Poetin heeft bereikt wat hij wilde: geheim agent Vadim Krasikov is terug in Rusland. Dat de president met de gevangenenruil meteen een aantal prominente oppositieleden kwijt is, komt hem eveneens goed uit. We bellen met onze correspondent Geert Groot Koerkamp.
Dag Geert, in veel westerse media is ruimschoots aandacht voor deze deal over het ruilen van gevangenen. Hoe is dat in Rusland? Doet het de Russen iets?
‘In het Russische nieuws is het zeker, waarbij vooral de Poetin-kant zwaar wordt aangezet. Hij heeft bereikt dat meerdere Russische ‘patriotten’, zoals hij ze noemt, weer zijn teruggekeerd uit gevangenschap in het buitenland. Poetin stond ze op te wachten op het regeringsvliegveld met een erewacht, er waren bloemen voor een spion. Als pr-moment voor Poetin is het ten volle uitgebuit. De Russen zelf zal het weinig doen.’
Over de auteur
Mark Misérus is verslaggever van de Volkskrant en schrijft met name over onderwijs en sport.
Wat gaf voor Poetin de doorslag om in te stemmen met de ruil?
‘Daar heeft hij een paar redenen voor. De belangrijkste is Vadim Krasikov. Hij schoot in de zomer van 2019 Zelimchan Changosjvili dood, een voormalige Tsjetsjeense rebellencommandant die was uitgeweken naar Duitsland. Krasikov kreeg daar levenslang voor.
‘Hij was een FSB-agent, dat is nu officieel toegegeven. Hij was voor Poetin het primaire doel in de onderhandelingen. In het geruchtmakende interview met Tucker Carlson (Amerikaans presentator en commentator, red.) sprak Poetin, zonder Krasikov bij naam te noemen, al lovend over een Russische patriot die een terrorist uit de weg had geruimd.
‘De persoonlijke band tussen die twee speelde daarbij ongetwijfeld ook een rol. Dat suggereert althans hun omhelzing op het vliegveld van Moskou, nadat Krasikov was geland. Dat ging heel familiair allemaal. Poetin wilde hem dus graag terug. En de Amerikanen wilden hun eigen mensen terug (onder wie journalist Evan Gershkovich, red.). Alleen zat Krasikov in een Duitse cel, en Duitsland wilde niet zomaar iemand die is veroordeeld voor een brute moord vrijlaten in ruil voor een journalist uit een ander land. Dat maakte het complex.’
Wat zegt Poetin hiermee tegen landgenoten die voor Rusland spioneren in of anderszins geheime missies uitvoeren?
‘Dat is misschien wel het belangrijkste effect van deze deal: de bevrijding van Krasikov en al die anderen geeft een signaal af aan iedereen die voor de Russische geheime dienst werkzaam is. Zo van: als jullie iets overkomt in het buitenland, vergeet dan niet dat wij er alles aan zullen doen om jullie vrij te krijgen. Dat zal iets doen met het animo bij al die mensen die in het geheim voor Rusland werken.’
Kan dit ook de moraal van de Russische troepen in Oekraïne opkrikken, denk je?
‘Dat staat hier los van. Het gaat hier om geheim agenten, spionnen die missies uitvoeren in westerse landen. Neem dat tamelijk bizarre verhaal van dat koppel in Slovenië, van wie de eigen kinderen niet beter wisten dan dat ze Argentijns zijn en niet Russisch. Die kinderen kenden Poetin niet eens toen hij ze begroette op het vliegveld.’
Hoe kijk jij als westerse journalist in Moskou naar deze deal?
‘Dat een handvol politieke gevangenen in Rusland is vrijgekomen is goed nieuws. Maar er zitten nog steeds vele honderden politieke gevangenen in Rusland vast. Om niets. Neem die twee theatermaaksters die zes jaar celstraf kregen (voor een toneelstuk waarin ze terrorisme zouden hebben gerechtvaardigd, red.). Diverse gevangenen zijn er fysiek heel slecht aan toe.
‘Aleksej Gorinov bijvoorbeeld, die als een van de eersten na het begin van de oorlog in Oekraïne veroordeeld werd tot zeven jaar opsluiting in een strafkolonie wegens het zogenaamd verspreiden van ‘fake nieuws’ over het Russische leger. Hij is al in de zestig en mist een deel van een long.
‘Of de tot 7,5 jaar cel veroordeelde Igor Barishnikov, die vermoedelijk kanker heeft en zijn verblijf in de gevangenis mogelijk niet overleeft. De lijst met zulke mensen is lang, ook zij zouden natuurlijk vrij moeten komen.’
Doet de vrijlating van de politieke gevangenen je persoonlijk iets? Je bent bij veel van hun processen geweest.
‘Je kunt je de blijdschap voorstellen van de mensen die vrijkomen. Bij die processen zie je voortdurend dat mensen veroordeeld worden tot zware straffen, om niets. Ze uiten hun mening, of ze doen gewoon hun werk. Journalisten worden vastgezet omdat ze simpelweg schrijven over het verloop van de oorlog. En de rechters en openbaar aanklagers weten heel goed dat die mensen niets hebben gedaan. Toch nemen ze met een stalen gezicht besluiten die tot jarenlange celstraffen leiden.
‘Daarom kun je alleen maar blij zijn voor die mensen en hun dierbaren dat zij in elk geval weer op vrije voeten zijn. Dat is in deze tijd toch een zeldzaam positieve ontwikkeling.
‘Er zitten nog wel allerlei haken en ogen aan deze vrijlating. Drie van de ex-gevangenen vertelden op een persconferentie in Bonn dat ze zonder reispaspoort de grens over zijn gezet. Ze hebben ook geen document meegekregen waarin hun vervroegde vrijlating is vastgelegd, wat de wet wel vereist. Ze zijn dus het land uitgezet met schending van de bestaande Russische wetgeving.
‘Een van hen, Ilja Jasjin, heeft altijd gezegd: ik wil mijn land nooit verlaten, ik ben een Russisch politicus en ik ga niet weg. Er is eerder zware druk uitgevoerd op hem en anderen om te vertrekken, anders zouden ze worden vervolgd. Sommigen gaven daaraan gehoor. Jasjin heeft onlangs in de gevangenis nog zwart op wit laten zetten dat hij nooit zou instemmen met een vertrek uit Rusland. En iemand kan niet worden uitgezet of geruild als hij het daarmee oneens is. Maar die verklaring is genegeerd.
‘Poetin is door deze ruil een aantal prominente leden van de oppositie kwijt. Dat is, tussen aanhalingstekens, voor hem ook een overwinning.
‘Tot slot laat deze operatie zien dat Rusland en het Westen achter de schermen contact hebben, en dat is hoe dan ook belangrijk in een situatie waarin bijna alle dialoog is geblokkeerd. De hoofden van de Russische veiligheidsdiensten en de Amerikaanse CIA hebben elkaar ontmoet. Dat betekent niet dat er sprake is van enige dooi in die relatie, vooralsnog is er geen enkele indicatie die wijst op een kentering.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant