Bij een grote gevangenenruil tussen Rusland en het Westen komen zeker 20 mensen op vrije voeten, onder wie hoogstwaarschijnlijk de Amerikaanse journalist Evan Gershkovich.
Volgens de doorgaans goed geïnformeerde nieuwssite The Insider laat Rusland zestien mensen gaan, en verschillende westerse landen acht. Het lijkt erop dat Turkije heeft bemiddeld bij de deal: een Russisch overheidsvliegtuig is geland op de luchthaven van Ankara en het kantoor van president Erdogan heeft de uitruil bevestigd. Volgens de Turken gaat het om gevangenen uit Verenigde Staten, Duitsland, Polen, Slovenië, Noorwegen, Rusland en Belarus.
Het Kremlin is er vooral op gebrand Vadim Krasikov terug te krijgen, een geheim agent die in Duitsland vastzit wegens de moord op een voormalige Tsjetsjeense rebellencommandant in Berlijn.
Gershkovich, die nog geen twee weken geleden tot 16 jaar werd veroordeeld op beschuldiging van spionage, is volgens het persbureau Bloomberg al onderweg naar het buitenland, evenals Paul Whelan, een voormalig lid van de Amerikaanse marine, die zes jaar in een Russische cel doorbracht. Daarnaast zouden ook enkele prominente politieke gevangenen van de ruil profiteren, onder wie de voormalige oppositieleiders Vladimir Kara-Moerza en Ilja Jasjin.
Over de auteurs
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel. Tom Vennink is buitenlandredacteur en schrijft over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Er werd al enige dagen gespeculeerd over een mogelijke deal nadat advocaten van een reeks Russische politieke gevangenen eerder deze week te horen hadden gekregen dat hun cliënten niet meer in de kampen waren waar zij hun straf moesten uitzitten. Volgens Russische bronnen zouden ook zij inmiddels per vliegtuig zijn overgebracht naar een locatie waarvandaan ze worden overgevlogen naar het buitenland.
Ook Belarus is betrokken bij de gecompliceerde ‘spionnendeal’. De Belarussische president Aleksandr Loekasjenko verleende deze week gratie aan de Duitser Rico Krieger, die eind juni door een rechtbank in Minsk ter dood was veroordeeld op beschuldiging van het plegen van aanslagen. Ook hij zou inmiddels onderweg zijn.
Een woordvoerder van de Belarussische oppositie sprak er zijn teleurstelling over uit dat er voor zover bekend geen prominente oppositiefiguren uit Belarus worden vrijgelaten, zoals Ales Bialiatski, die twee jaar geleden de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Hij werd vorig jaar tot 10 jaar cel veroordeeld.
Volgens de Sloveense zender N1 Slovenija laten de Sloveense autoriteiten een Russisch koppel vrij dat eerder deze week werd veroordeeld tot 1,5 jaar cel wegens spionage voor Moskou. Zij kregen meteen te horen dat zij zouden worden gedeporteerd, waarmee de weg vrij kwam om het tweetal in de ‘spionnenruil’ op te nemen.
Opvallend is dat een groot deel van de gevangenen die door Rusland worden vrijgelaten politieke gevangenen zijn, zoals Oleg Orlov, de oprichter van mensenrechtenorganisatie Memorial. Ook in de Sovjetperiode gebruikte Moskou politieke gevangenen als handelswaar om spionnen die in het Westen waren betrapt terug te krijgen.
Zo liet Moskou in 1986 de prominente Russische dissident Anatoli Sjaranski vrij in ruil voor een Tsjechoslowaaks echtpaar dat in de VS was opgepakt wegens spionage voor de KGB. De uitwisseling op de Glienicke-brug tussen West-Berlijn en de DDR werd rechtstreeks door de televisie uitgezonden.
De brug is verscheidene malen het toneel geweest van spectaculaire spionnenruilen. In 1962 liet Moskou daar de Amerikaanse piloot Gary Powers vrij, die twee jaar eerder met zijn U-2-spionagetoestel boven de Sovjet-Unie was neergehaald. Van de andere kant liep de Rus Rudolf Abel, een KGB-kolonel die in de VS was opgepakt, hem tegemoet.
De laatste keer dat er een grootschalige ruil tussen Rusland en de westerse landen plaatsvond, was in 2010. Toen liet Moskou Sergej Skripal vrij, een Russische agent die een dubbelspion voor de Britten bleek. In ruil voor zijn vrijlating lieten de VS tien Russische agenten gaan die door de inlichtingendiensten waren ontmaskerd. Rusland nam later alsnog wraak op Skripal: in 2018 vergiftigden twee Russische agenten hem en zijn dochter met het zenuwgas novitsjok, maar beiden overleefden de aanslag.
Van sommige kanten klonk er vooraf al kritiek op een mogelijke gevangenenruil, omdat die Rusland zou aanmoedigen nog meer westerlingen op te pakken met het oog op een volgende deal om Russische spionnen vrij te krijgen.
Voor de Amerikaanse president Joe Biden, die onder zware druk stond om Gershkovich en Whelan naar huis te halen, betekent de ruil een politieke zege in zijn nadagen in het Witte Huis. Nog maar een maand geleden pochte Donald Trump dat de Russische president Poetin Gershkovich meteen zou vrijlaten zodra hij op 5 november de verkiezingen zou winnen. ‘Vladimir Poetin, de president van Rusland, zal dat doen voor mij, maar niet voor iemand anders’, schreef hij op zijn platform Truth Social.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant