. ‘Ik snap niet waarom hij weg moet. Hij hoort gewoon naar school te gaan.’ Na de zomer wil Mikael beginnen aan het gymnasium. ‘Hij is best slim.’
Samuel riep mensen op Zuidoost TV op woensdagavond mee te lopen in een solidariteitsmars, van hun oude basisschool de Achtsprong in Amsterdam-Zuidoost tot aan het stadsdeelkantoor. ‘Als je een goede burger bent, doe je dat’, zei de jongen. Maar of het effect heeft, is zeer de vraag.
Waarom mag Mikael niet in Nederland blijven?
Voor de organisatoren van de solidariteitsmars is het duidelijk: ‘Mikael is een geboren en getogen Amsterdammer en hoort in Nederland thuis.’ Een petitie met dezelfde strekking is al bijna tachtigduizend keer ondertekend.
Mikael heeft de Armeense nationaliteit. Maar in het geboorteland van zijn moeder Gohar is hij nog nooit geweest. Zij vroeg in september 2010 (nog voor Mikaels geboorte) asiel aan in Nederland. Dat verzoek werd afgewezen. Armenië geldt als ‘veilig land’. Ook haar beroep werd een maand later ongegrond verklaard. Ze bleef wel in Nederland.
In 2019 deed Mikael zelf een beroep op de ‘Afsluitingsregeling langdurig verblijvende kinderen’ (het kinderpardon). Dat verzoek werd eerst afgewezen, en een bezwaar daartegen werd ongegrond verklaard. Maar in 2021 ging de rechtbank mee in het door Mikael ingestelde beroep. Daar procedeerde de staatssecretaris weer tegen, waarna de Raad van State vorige week besloot: Mikael mag niet in Nederland blijven en moet worden uitgezet naar Armenië.
Waarom komt Mikael niet in aanmerking voor het kinderpardon?
Die regeling is bedoeld voor kinderen die lang in Nederland zijn, zoals Mikael. Maar als de ouders daar zelf een groot aandeel in hebben, bijvoorbeeld omdat zij zich te lang hebben onttrokken aan het toezicht van zogenoemde ‘vreemdelingrechtelijke instanties’ (IND, COA, Vreemdelingenpolitie, Dienst Terugkeer en Vertrek), vervalt het recht. En dat is volgens de Raad van State wat de moeder van Mikael heeft gedaan. Zo verliet het gezin in 2015 een COA-opvanglocatie zonder opgave van adres. Ook was er soms een jaar geen contact met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).
De Raad van State weegt mee hoeveel stress en onzekerheid het besluit de jongen bezorgt. Dat de hele procedure al elf jaar duurt, ‘ligt voor een deel aan de keuze van de moeder om niet met de vreemdeling te vertrekken toen dat moest én ligt voor een ander deel aan de verschillende instanties die lang hebben gedaan over de besluitvorming’.
Maar, zo luidt de juridische slotsom: hij krijgt geen verblijfsvergunning.
Kan niemand nog iets voor Mikael betekenen?
De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema riep de nieuwe minister van Asiel en Migratie, Marjolein Faber (PVV), op om te overleggen met de IND over Mikael. Volgens Halsema zijn de regels te streng.
Maar Faber maakte woensdag nog eens duidelijk: ‘Ik kan hem geen hoop geven.’ Dat zit zo: tot 2019 kon de verantwoordelijk bewindspersoon met een zogenoemde ‘discretionaire bevoegdheid’ in individuele gevallen een uitzondering maken en toch asiel verlenen.
De mogelijkheid om met de bestuurlijke hand over het hart te strijken viel bewindspersonen echter zwaar. Met name zaken rond kinderen brachten doorgaans grote maatschappelijke druk, hevige mediacampagnes en politieke machinaties op gang. Zo dreigde een voorkeursbehandeling, was de kritiek.
De kwestie kwam in 2018 tot een uitbarsting rond een eerdere zaak van twee kinderen met eveneens de Armeense nationaliteit: Howick (13) en Lili (12). In de vrees te worden uitgezet, doken ze onder. Een politieke crisis dreigde. Uiteindelijk gebruikte toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (VVD) zijn discretionaire bevoegdheid. De kinderen mochten blijven. Maar: de discretionaire bevoegdheid werd afgeschaft.
Waarom werd de discretionaire bevoegdheid afgeschaft?
Het toenmalige kabinet wilde een vermindering van ‘prikkels die verblijf in Nederland verlengen’. Vanwege de discretionaire bevoegdheid behielden vreemdelingen zonder status hoop op een verblijfsvergunning ‘tot het allerlaatste moment’, werd geredeneerd. ‘Dat leidt er mede toe dat het verblijf wordt gerekt’ – en dat leidt in zichzelf weer tot schrijnende situaties, aldus de toelichting op de wetswijziging.
Bestaan er dan helemaal geen uitzonderingen meer voor schrijnende gevallen?
Toch wel. Sinds 1 mei 2019 heeft het hoofd van de IND, de uitvoeringsinstantie, de mogelijkheid een verblijfsvergunning op grond van ‘schrijnende omstandigheden’ te verlenen. Zo werden beladen afwegingen uit het politieke domein gehaald. Er gelden wel strikte regels voor, een ‘ambtshalve toets schrijnende situatie’ (acht pagina’s). Denk aan ernstige medische problemen, een overleden familielid, eerwraak of huiselijk geweld.
Maakten ministers en staatssecretarissen als Rita Verdonk (1.100 keer) en Klaas Dijkhoff (240 keer) nog veelvuldig een uitzondering, de IND deed dat de afgelopen jaren slechts zelden, variërend van acht maal vorig jaar tot nooit in 2021. ‘Dit was ook de verwachting’, licht een woordvoerder toe. ‘Schrijnende omstandigheden doen zich meestal voor na langer verblijf en niet vaak bij de eerste aanvraag om een verblijfsvergunning.’
En precies die bepaling is funest voor Mikael. De baas van de IND kan de discretionaire bevoegdheid enkel gebruiken bij eerste asielaanvragen, en dat is het beroep op het kinderpardon niet.
‘Ik heb hoop’, zei Mikaels oud-klasgenoot Samuel, gevraagd naar een goede afloop. Politiek is veel mogelijk, als er een wil is. Maar van een nieuw kabinet dat ‘het strengste asielbeleid ooit’ in het vooruitzicht stelt, valt weinig te verwachten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant