Maandag was een verwarrende dag op de beurzen wereldwijd, maar dinsdag kon er ook wat van. Nadat veel van de grootste beursgraadmeters, van Azië tot Europa, flink in de min waren geëindigd – de Japanse Nikkei 225-index kende zelfs de slechtste dag ooit – trad dinsdag juist vooral in Azië in grote mate herstel op. Zo won de Nikkei meer dan 10 procent en maakte de index een groot deel van de verliezen van de dag ervoor goed.
In Japan werd door de snelle stijging bijna een kritische grens bereikt, waarop automatische handelsbeperkingen in werking treden, iets wat een dag eerder door de snelle dalingen al was gebeurd. In Europa bleven de beurzen relatief kalm, in de VS traden kleine winsten op.
Analisten, media en beleggers probeerden dinsdag chocola te maken van wat er de afgelopen dagen gebeurd is. Daarbij vallen een aantal factoren op die hebben geleid tot de grote verliezen én het herstel.
Directe aanleiding voor alle paniek was een rapport van vrijdag over de Amerikaanse arbeidsmarkt, die minder goed presteerde dan alom werd verwacht. Dat wakkerde de vrees aan voor een recessie in de grootste economie ter wereld.
Tegelijkertijd viel hier ook direct scepsis over te horen. En gedurende de dag kwamen er ook geruststellende signalen: in de avond, Nederlandse tijd, kwamen er cijfers over de Amerikaanse dienstensector binnen. Die bleken alleszins mee te vallen; de dienstensector – verreweg het grootste deel van de economie – draait nog prima.
Dit was er medeverantwoordelijk voor dat veel aandelen die eerst enorme verliezen kenden later wat opkrabbelden. Stond chipontwerper Nvidia in eerste instantie op min 15 procent, gedurende de dag nam het verlies af tot min 6 procent.
Waarom crashte de Japanse beurs zoveel harder dan beurzen in de rest van de wereld? Het lijkt er sterk op dat de enorme neergang in het Aziatische land samenhangt met veranderingen in de waarde van de yen. De yen was jarenlang een erg goedkope munt die bovendien een ultralage rente kende. Slimme beleggers maakten daar gebruik van door yens te lenen en dit geld te investeren in onder meer Amerikaanse techaandelen en Japanse bedrijven. De yen was, simpel gezegd, goedkoop geld om snel meer geld van te maken.
Daar is de laatste tijd verandering in gekomen. De Japanse centrale bank verhoogde een week geleden de rente naar het hoogste niveau in vijftien jaar. Dit leidde onder meer tot een stijgende waarde van de yen. Het waren voor Japanse begrippen grote veranderingen in de financiële markten.
Dit maakte de zogenoemde ‘carry trade’, de naam voor het goedkoop lenen van de yen om mee te investeren, minder aantrekkelijk dan voor de renteverhoging omdat de yen in feite minder goedkoop werd. Sterker: het lijkt erop dat de investeerders die leenden in yen probeerden hun verliezen in de carry trade te beperken door zo snel mogelijk aandelen te verkopen en zo aan geld te komen – waardoor de crash van de Japanse beurs extra hevig was.
„De yen verkeerde jarenlang in een soort glijvlucht ten opzichte van andere munten”, zegt Koen Bender van Mercurius Vermogensbeheer. „Had je eerst 100 euro nodig om een schuld af te lossen, dan was dat later 90 euro.” Dit kwam doordat de yen steeds minder waard werd. Zo’n manier van handelen kan „jarenlang werken”, aldus Bender. Totdat het niet meer werkt en de paniek toeslaat.
Daar komt nog bij dat de toenemende waarde van de yen ook de zorgen aanwakkert over Japanse bedrijven. Veel concerns uit het land zijn sterk afhankelijk van export, en als de munt duurder wordt, verslechtert dit hun positie op de wereldmarkt. Hier heeft bijvoorbeeld het enorme Toyota veel last van gehad, een van de grootste autobouwers ter wereld.
Dinsdag konden sommige beleggers maar nauwelijks bevatten hoe hard het in met name Japan was gegaan. „Er moet iets zijn gebeurd met technische verkopen, want fundamenteel is er [met de economie van het land] niks zodanig veranderd dat dit een daling van 11 of 12 procent verklaart”, zei Kiran Ganesh, analist bij het Zwitserse UBS, tegen de Financial Times.
Met ‘technische verkopen’ bedoelt hij aandelen die automatisch door computersystemen verkocht worden, in reactie op bepaalde gemeten waarden. Er bestaan sterke vermoedens dat dit soort algoritmes een grote rol hebben gespeeld bij de crash van maandag. Daarbij wordt bijvoorbeeld door systemen automatisch besloten om aandelen te verkopen als een bepaalde grenswaarde van de koers van een bedrijf wordt bereikt. Of zelfs wanneer de Japanse yen op een bepaald punt komt.
Dergelijke mechanismen kunnen een neergaande trend op de beurs snel enorm versterken doordat systemen allemaal tegelijk een aandeel gaan verkopen. Ze kunnen ook weer menselijke reacties in de hand werken, want als aandelen om deze reden hard omlaaggaan, groeit de paniek en gaan sommige beleggers ook weer verkopen.
Dit staat in sterk contrast met bijvoorbeeld de houding van vermogensbeheerders, die zich op zo’n dag veelal rustiger opstellen. Zij zien een crash vaak juist als een moment om nieuwe aandelen te kopen: een goedkoop instapmoment. Dit lijkt dinsdag te hebben meegespeeld bij de positieve trend op veel internationale beurzen.
Warren Buffett, de bekendste belegger ter wereld, maakte dit weekend plotseling bekend ruim de helft van zijn miljardenbelang in Apple te verkopen. Wat Buffett doet, wordt breed gevolgd door veel investeerders wereldwijd en voedde een negatief sentiment over techbedrijven dat al de hele maand juli bestaat.
Veel beleggers hebben hun belangen in grote techspelers als Amazon, Tesla en chipontwerper Nvidia afgebouwd, onder meer vanwege scepsis over de mate waarin hun enorme AI-investeringen zullen leiden tot opbrengsten. De koersen van deze bedrijven waren flink opgelopen in de eerste helft van het jaar, maar zijn nu bezig met een dalende trend.
De paniek die maandag ontstond leidde nog eens tot extra verkopen van deze aandelen. De Nasdaq-index voor techbedrijven deed het slechter dan algemenere indices, zoals de S&P500.
Met medewerking van Joost Pijpker
‘Ik was om half acht op kantoor, maandagochtend. Dan ga je kijken: wat is er aan de hand? We hebben elke dag een ochtendmeeting, dan worden alle accountmanagers bijgepraat. Nu bogen we ons over de vraag: gaan er fundamenteel dingen fout in de economie en moeten we risico’s proberen te beperken? Of is het meer iets handelstechnisch dat er aan de hand is? Er is veel computergestuurde handel, zoals algoritmes die automatisch verkooporders maken als een koers over een bepaalde grens gaat.
„We hebben besloten: nee, er is niks fundamenteels aan de hand. Ook zagen we geen recessiesignalen. De groei in de VS was in het tweede kwartaal gewoon 2,8 procent, dus de vrees voor een recessie leek ons overtrokken. We waren er niet zo bang voor.”
„We hebben de afgelopen tijd onze belangen in grote techbedrijven al wat teruggeschroefd. Die waarderingen liepen zo gigantisch op, vanwege de enorme verwachtingen omtrent AI. Daar hebben we wat defensievere [minder riskante] aandelen voor teruggekocht.
„Na het overleg zijn we klanten gaan bellen. Kijk, de beurs is al acht, negen maanden aan het stijgen. Je weet dat er dan een keer een correctie komt, een beurs gaat nooit in één rechte streep omhoog. We hebben dit al tijdens reguliere contactmomenten met onze klanten besproken. Nu ga je bellen om ze te vertellen dat het zover is.
„Je hebt dan twee soorten klanten. Mensen die zenuwachtig worden en willen verkopen. En de mensen die willen bijstorten. De jongens worden van de mannen gescheiden, zeggen we dan intern.
„Als ik naar mijn lijst van gisteren kijk, heb ik 25 mensen gebeld. Met name de wat offensievere klanten, die willen dat het geld proactief wordt gemanaged en die willen bijkopen. Dit is voor veel mensen juist een moment om aankopen te doen. We geven als beheerder dan juist gas.
„En dan heb je de mensen die in paniek willen verkopen. Die zeggen: het gaat wel erg hard, ik ben al op leeftijd, ik kan niet zo goed tegen die enorme bewegingen. Dat is dan zo. Als beheerder ga je daar niet tegenin. Je moet je dan ook afvragen: is zo iemand geschikt als belegger? De volgende keer gebeurt het dan weer. Het kan best zijn dat iemand het financieel wel kan dragen, maar mentaal niet zo geschikt is.
„Terwijl je belt houd je alles in de gaten. Dat gaat gelijktijdig. Het is dan wel even spannend als de Amerikaanse beurzen opengaan en je die verliezen ziet. Maar gaandeweg de dag worden die dan weer weggewerkt. Dan weet je dat de grootste spanning alweer weg is.
„Vandaag zit ik er weer, nog orders doorvoeren van gisteren. En hier en daar wat aandelen oppikken die gisteren wel heel erg zijn afgestraft.”
Milo van Bokkum
‘Voor mij begon de aanloop naar maandag al in het weekend. Op vrijdag waren er nieuwe banencijfers binnengekomen uit Amerika. Die vielen tegen, waardoor de verwachting was dat het na het weekend spannend zou worden op de beurs. In het weekend heb ik veel gelezen en mijn berekeningen over de waardering van aandelen aangepast – dat gaat tegenwoordig allemaal met behulp van AI – en keek ik naar de koers-winstverhoudingen van mijn aandelen.
„Ik beleg alleen in Amerikaanse techaandelen, want ik hou van innovatie. Ik heb altijd in de tech gewerkt, totdat ik fulltime ging beleggen. Ik zit erin voor de lange termijn, dus ik denk veel na en analyseer, en handel weinig. Ik had sinds oktober niets meer gekocht.
„Na het weekend, waarin ik scenario’s had uitgewerkt van wat er kon gebeuren, werd ik maandag om zes uur wakker en zag dat in Japan de index al op 9 procent in de min stond. Een daling op zich doet me niks, ik beleg al ruim 10 jaar. Ik heb rustig gewacht tot de beurs in de VS opende. Ik hou dan de futures in de gaten, die vooruitkijken naar de koersen en de analyses van professionele analisten, het nieuws. Op basis van de verwachtingen van analisten over hoe bedrijven er over vijf jaar voor staan, doe ik mijn eigen berekeningen. Ik gooi mijn eigen sausje eroverheen. Ik kijk naar de verhouding tussen de koers en de winst, maar ook naar de hoeveelheid cash die een bedrijf heeft ten opzichte van de schulden.
„Eerlijk gezegd was maandag voor mij een heel leuke dag. Er gebeurt weer eens wat en dat biedt kansen. In een online-chatgroep op Discord delen we met vierduizend kritische beleggers permanent kennis en informatie, dus je weet ontzettend veel. Ik wilde als de kans zich voordeed extra aandelen AMD kopen, een chipmaker en concurrent van Nvidia. Toen de beurs opende, gingen alle techaandelen omlaag. Dat was niet fijn, want mijn aandelenpakket daalde 52.000 euro in waarde. Maar alles zit nog steeds aan de goede kant van de streep, qua waardering, dus ik hoefde niet te verkopen.
„Ik baalde ook, want juist AMD daalde helemaal niet. Blijkbaar was ik niet de enige die de analyse had gemaakt dat het bedrijf er goed voor stond. In de loop van de middag daalde ook AMD met 3 procent. Uiteindelijk heb ik om 15.45 uur Nederlandse tijd 94 aandelen AMD gekocht voor 127,50 dollar per stuk. En aan het eind van de dag stond AMD niet meer 3 procent in de min, maar juist in de plus. Dat was een gelukje.
„Ik heb nu voor 72.000 euro aan aandelen AMD. Ik heb maandag om 23.00 uur mijn laptop dichtgeklapt toen de beurs sloot. En de dag erna, misschien wel de weken erna, is het tijd voor bezinning. Feitelijk was er niet veel aan de hand, we hebben alleen gekeken naar een herwaardering van aandelen omdat de kans op een recessie nog niet in de prijs van de aandelen verwerkt was.”
Egbert Kalse
Twee keer per week stuurt de economieredactie een nieuwsbrief met daarin hun analyses over actuele ontwikkelingen
Source: NRC