Een scherpere selectie, met alleen natuurfotografie, was de tentoonstelling Noordelijk licht ten goede gekomen.
Een aangename koelte heerst in de Fundatie in Zwolle. Noordelijk licht heet de zomertentoonstelling die het museum wijdt aan natuurfotografie die op de een of andere manier is gelinkt aan de noordse landen, vooral Finland.
Zelfs op een dag dat moessonregens de nieuwbouw – die markante pillendoos op het museumdak – geselen, neemt de frisheid die je associeert met Noord-Europa bezit van de geest: getemperd licht, milde kleuren, eenzame bossen en enigszins in zichzelf gekeerde, melancholische personages overheersen. Een kalm gemoed besluipt je zo al gauw.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over fotografie en is tv-recensent.
Voor een belangrijk deel leunt de expositie op de schenking van het verzamelaarsechtpaar Marieke en Pieter Sanders. Zij bouwden in vier decennia een imposante collectie Finse en Nederlandse fotografie op. Naast de overheersende inbreng van de Sandersen met werk van (bij aankoop) jonge fotografen zijn er vijf – Koos Breukel, Awoiska van der Molen, Marijke van Warmerdam, Nadja Bournonville en Miklos Gaál – gevraagd enkele werken te presenteren.
Ook hangen er een paar schilderijen uit de eigen collectie van de Fundatie, van Mondriaan, Citroen, Daubigny. Enigszins gekunsteld, want wat voegen die toe aan de fototentoonstelling, behalve dat het óók landschappen zijn?
Honderd foto’s en enkele videowerken, het is een weelde van beelden waarin water, sneeuw, bomen en de hemel hun prominente rol opeisen. Zoals in een mooie filmprojectie van Santeri Tuori van een imposant bulderende waterval, en op zijn foto’s – met toepassing van zowel kleur als zwart-wit in één (gemanipuleerd) beeld – van woeste wolkenpartijen.
Indrukwekkend is ook een video van Van Warmerdam: een boomstam die danst in de kolkingen van een rivierstroom, een toonbeeld van oerkracht.
Natuur mag dan het thema van de tentoonstelling zijn, veelal gaat het op de foto’s toch om de manier waarop de mens zich daartoe verhoudt. Het zijn nu eens niet de verwoestingen die de mens overal ter wereld aanricht, die hier alle aandacht krijgen. Maar vooral de bescheiden ingrepen die kunstenaars plegen om vormen en voorwerpen te accentueren.
Zoals Ikka Halso, die een stellage bouwde rond een woudreus om die in de duisternis met spotlights dramatisch uit te lichten: de boom als personage in een wagneriaans epos.
Poëtisch zijn de in patronen met touw bespannen rotsblokken in meren en bossen. Anna Reivilä liet zich inspireren door Japanse bondage. Een subtiele ingreep, een bescheiden antwoord op wat het echtpaar Christo bewerkstelligde met het met zeil en touw inpakken van gebouwen of het ophangen van reusachtige gordijnen over de volle breedte van een vallei. Bij die (onvergetelijke) bombast is Reivilä’s werk een wonder van subtiliteit.
Op de expositie, met veel collages en gemanipuleerde beelden, overheerst de ernst die we, al dan niet terecht, met het hoge noorden associëren. Alsof er ook niet veel plezier en avontuur valt te beleven in de wildernis.
Gelukkig zijn er uitzonderingen. Selfportrait on the Swamp bijvoorbeeld toont de arm van Antti Laitinen die boven het water van het moeras uitsteekt. Met de duim drukt hij op de afstandsbediening, die met een draad aan de camera is verbonden. Zo heeft de kunstenaar zichzelf en het landschap komisch in hun kortstondige, maar op de foto eeuwigdurende eenheid gesmeed.
In thematische zin valt er wel iets aan te merken op Noordelijk licht. Er had scherper kunnen worden geselecteerd. Ze had gekund zonder de nogal abstracte stadslandschappen. Ook de interieurbeelden van Pertti Kekarainen, met menselijke schaduwen op muren en vloeren, komen in deze context niet tot hun recht. Ze staan te ver weg van natuurfotografie.
Hetzelfde geldt voor een (overigens erg grappige) video van Pilvi Takala uit 2009. Gekleed in een Disney-outfit van Sneeuwwitje meldt ze zich bij de toegang van Disneyland Parijs. Ze wordt aangeklampt door kinderen die vragen om haar handtekening. En steeds is er weer de vraag: ‘Ben jij écht Sneeuwwitje?’ Beveiligers weigeren de ‘imitatie’ de toegang, bang als ze zijn voor aantasting van de goede naam van de Disney-equivalent, de échte, die zich in het omheinde pretpark bevindt.
De actie roept zinnige vragen op over identiteit en de toeëigening van sprookjesfiguren door de commercie. Oké, Takala is Fins, maar met noordelijk licht of natuurfotografie heeft haar video niets te maken.
Fotografie
★★★☆☆
Museum de Fundatie, Zwolle, t/m 22/9.
Catalogus € 28,95.
Het echtpaar Sanders, dat zestig werken aan Museum de Fundatie heeft geschonken, begon in de jaren negentig geënsceneerde Finse fotografie te verzamelen. ‘Wij waren vooral gegrepen door de vernieuwende Finse omgang met het medium fotografie’, vertelt Marieke Sanders in de catalogus. ‘In Helsinki werd toen een generatie fotografen opgeleid met de boodschap: je werkt in een uithoek van de kunstmarkt, niemand ziet wat je doet of zal het kopen, doe daarom lekker wat je zelf het liefste doet. (...) Tien, vijftien jaar later werden de kunstenaars die nu worden aangeduid als The Helsinki School opgepikt door galeries in New York, Londen en Berlijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant