Het verlangen naar een sterke man groeit, luidde een conclusie uit het Nationaal Kiezersonderzoek. Een derde van de Nederlandse kiezers heeft een voorkeur voor een Macher die problemen oplost, ook als daarvoor de wet moet worden opgeschort. Onder het PVV-electoraat verlangt zelfs 60 procent naar autoritair leiderschap.
Veel Nederlanders ervaren hun wereld als een permanente noodtoestand die uitzonderlijke maatregelen vergt, en beschouwen de regels van de democratische rechtsorde als iets voorwaardelijks. Als iets dat de onmiddellijke inwilliging van hun wensen en tegemoetkoming aan hun belang in de weg staat.
In het verlangen naar een sterke man rekenen ze misschien op een zacht autoritarisme, zoals dat van Paul Kagame in Rwanda of Viktor Orbán in Hongarije. Geen keiharde politiestaat maar een hybride die voor de vorm nog aan verkiezingen doet en geen journalisten en intellectuelen aan de krokodillen voert.
In de verbeelding handelt de sterke man altijd precies naar jouw belang: hij maakt bijvoorbeeld een einde aan immigratie, verbiedt voortaan het gebruik van plastic tasjes of dwingt mannen hun baard af te scheren. De ideale verlichte despoot bevindt zich ergens tussen Sinterklaas en Stalin in. Je kunt hem alleen niet meer wegstemmen, zou hij niet langer aan de eisen voldoen. Hij blijft zolang hij wil, en kan doen wat hij wil. In tegenstelling tot zijn belofte dat hij het volk dient, dient hij niemands belang, alleen dat van zichzelf en zijn vertrouwelingen.
In de VS zijn ze daar al wat verder mee dan wij.
Op een bijeenkomst met radicaal-rechtse christenen zei Donald Trump vorige week vrijdag: ‘Christenen, ga stemmen, alleen nog deze ene keer. Daarna hoeft het niet meer.’ Hij legde zijn rechterhand op zijn hart en vervolgde: ‘Weet je wat, het wordt geregeld. Het komt goed. Jullie hoeven hierna nooit meer te stemmen, mijn beste christenen.’
Aldus luidde zijn kroniek van een aangekondigde coup. Nederlandse kranten die ik lees zwegen erover, niemand kijkt er nog van op dat de tweede democratie ter wereld zichzelf opheft.
Amerikaanse rechts-radicale groeperingen, waaronder die van Steve Bannon, bereiden al langer hervormingen voor die een antidemocratische minority rule moeten vestigen. Het aandeel witte Amerikaanse kiezers neemt af, de demografie is in het nadeel van de Republikeinen. De heerschappij van de minderheid moet worden gevestigd door manipulaties van het kiesstelsel, die de stem van kleine, conservatieve staten even zwaar laat wegen als die van grote, meer progressieve staten. Daarmee kunnen vergaande grondwetswijzigingen worden afgedwongen die ultrarechtse waarden vastleggen. Deze ‘structural fix’ vestigt de Republikeinse agenda definitief, en maakt haar onafhankelijk van de getijdenwerking van de Amerikaanse politiek; de wil van de Amerikaanse kiezer zal er niet langer invloed op hebben.
De ultraconservatieve waarden van een witte christelijke minderheid en het extreme libertarisme van roofkapitalisten worden zo samengebald tot een monster van Frankenstein.
In Hongarije werd zo’n route al succesvol bewandeld: grondwetswijzigingen legden de bijl aan de wortel van het Constitutioneel Hof, zodat Fidesz (de partij van Orbán) ongehinderd wetten kon uitvaardigen of negeren, en een wijziging van het kiesstelsel maakte het vrijwel onmogelijk dat er ooit nog een andere partij wint. De democratie functioneert alleen nog maar in naam; er is oppositie, er zijn verkiezingen, die slechts de heersende macht bevestigen.
Het zijn maar een paar stappen die een levende democratie veranderen in een Potjomkin-façade – u doet alsof u iets te kiezen hebt, wij doen alsof wij u vertegenwoordigen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns