De Russische politieke gevangenen die vorige week vrijkwamen bij de spectaculaire spionnenruil met Rusland, hebben vanuit Moskou te horen gekregen dat zij zich niet veilig moeten wanen in het Westen. Tegelijkertijd klinkt er in het Westen kritiek op hun roep om de sancties tegen Rusland te versoepelen.
Al meteen na de ruil klonken de eerste dreigementen tegen de vrijgelaten dissidenten. Voormalig president Dmitri Medvedev, momenteel vicevoorzitter van de Russische Veiligheidsraad, gaf hen de raad zo snel mogelijk van naam te veranderen en zich te verbergen onder een getuigenbeschermingsprogramma. ‘Laten ze de beperkte houdbaarheid van hun bestaan in deze wereld niet vergeten’, liet hij dreigend weten.
Vladimir Kara-Moerza en Ilja Jasjin kregen bij hun vertrek uit Rusland te horen dat zij ‘geen gekke dingen’ moesten uithalen in het buitenland. ‘Want Krasikov kan terugkeren’, waarschuwde een FSB-agent hen. Daarmee verwees hij naar Vadim Krasikov, een FSB-killer die door Duitsland werd vrijgelaten bij dezelfde spionnenruil.
Het zou niet de eerste keer zijn dat Moskou later alsnog wraak neemt op iemand die het eerder bij een gevangenenruil heeft laten gaan. Zes jaar geleden probeerden Russische geheime agenten de dubbelspion Sergej Skripal, die eerder geruild was tegen tien Russische spionnen, te vermoorden in Engeland. Skripal overleefde het, maar lijkt sindsdien van de aardbodem verdwenen. Vermoedelijk zit hij in een getuigenbeschermingsprogramma.
Russische activisten die naar het Westen zijn uitgeweken merken de laatste tijd ook dat zij niet meer helemaal veilig zijn. Dit voorjaar raakte Leonid Volkov, een naaste medewerker van de overleden oppositieleider Aleksej Navalny, ernstig gewond nadat hij in Litouwen door een onbekende was aangevallen met een hamer. Alesja Marochovskaja, een activiste die nu in Praag woont, ontving bedreigingen waaruit bleek dat de afzender zelfs over de vluchtgegevens, het stoelnummer en de naam van het hotel beschikte van een reis die ze had geboekt.
Na aankomst in het Westen lieten Kara-Moerza en Jasjin merken dat zij dubbele gevoelens hebben over hun vrijlating. Op een persconferentie in Duitsland verzekerde Jasjin dat hij in Rusland had willen blijven. Volgens hem kwam het in feite neer op een gedwongen uitzetting, zoals in de Sovjetperiode gebeurde met dissidenten. Zo werd de schrijver Aleksandr Solzjenitsyn in 1974 na de publicatie van de Goelag Archipel , een boek over dwangarbeiderskampen voor dissidenten,op een vliegtuig naar het Westen gezet. Pas na 20 jaar kon hij terugkeren naar zijn land.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel.
Op een terugkeer naar Rusland hoeft Jasjin niet te rekenen, liet een FSB-officier hem weten bij zijn vertrek. Dan wacht hem hetzelfde lot als oppositieleider Aleksej Navalny, waarschuwde de FSB’er hem. Navalny werd meteen gearresteerd toen hij in 2021 naar zijn land terugkeerde nadat een poging hem te vergiftigen was mislukt. Begin dit jaar kwam Navalny onder verdachte omstandigheden om in een strafkamp boven de poolcirkel.
De vrijgelaten politieke gevangenen werden als helden ontvangen bij hun aankomst in het Westen, maar al snel klonk de eerste kritiek. Ze kregen het verwijt dat ze op hun persconferentie nauwelijks een woord hadden gesproken over de oorlog tegen Oekraïne. Vooral het pleidooi van Kara-Moerza voor het versoepelen van de sancties tegen Rusland was veel mensen in het verkeerde keelgat geschoten. Kara-Moerza klaagde dat de sancties niet alleen tegen de ‘schurken’ zijn gericht, maar ook tegen de gewone Russen van wie een groot deel volgens hem tegen de oorlog is.
Ook Jasjin kwam onder vuur te liggen, hoewel hij evenals de andere vrijgelaten gevangenen juist wegens kritiek op de Russische invasie en het optreden van Russische troepen naar het kamp was gestuurd. Volgens Jasjin zouden Oekraïne en Rusland aan de onderhandelingstafel moeten gaan zitten om een einde te maken aan het bloedvergieten, een opmerking die vooral in Oekraïne heel slecht viel.
Sommigen zagen dit als een poging van Jasjin om ook vanuit ballingschap steun te houden binnen Rusland. Kennelijk geschrokken van de heftige reacties op zijn pleidooi voor onderhandelingen met Poetin, slikte hij zijn woorden maandag weer in. Hij eiste dat Poetin ‘zijn misdadige oorlog tegen Oekraïne’ onmiddellijk stopt en alle Russische troepen uit heel Oekraïne terugtrekt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant