De komende weken staan in het teken van uitzonderlijke sportprestaties tijdens de Olympische Spelen. Hoe gezond is topsport voor het menselijk lichaam?
Extreme lichamelijke prestaties in warm weer, kans op blessures en zo nu en dan het bericht dat een sporter moet stoppen vanwege hartfalen. Je zou bijna kunnen gaan denken dat topsport niet gezond kán zijn.
Uit verschillende studies blijkt dat topsporters langer leven dan ‘gewone’ mensen. Recentelijk bestudeerden onderzoekers meer dan achtduizend sporters die tussen 1912 en 2012 minstens één keer aan de Olympische Spelen meededen. De analyse van geboortedata, overlijden en onderliggende doodsoorzaken liet zien dat topsporters maar liefst vijf jaar langer leven dan de algemene populatie. Hier hoort wel een kanttekening bij: personen voor wie een topsportcarrière is weggelegd, bezitten gunstige fysieke en psychische kenmerken, waardoor ze misschien sowieso al langer zouden leven dan de gemiddelde persoon.
Over de auteur
Anna van den Breemer schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen. Ze publiceerde meerdere boeken, waaronder Alle ouders klungelen maar wat aan.
Maakt dit topsport gezond? ‘Nee, zeker niet. Topsporters zoeken steeds de grens op, en soms gaan ze eroverheen, met blessures en overbelasting tot gevolg’, zegt Lisanne Balk, onderzoeker bij het Mulier Instituut voor sociaal-wetenschappelijk sport- en beweegonderzoek. ‘Dat hoort erbij, en je gaat er niet dood aan, maar het heeft wel een effect op het welzijn.’
Als het over de gezondheid van topatleten gaat, dan draait het vaak om het fysieke aspect, maar volgens Balk moeten we ook de mentale gezondheid niet vergeten. ‘De druk is groot. Alles moet wijken voor die ene prestatie. Depressies komen vaker bij topsporters dan bij niet-topsporters.’ De laatste tijd is hier meer aandacht voor. Zo praatte viervoudig grandslamwinnares Naomi Osaka openlijk over haar mentale problemen.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Topsport is extreem, maar het is ook tijdelijk. ‘De meeste sporters maken maximaal twee keer de Olympische Spelen mee, vaak tussen hun 20ste en 35ste levensjaar. Dat is de leeftijd waarop je fysiek gezien het sterkste bent en het herstelvermogen maximaal is’, zegt Maria Hopman, hoogleraar integratieve fysiologie aan het Radboud UMC in Nijmegen. Na hun sportloopbaan doen de meesten het rustiger aan. ‘Toch behouden ze de kennis over een gezonde leefstijl én de liefde voor bewegen’, zegt Balk. Dat kan verklaren waarom oud-olympiërs ook later fit blijven.
Bij een leven lang extreem sporten – denk aan mensen die jarenlang zeven marathons per jaar lopen – is het wat complexer. ‘Soms zie je wat meer kalk in de bloedvaten rond het hart en meer littekenweefsel op de hartspier; iets wat we normaal gesproken zien bij hartpatiënten’, zegt Hopman. ‘Aan de andere kant functioneren deze mensen uitstekend. Dus of ze hierdoor risico lopen, dat weten we gewoon niet.’ Bij intensieve sporters zie je vaker hartritmestoornissen op latere leeftijd, maar ook dat is niet levensbedreigend.
Sporters genieten een betere bescherming tegen hart- en vaatziekten en kanker; wereldwijd de twee belangrijkste doodsoorzaken. Daarvoor hoef je echt geen Femke Bol te zijn. Ook bij ‘gewoon’ sporten zijn die voordelen er al. Wat gebeurt er in het menselijk lichaam tijdens het sporten waardoor dit zo is? ‘Ik zeg altijd: je bent zo oud als je bloedvaten’, zegt Hopman. ‘Net als bij een waterleiding moet je die vaten doorspoelen om ze goed te houden. Dat doe je door fysiek actief te zijn. Je spieren hebben dan namelijk zuurstof en brandstof nodig, waardoor je hart harder gaat pompen. Je vaten raken zo goed doorbloed. Het gevolg is minder aderverkalking en gezondere organen.’
Meer sporten is niet altijd beter. Uit een analyse van veertien onderzoeken naar hardlopen en gezondheid blijkt dat je met een rondje hardlopen per week de kans op een vroegtijdige dood met ongeveer een kwart verlaagt. Het is dus niet zo dat je nóg veel gezonder wordt als je opeens elke dag gaat rennen. Wetenschappers zijn het erover eens dat je de meest spectaculaire gezondheidswinst ziet bij inactieve mensen die een beetje gaan sporten. Uit een studie uit 2022, die meer dan 400 duizend Amerikaanse volwassenen volgde gedurende bijna twintig jaar, bleek bijvoorbeeld dat slechts 1 uur aerobics per week werd geassocieerd met een 10 tot 20 procent lager risico op overlijden.
Volgens de Beweegrichtlijn van de Gezondheidsraad moeten volwassenen elke week minimaal 150 minuten (2,5 uur) matig intensief bewegen, zoals wandelen of fietsen, verspreid over meerdere dagen. Ook is het advies om minstens twee keer per week activiteiten te doen die de botten en spieren versterken, zoals hardlopen, krachttraining of dansen.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat de helft van de Nederlanders dit niet haalt. ‘Ze stappen in de auto naar werk, zitten daar de hele dag, pakken de lift en liggen ’s avonds op de bank’, aldus Hopman. ‘Ons lichaam is evolutionair gezien gebouwd om zes uur per dag op de prairie naar voedsel te zoeken. Pas in de laatste honderdvijftig jaar zijn we zo weinig gaan bewegen.’
‘Je zou kunnen zeggen dat bewegen gezonder is dan sporten’, zegt Balk. In 2023 liep 11 procent van de wekelijkse sporters een sportblessure op. ‘Als je nooit sport, hoef je echt niet ineens drie keer per week naar de sportschool te gaan. Met elke dag wandelen en op de fiets boodschappen doen, kom je al een heel eind.’ Kijk, dat is nog eens een geruststellende boodschap voor wie lui op de bank naar de Olympische Spelen kijkt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant