In het riool in Gaza is het poliovirus gevonden. Een besmetting daarmee kan leiden tot verlamming en zelfs overlijden. Een grootschalige vaccinatiecampagne moet dit voorkomen, maar het is lastig om de vaccins bij de kinderen te krijgen. Vier vragen.
Hoe ontstond de huidige uitbraak en wie lopen het grootste gevaar?
Sinds het begin van de oorlog in oktober 2023 zijn de levensomstandigheden van Gazanen drastisch verslechterd. Mensen zijn op de vlucht, zorginstellingen liggen in puin of kampen met tekorten aan personeel, medicijnen en vaccins.
Het aandeel kinderen dat volledig gevaccineerd is, zakte in korte tijd van 99 naar 89 procent en daalt in rap tempo verder. Hierdoor lopen kinderen die niet volledig gevaccineerd zijn gevaar, iets waarvoor Unicef afgelopen december al waarschuwde. ‘Met name kinderen onder de 5 jaar zijn nu kwetsbaar’, zegt Daniëlle Brouwer, woordvoerder van het Rode Kruis.
Over de auteur
Tonie Mudde is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant en presenteert onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos.
Slechte hygiëne leidt ertoe dat het virus zich goed kan verspreiden. Zo is er bijna geen schoon drinkwater meer in Gaza. Hierdoor komen veel mensen in contact met besmet water. Polio wordt namelijk via ontlasting of speeksel overgedragen aan anderen. Doordat veel rioleringen verwoest zijn en uitwerpselen op straat liggen, is contact met ontlasting bijna onvermijdelijk.
Hoe groot is het risico op ernstige medische problemen bij een polio-infectie?
Ruim 90 procent merkt amper iets van de infectie. De overige 10 procent krijgt meestal eerst griepachtige klachten, meldt het RIVM. Bij 1 op de circa 150 personen tast het virus de zenuwen aan met verlammingen tot gevolg, meestal aan armen of benen.
Van die groep overlijdt circa 2 tot 10 procent, omdat de zenuwen van spieren die belangrijk zijn voor slikken of ademhalen niet meer goed werken. Deze cijfers kunnen in Gaza mogelijk slechter uitvallen: de weerstand van kinderen is laag door ondervoeding en uitputting.
Krijgen kinderen in Gaza hetzelfde vaccin als in Nederland?
Nee. In Nederland krijgen kinderen in de loop der jaren vijf injecties met een geïnactiveerd poliovirus. Hierdoor zijn ze volledig beschermd tegen het virus. Voor de invoering van het vaccin kregen in Nederland jaarlijks enkele honderden mensen polio. Inmiddels komt de ziekte hier niet meer voor.
In veel landen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten krijgen kinderen driemaal een ander type poliovaccin, in druppelvorm. Dit is goedkoper, praktischer en beschermt even goed.
Ook in Gaza krijgen kinderen dit type vaccin, dat niet is gebaseerd op een inactief virus, maar op een sterk verzwakt virus. ‘Het nadeel van dit laatste vaccin is dat in uitzonderlijke gevallen het verzwakte virus in het lichaam kan muteren en weer actief kan worden. Zo’n zogeheten verwilde orale poliovaccinvirus gaat nu ook in Gaza rond’, zegt Marjolein van Egmond, hoogleraar immunologie aan Amsterdam UMC.
‘Zodra de vaccinatiegraad daalt, kunnen niet-beschermde kinderen geïnfecteerd raken en er ziek van worden. Het is dus zaak dat er zo snel mogelijk wordt gevaccineerd tegen deze variant, zodat kinderen weer beschermd zijn.’
Hoe verloopt de nieuwe vaccinatiecampagne in Gaza?
De Wereldgezondheidsdienst (WHO) heeft meer dan een miljoen vaccinaties klaarliggen voor Gaza. Zodra die aankomen, kan de Palestijnse Rode Halve Maan, zoals het Rode Kruis in Gaza heet, helpen met de distributie.
Maar het is lastig om de vaccins bij de kinderen te krijgen, aldus Brouwer van het Rode Kruis. ‘Veel wegen zijn kapot en de veiligheid van hulpverleners kan niet worden gegarandeerd.’ Ook zijn er tekorten aan brandstof en functioneren veel ziekenhuizen niet meer. Daarnaast verplaatsen mensen zich continu omdat het nergens veilig is. ‘Hierdoor is het een gigantische uitdaging om ervoor te zorgen dat iedereen gevaccineerd wordt.’
Voor zover bekend zijn er in Gaza nog geen kinderen ziek geworden van het poliovirus, maar het risico daarop groeit met de dag. WHO-baas Tedros Adhanom Ghebreyesus zegt over de opmars van het virus: ‘Het is slechts een kwestie van tijd voordat het de duizenden kinderen bereikt die nu onbeschermd zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant