Bij de gevangenenruil van donderdag heeft het Westen zeven Russische spionnen vrijgelaten. Eén man kwam buitenlandredacteur en voormalig Rusland-correspondent Bert Lanting wel erg bekend voor.
Dag Bert, donderdag hoorden we dat het Westen en Rusland de grootste gevangenenruil sinds de Koude Oorlog overeen zijn gekomen. Jij bent er meteen ingedoken. Wat is je opgevallen?
‘Ik was de naam van Pablo Gonzalez, ook bekend als Pavel Roebtsov, al eerder tegengekomen. Toen kon ik verder niets over hem vinden. Pas bij het zien van zijn foto, dacht ik: die ken ik. Tijdens de eerste oorlog in de Oekraïense Donbas in 2014 ben ik op stap geweest met hem en zijn fotograaf, Juan Teixeira. Ik las onlangs dat Gonzalez met hem had gereisd, en toen ben ik in m’n e-mails gaan kijken en kwam ik erachter dat het inderdaad die Gonzalez was. Hij had twee paspoorten: Spaans op de naam Gonzalez, van zijn moeder die gescheiden was van zijn Russische vader, en een Russisch paspoort van zijn vaders kant.’
Over de auteur
Jasper Daams is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Wat kun je je herinneren van Gonzalez?
‘We hebben die dag een reportage gemaakt aan het front bij Donetsk, de hoofdstad van de Donbas, die destijds in handen was van de pro-Russische separatisten. Wij waren aan het front bij de gloednieuwe luchthaven van Donetsk, waar enorm om werd gevochten. Ik weet nog dat Gonzalez op een gegeven moment de kofferbak van zijn auto opende waar een tamelijk grote drone uitkwam, die hij liet opstijgen om allerlei beelden te maken. Daar stond ik wel van te kijken, want hij was toen de eerste oorlogsjournalist die ik met zo’n ding zag. Maar op dat moment kwam het helemaal niet in m’n hoofd op dat hij andere dan journalistieke bedoelingen had. Want hij kon op die manier gewoon beelden maken van de Oekraïense posities aan de andere kant.’
Viel je verder nog iets op aan zijn gedrag?
‘Hij vertelde mij ook allerlei verhalen over Graham Phillips, een Britse journalist die aan de kant van de pro-Russische separatisten stond en goede betrekkingen had met de commandanten daar. Gonzalez had allemaal gemene roddels over die man. Wanneer je er achteraf over nadenkt, heeft hij dat misschien toch gedaan om bij anderen de indruk te wekken dat hij aan de kant van Oekraïne en het Westen stond.’
Hoe is hij uiteindelijk gepakt?
‘Kennelijk hebben de Oekraïeners toch verdenkingen tegen hem gekregen, want ze hebben Gonzalez voordat de oorlog in 2022 uitbrak het land uitgezet. Later is hij door de Poolse autoriteiten opgepakt op verdenking van spionage voor Rusland. Ze hebben zijn telefoon en laptop leeggetrokken en daaruit bleek dat hij zich met verdachte activiteiten bezighield.
‘Zo was hij bevriend geraakt met Zjanna Nemtsova, de dochter van de Russische oppositieleider Boris Nemtsov. Die werd in 2015 vlak bij het Kremlin doodgeschoten. Gonzalez heeft via haar allerlei figuren uit de Russische oppositiekringen leren kennen. Hij is onder meer in Brussel bij de Raad van Europa geweest, waar hij ook allerlei contacten heeft gelegd.
‘Uit de gegevens die de Poolse geheime diensten hebben gevonden op zijn telefoon en laptop, bleek dat hij die mensen bespioneerde. Hij meldde van tevoren aan zijn opdrachtgevers dat hij bepaalde bijeenkomsten zou bezoeken, en met welk oogmerk. Dat was inderdaad om die Russische oppositieleden in de gaten te houden. Hij declareerde alle kosten ook netjes bij zijn opdrachtgevers.
‘Reporters without Borders heeft zich destijds nog voor hem ingezet. Die dachten dat hij ten onrechte beschuldigd werd van spionage, dat Polen geen bewijs had. Uiteindelijk kunnen we, nu Rusland hem in zijn spionnenruil opneemt, wel concluderen dat die Gonzales echt een spion was.’
Een andere Russische spion die vrijkomt is Vadim Krasikov, die in Duitsland werd veroordeeld voor moord. Neemt het Westen een groot risico met het vrijlaten van dit soort figuren?
‘Ik denk niet dat deze mensen nog een gevaar kunnen vormen. Die zijn nu bekend en kunnen hun oude baan niet meer hervatten. Maar er worden natuurlijk wel vragen gesteld: is het wel verstandig om moordenaars terug te geven? Moedig je Rusland daarmee niet aan om nog meer onschuldige westerlingen op te pakken en die gevangen te houden met het oog op een nieuwe ruil voor Russen die aanslagen plegen in het Westen? Eigenlijk wordt het voor Rusland in zekere zin iets ‘goedkoper’ om dat soort activiteiten in het Westen te bedrijven. De Russen kunnen altijd denken: als die tegen de lamp lopen, hebben we altijd nog westerse gevangenen achter de hand.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant