Mohammad Yunus, Nobelprijswinnaar en microkredietpionier, gaat de interim-regering in Bangladesh leiden. Donderdag vliegt hij van Parijs naar Dhaka. Daar wordt hij nog dezelfde dag geïnstalleerd. Wie is deze man?
De studentenleiders van de protestgolf in Bangladesh hadden dinsdagochtend weinig woorden nodig. Een Facebookpost van een rood vlak met daarop één zin: ‘In Dr. Yunus, we trust.’
Zo werd wereldkundig gemaakt dat de 84-jarige Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus is belast met de belangrijkste opdracht waar Bangladesh nu voor staat. Hij moet een interim-regering leiden, nadat de Bengalese premier Hasina Wajed na wekenlange protesten naar het buitenlands vluchtte. Yunus moet het ontstane machtsvacuüm vullen en nieuwe verkiezingen organiseren.
Over de auteur
Iva Venneman is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Dat een groep twintigers uitkwam bij een man wiens grootste verdienste dateert van lang voor hun geboorte, zegt iets over Yunus’ enorme statuur in binnen- en buitenland. Met zijn microkredieten hielp hij miljoenen mensen vooruit. Wie is deze man die bekendstaat als ‘bankier van de armen’?
Mohammad Yunus werd in 1940 geboren in Chittagong, een stad die toen nog in Brits-India lag en vanaf 1947 bij Pakistan hoorde. Met een succesvolle goudsmid als vader was armoede hem van huis uit vreemd.
Op zijn 25ste kreeg hij een studiebeurs en vertrok hij naar de Verenigde Staten, waar hij uiteindelijk promoveerde in de economie. Daar, vanaf de andere kant van de wereld, zag hij hoe Bangladesh in 1971 een bloedige onafhankelijkheidsstrijd won. Yunus keerde daarna terug ‘vol idealisme en dromen’, schrijft hij in zijn biografie. Hij werd verkozen tot hoofd van de economie-afdeling van de Universiteit van Chittagong.
Toen het jonge land kort daarna verviel in een dramatische hongersnood, ging Yunus’ aandacht als vanzelf naar armoedebestrijding. ‘Ik raakte betrokken omdat armoede overal om me heen was.’
Tijdens veldwerk in Jobra, een straatarm dorp niet ver van Chittagong, voerde Yunus een gesprek dat de loop van zijn leven zou veranderen. De vrouw met wie hij sprak heette Sufia en weefde prachtige stoelen. Maar tot Yunus’ ontsteltenis bleek ze daar bijna niets mee te verdienen. Voor de bamboe die ze nodig had, moest ze geld lenen. Over die lening betaalde ze bijna evenveel rente als de stoel opbracht.
‘Ik weerstond de neiging om Sufia geld te geven’, schrijft Yunus in zijn biografie. ‘Ze vroeg niet om hulp. Bovendien, het zou haar problemen niet permanent oplossen.’
In plaats daarvan leende hij alle 42 vrouwen uit het dorp gezamenlijk 23 dollar. Dat moesten ze terugbetalen zodra ze konden, tegen een klein rentebedrag. Zo ontstond het idee voor wat de wereld nu kent als microkrediet, kleine zakelijke leningen voor veelal startende ondernemers.
In 1983 richtte Yunis de Grameen Bank op om meer mensen zonder toegang tot een reguliere bank zo’n klein bedrag te lenen. Daarmee bereikte hij meer dan tien miljoen mensen, voornamelijk vrouwen. Dat heeft niets met liefdadigheid te maken, benadrukte Yunus keer op keer. ‘Onze bank bewijst dat er een marktoplossing is voor armoede.’
Hoewel er ook stemmen opgingen die zeiden dat Yunus’ microkredieten nog altijd te hoge rentebedragen vroegen, kopieerden allerlei landen het idee. In 2006 ontving Yunis voor zijn werk de Nobelprijs voor de Vrede.
In datzelfde jaar zetten de ontwikkelingen in zijn land Yunus ertoe zich bezig te houden met politiek. De premier was afgezet en het leger installeerde een interim-regering, net zoals het deze week wilde doen.
Het was op dat moment dat bij Yunus het idee ontstond om een eigen partij op te richten. Hoewel hij dat plan niet doorzette, wekte hij met zijn voornemen wel de woede van de latere premier Hasina Wajed. Haar reactie destijds: ‘Plotselinge nieuwkomers in politiek zijn gevaarlijke elementen die met argwaan moeten worden bekeken.’
Het bleek de start te zijn van een uitputtende vete. Nadat Hasina in 2008 premier was geworden, bracht Yunus zijn tijd grotendeels in de rechtbank door. Er werden meer dan 150 aanklachten tegen hem ingediend. Die varieerden van het overtreden van de pensioenregels tot beschuldigingen van witwassen. Het leidde ertoe dat hij werd afgezet als hoofd van zijn eigen bank.
Volgens critici was het een politieke afrekening. ‘Mohammad Yunus’ zaak staat symbool voor de mensenrechtensituatie in Bangladesh’, schreef Amnesty International in 2023. Kort daarvoor hadden 170 wereldleiders en Nobelprijswinnaars Hasina in een brief verzocht Yunus met rust te laten. Het haalde niets uit. Hasina bleef aan hem refereren als ‘de bloedzuiger van de armen’.
Maar toen kwamen vorige maand opeens de protesten die zouden resulteren in Hasina’s vertrek. Yunus beleefde dit historische moment wederom vanuit het buitenland — hij is momenteel in Parijs voor een medische ingreep en als genodigde bij de Olympische Spelen — maar dat maakte zijn vreugde er niet minder om. ‘Vandaag voelde als een tweede onafhankelijkheidsdag’, zei hij tegen de Franse televisie.
Over de vraag van de studenten of hij als hoofdadviseur van de interim-regering wilde optreden, hoefde hij niet lang te na te denken: ‘Wanneer studenten die zo veel hebben opgeofferd mij vragen in te stappen op dit moeilijke moment voor Bangladesh, hoe kan ik dat dan weigeren?’, zei hij tegen de BBC. Ambities voor het ambt van premier heeft hij niet. ‘Ik ben geen politicus.’
Donderdag vliegt Yunus naar de Bengaalse hoofdstad Dhaka. Zijn 15-koppige interim-regering wordt nog diezelfde dag ingezworen, volgens sommigen geen dag te vroeg. Sinds het kabinet-Hasina maandag uiteen viel, volgen de berichten over plunderingen, vandalisme en ontsnapte gevangenen elkaar op.
Om de gemoederen alvast tot bedaren te brengen, stuurde ook Yunus woensdag via Facebook een bericht de wereld in: ‘We kunnen deze kans niet voorbij laten gaan door onze toevlucht te zoeken in geweld’, schreef hij. ‘Onze belangrijkste taak is nu het beschermen en het vooruit helpen van dit prachtige land.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant