Al het hele jaar door worden overal hitterecords gebroken - laatst nog in India en de VS. Waar eindigt de wereld als deze trend doorzet? En tot welk punt kan het menselijk lichaam de stijging van de temperaturen aan?
De vraag of er een grens aan alle temperatuurstijgingen en hitterecords zit, is niet simpel te beantwoorden, stelt meteoroloog Gerrit Hiemstra in gesprek met NU.nl. "De records worden nog wel een tijdje gebroken", is zijn voorspelling. "Maar het is niet realistisch dat we op een gegeven moment de 80 of 90 graden zullen bereiken. Bij de meeste records gaat het nu om tienden van een graad extra."
Het is ook lastig om wetenschappelijke modellen op deze situatie los te laten, aangezien het om onontgonnen terrein gaat, legt Hiemstra uit. "Bij een verdubbeling van de CO2-concentratie in de lucht komen we naar schatting op 3 of 4 graden temperatuurstijging. Dat punt hebben we als mensheid nog nooit bereikt. We weten dus eigenlijk niet wat op lokale schaal de exacte gevolgen gaan zijn."
Hoge temperaturen hebben boven land een andere impact dan boven water. "Het land warmt sneller op dan de oceanen. En de omstandigheden in Europa zijn anders dan in bijvoorbeeld Afrika. Structurele temperatuurstijgingen kunnen leiden tot een heel ander weertype in bijvoorbeeld Europa."
Maar hoe dat er concreet gaat uitzien, kan niemand met zekerheid zeggen. "Krijgen we hier tornado's zoals in de VS of tropische cyclonen zoals in het Caribisch gebied? Niemand weet het. En dat maakt het ook zo moeilijk om ons er goed op voor te bereiden."
Ook de impact van de stijgende temperaturen op het menselijk lichaam zijn niet goed te voorspellen, zegt Maria Hopman. Als hoogleraar Integratieve Fysiologie aan het Radboudumc bestudeert ze hoe de mens fysiek reageert op extreme omstandigheden.
"Het menselijk lichaam produceert altijd warmte. Door bijvoorbeeld de processen die je lichaam aansturen, maar ook door fysieke inspanning", vertelt ze. "Die warmte moet je kwijt zien te raken. Dat doe je bijvoorbeeld door te transpireren. Dit wordt lastiger bij een hogere luchtvochtigheid. Hoe hoger die is, hoe moeilijker het voor de huid wordt om warmte uit het lichaam kwijt te kunnen."
Er is geen maximale temperatuur te noemen die een menselijk lichaam aankan, stelt Hopman. "Het hangt er erg van af wat je doet en of je omstandigheden kan creëren die het lichaam helpen, zoals schaduw vinden of minder inspanningen verrichten", legt de hoogleraar uit. "Als je aan het sporten bent, krijg je het al snel veel warmer doordat je lichaam hard moet werken. Dat is iets wat je bij hoge temperaturen beter niet kan doen."
De temperatuur van een menselijk lichaam is gemiddeld 37 graden. "Oftewel: dat is de temperatuur waarbij je lichaam optimaal kan functioneren", weet Hopman. Als het lichaam tot zo'n 42 graden opwarmt, vallen er lichaamsfuncties doordat de warmte niet meer af te voeren is. "Dan functioneert bijvoorbeeld de bloedstolling niet meer goed, waardoor je bloedpropjes krijgt die de bloedvaten kunnen verstoppen. En je loopt de kans dat organen uitvallen."
Dit zal eerder gebeuren bij mensen die ouder of zwakker zijn en daardoor de extreme hitte niet goed aankunnen. "Bij elke hittegolf zie je dat het aantal sterfgevallen bij deze groepen stijgt." Overigens zijn de weersomstandigheden in Nederland vooralsnog niet zorgwekkend, voegt de hoogleraar eraan toe: "Je lichaam kan zich hier over het algemeen nog wel aanpassen aan hitterecords. Maar dat is een stuk lastiger in bijvoorbeeld India, waar de temperaturen in de zomer nu al oplopen tot 50 graden."
Het Rode Kruis initieerde de afgelopen jaren steeds vaker campagnes om mensen te wijzen op de gevolgen van de hitterecords. Woordvoerder Bastiaan van Blokland: "Het klinkt als een open deur om genoeg te drinken of niet de hele dag in de zon te lopen, maar we merken dat mensen er toch op gewezen moeten worden." De hulporganisatie probeert verder praktisch bij te springen door op grote toeristische locaties in Zuid-Europa extra water uit te delen.
Maar voor de toekomst zijn stevigere maatregelen nodig, benadrukt de woordvoerder van het Rode Kruis. De VN waarschuwde onlangs dat de hitte wereldwijd de komende jaren zeker een half miljoen mensenlevens per jaar gaat kosten. "Drie kwart van de bevolking woont in stedelijk gebied, waar de aanwezigheid van veel beton en glas de hitte versterkt", legt Van Blokland uit. "In Indiase steden hebben we bijvoorbeeld cooling centers aangelegd, waar fietsers en voetgangers even kunnen afkoelen op hete dagen."
Meteoroloog Hiemstra spreekt vaak mensen die voorspellingen over klimaatverandering beangstigend vinden. "Het is nog steeds te voorkomen dat het zover komt", legt hij uit. "De vraag is: wat doe je met deze kennis? Reageer je apathisch en steek je je kop in het zand? Of besluit je te handelen om dit scenario af te wenden?"
Hiemstra snapt dat het afbouwen van het gebruik van fossiele brandstof een moeizaam proces met veel haken en ogen is. "Maar ik hoop en denk dat er steeds meer mensen zullen zijn die inzien dat het alternatief - met alle gevolgen die al die temperatuurrecords met zich meebrengen - ook weinig aantrekkelijk is."
Source: Nu.nl algemeen