Ideologische hardliner, pragmaticus, strateeg – bij zijn aantreden in 2017 als politiek leider van Hamas in Gaza was het beeld van Yahya Sinwar meer diffuus. Na de dood van Ismail Haniyeh is Sinwar, ‘het brein achter 7 oktober’, de hoogste leider van de militante beweging.
We zullen ze vernietigen’, was de ondubbelzinnige boodschap van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, de dag nadat Hamas-strijders in kibboetsen rondom de Gazastrook een gruwelijk bloedbad hadden aangericht. ‘Verpletteren’, ‘uitwissen’, bezwoeren Israëlische politici en militairen, maar wie dat dan zouden moeten zijn, moest nog blijken.
Afgelopen weken bleken voor Israël een opsteker: het land wist bij een operatie in Beiroet Hezbollahcommandant Fuad Shukr uit te schakelen. Een dag eerder was Hamaskopstuk Ismail Haniyeh al gedood in Teheran. Hoewel Tel Aviv de betrokkenheid bij die laatste aanval niet heeft bevestigd, wijzen de Iran en Hamas wel degelijk naar Israël. Dat bezwoer de militante beweging eerder volledig uit te schakelen.
Dit is een bijgewerkte versie van een eerder profiel over Yahya Sinwar.
De absolute voorwaarde voor het succesvol vernietigen van Hamas lijkt voor Israël het elimineren van hun leider in de Gazastrook: Yahya Sinwar. Al sinds 7 oktober prijkt hij bovenaan het lijstje van Israël. Direct na de terreuraanslag van Hamas noemde een hoge Israëlische legerofficier hem ‘het gezicht van het kwaad’. Sinwar zou het meesterbrein zijn achter de aanslagen, de ‘Osama bin Laden’ van Hamas. Dinsdag werd bekend dat hij Haniyeh opvolgt als hoogste leider.
Het land deed al eerder pogingen Sinwar uit te schakelen. Eind vorig jaar meldde Netanyahu dat Israëlische troepen het huis van Sinwar in Khan Yoenis hadden omsingeld. Alhoewel toen werd aangenomen dat hij zich ergens in de tunnels onder de Gazastrook verschanst, was het volgens Netanyahu ‘een kwestie van tijd voor ze hem te pakken krijgen’. In theorie zou het land inmiddels (indirect) met Sinwar moeten onderhandelen over een gevechtspauze.
Over de auteur
Thom Canters is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Israël mag hem na 7 oktober dan hebben uitgeroepen tot de belichaming van het kwaad van Hamas, en daarmee tot volksvijand nummer 1, bij zijn aantreden als leider in 2017 was dat beeld meer diffuus.
‘Destijds had je in Israël enerzijds mensen die in Sinwar vooral een pragmaticus zagen, een man die Israël goed kent, weet wat de grenzen van macht zijn en daarom bereid is te onderhandelen over bijvoorbeeld wapenstilstanden en gevangenenruils’, zegt Harel Chorev, onderzoeker van de Palestijnse samenleving bij het Moshe Dayan Centrum van de universiteit van Tel Aviv. ‘Maar je had ook mensen die wezen op zijn wrede kant en meenden dat Israël niets met zo’n man van doen moest hebben.’
Met dat laatste doelt Chorev op een van de bijnamen van Sinwar die de laatste tijd veelvuldig de ronde doet: ‘de slager van Khan Yoenis’. Die bijnaam zou hij te danken hebben aan de hardvochtige wijze waarop hij Palestijnen die verdacht werden van collaboreren met Israël uit de weg ruimde met de in de jaren tachtig door hem opgericht organisatie Al-Majd. Die organisatie zou later opgaan in Hamas, dat eind jaren tachtig werd opgericht en waar Sinwar, die toen al meerdere keren door Israël was gearresteerd, zich al gauw bij aansloot.
In 1988 kreeg Sinwar, in 1962 geboren in een vluchtelingenkamp in Khan Younis, viermaal levenslange gevangenisstraf opgelegd voor het doden van twee Israëlische soldaten en vier van collaboratie verdachte Palestijnen. Maar al in 2011 kwam hij weer op vrij voeten, als onderdeel van de beruchte gevangenenruil waarbij Israël ruim duizend Palestijnse soldaten uitwisselde tegen één Israëlische soldaat, Gilad Shalit. Sinwar was de hooggeplaatste Hamas-strijder die daarbij vrijkwam. Zes jaar later werd hij bij een interne stemming verkozen tot leider van de militante groepering in de Gazastrook.
Hij mag nu dan met terugwerkende kracht worden uitgemaakt voor een onverzoenlijke ideologische hardliner, maar dat beeld strookt niet met de werkelijkheid, zegt Mouin Rabbani, Midden-Oostenkenner en verbonden aan onlineplatform Jadaliyya. ‘Wat zijn agenda bij zijn aantreden in 2017 ook mocht zijn, hij moest de Gazastrook ook besturen en zorgen voor economische ontwikkeling.’
Dat maakte bijvoorbeeld dat er onder zijn leiderschap pogingen tot verzoeningen met Fatah, de partij van Mahmoud Abbas, werden gedaan. ‘Je moet niet vergeten dat hoe hij nu wordt gekarakteriseerd ook onderdeel is van de propagandamachine van deze oorlog. Ik heb voor 7 oktober nog nooit van de bijnaam ‘de slager van Khan Yoenis’ gehoord’, aldus Rabbani.
Bovendien wist Sinwar strategisch te navigeren door de complexe politiek van het Midden-Oosten. Hamas is zelf een afsplitsing van het uit Egypte afkomstige Moslimbroederschap. Het afzetten van de Egyptische president Morsi, een Moslimbroeder, door de huidige president Sisi, leidde tot hoogspanning in die relatie. Anderzijds raakte Hamas ook gebrouilleerd met Iran, toen het zich in 2012 tegen de pro-Iraanse regering in Syrië van president Assad keerde, en zijn hoofdkwartier van Damascus naar Doha in Qatar verplaatste.
‘Sinwar was hoofdverantwoordelijk voor het beleid van Hamas om de verziekte relaties met Egypte en Iran te herstellen’, legt Rabbani uit. ‘Zijn gedachte was: we mogen dan wel een hekel aan hen hebben, maar onze relaties met hen moeten gestuurd worden door strategische belangen in plaats van ideologische voorkeuren.’
En er waren ook pragmatische ouvertures naar Israël zelf. Nadat Sinwar tot hoofd in Gaza werd verkozen, gaf Hamas een nieuw manifest uit waarin het voor het eerst verklaarde een Palestijnse staat op de grenzen van 1967 te zullen accepteren. ‘Als Sinwar al vanaf het begin het idee had om een harde lijn te volgen, dan waren dit soort compromissen niet op tafel gekomen’, zegt Jeroen Gunning, hoogleraar Midden-Oosten Politiek en Conflictstudies aan King’s College London. ‘Israël nam dat document alleen niet serieus, omdat Hamas hierin opnieuw weigerde Israël te accepteren en het recht op terugkeer naar historische Palestijnse landen herhaalde.’
Gunning is het dan ook niet eens met de stelling dat de aanslag al in de sterren geschreven stond vanaf het moment dat Sinwar in de Gazastrook de scepter zwaaide. ‘Het is belangrijk om te beseffen dat er binnen Hamas al lange tijd een spanning is tussen de meer pragmatische politieke tak, die zich heeft ingezet voor een nationale eenheidsregering met Fatah en een tweestatenoplossing zegt na te streven, en de militaire hardliners van de Al-Qassam-brigades, die vinden dat Hamas een verzetsbeweging is, met geweld als belangrijkste middel. Sinwar zit daartussenin als een pragmatische hardliner.’
Sinwars besluit om over te gaan tot het bloedige geweld van 7 oktober moet volgens Gunning vooral worden gezien als het gevolg van het verdampen van de kansen voor een politieke oplossing. ‘Sinwar was klaarblijkelijk niet altijd gebrand op een escalatie, daar hij die tot 2021 vermeed.’ Het voor onbepaalde tijd uitstellen van de langverwachte Palestijnse verkiezingen door de president van de Palestijnse Autoriteit, Mahmoud Abbas, in 2021, zou de doodsteek voor de verzwakte pragmatische vleugel binnen Hamas zijn geweest. ‘Toen zag je een verdere verschuiving richting de militaire hardliners.’
Dat Sinwar nu naar voren wordt geschoven als het gezicht van de organisatie, verbloemt volgens Gunning, Rabbani, en Chorev dan ook de complexiteit van de organisatie. Chorev: ‘Hamas is geen gecentraliseerde organisatie, maar juist een groot netwerk met verschillende machtscentra. Je ziet nu heel duidelijk dat het triumviraat van Sinwar, Mohammed Deif (de leider van de Al-Qassam-brigades, red.) en Marwan Issa (de rechterhand van Deif, red.) naar voren treedt. Maar zij zijn niet de enigen die Israël zal moeten uitschakelen als ze Hamas willen vernietigen.’
De reden dat Israël zo publiekelijk het ‘most wanted’-stempel op Sinwar heeft gedrukt, ligt volgens Chorev in het feit dat mensen een duidelijk beeld bij hem hebben. ‘Deif en Issa zijn meer geheimzinnige figuren. Van Deif weten mensen niet eens hoe hij eruitziet.’
En daar schuilt uiteindelijk ook het politieke risico voor Israël: het uitschakelen van Sinwar betekent niet het einde van Hamas. ‘Uiteindelijk zal Hamas gewoon een nieuwe leider naar voren schuiven’, zegt Gunning. ‘Toen Ahmad Yassin, de oprichter van Hamas, in 2004 werd gedood, dachten Israëlische commentatoren ook dat dat het einde van Hamas betekende. Het zou een symbolische overwinning voor Israël zijn als Sinwar wordt uitgeschakeld, maar organisatorisch gezien maakt het voor Hamas weinig uit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant