Shell tobt met zijn duurzame tak. Die leidt tot verliezen en stelt het bedrijf op achterstand bij concurrenten als ExxonMobil en Chevron. Topman Wael Sawan verlegt daarom de koers richting fossiel. ‘Sawan is gevangen door zijn aandeelhouders.’
De vorige topman van Shell, Ben van Beurden, zei enkele jaren geleden in de Volkskrant dat zijn bedrijf door collega-ceo’s ‘de ngo uit Europa’ wordt genoemd, vanwege de aandacht voor groene energie.
Zijn opvolger Wael Sawan lijkt nu bezig het groene boompje om te hakken. Hij liet onlangs de bouw stilleggen van een reusachtige fabriek voor biobrandstoffen in Rotterdam. Het belang in twee grote drijvende windparken voor de kust van Schotland wordt mogelijk verkocht. En bij de duurzame tak verdwijnen banen, terwijl de ‘uitrol’ van nieuwe windparken wordt vertraagd.
Over de auteur Bard van de Weijer is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de energietransitie en de impact daarvan op het dagelijks leven.
Tegelijk investeert Shell in de bouw van een enorme lng-fabriek in Abu Dhabi van 5,5 miljard dollar, kocht het een lng-bedrijf in Singapore en verwierf het afgelopen voorjaar klinkende steun onder aandeelhouders voor de afgezwakte klimaatdoelen.
Het lijkt erop dat het Britse concern veel groene activiteiten afstoot, en fossiel opnieuw heeft omarmd. Klopt dit beeld?
‘Dit is wel een beetje wat er gaande is’, zegt onafhankelijk energiespecialist Jilles van den Beukel van The Hague Centre for Strategic Studies. ‘Er ligt weer meer nadruk op fossiel.’
De aandeelhouders hebben Sawan teruggefloten, stelt Van den Beukel. Ze zijn bezorgd over de lage beurskoers van het energieconcern, die de kans op een overname vergroot. Om die zorgen weg te nemen, werd de beurswaardering van de onderneming chefsache. Dit resulteert in minder groen en meer fossiel. Want daar zit nog steeds het grote geld.
Overigens blijft Shell ook duurzame plannen maken. Het bouwt een tweede grote groenewaterstoffabriek in Duitsland en herhaalde donderdag – bij de bekendmaking van de kwartaalcijfers – zijn streven om, tot 2025, 10 tot 15 miljard dollar te steken in de energietransitie. De winst in het tweede kwartaal bedroeg 6,3 miljard dollar (5,8 miljard euro); meer dan analisten hadden verwacht. De duurzame tak leed als enige verlies.
Aandeelhouders kijken vooral naar rendement. Shell hanteert intern rendementseisen voor investeringen in duurzaam van 5 tot 10 procent, voor aardgas van 18 procent en voor olie 23. ‘Dat verschil is zo groot dat beleggers zeggen: ga maar wat minder aan hernieuwbaar doen’, aldus Van den Beukel. Het idee dat de baas in splendid isolation de koers kan uitzetten, zoals in Nederland de gedachte lijkt, is volgens Van den Beukel achterhaald. ‘Ceo’s zijn de gevangenen van hun aandeelhouders.’
Dit leidt tot veel kortetermijnoperereren. Bij bedrijven waar bijvoorbeeld de staat een groter belang heeft, zoals Equinor in Noorwegen, Ørsted in Denemarken en deels ook bij het Franse TotalEnergies, heeft de vergroening een bestendiger karakter, ondanks de verliezen die de duurzame koers nu oplevert.
Sawan kent deze luxe niet en is overgeleverd aan de grillen van de markt. Presteert zijn bedrijf minder goed dan Amerikaanse reuzen als ExxonMobil of Chevron, die wel groot in olie gaan? Dan rennen aandeelhouders weg en zakt de koers van Shell in, met alle risico’s van dien. Sawan wordt gemangeld tussen wat Europa wil (snel vergroenen) en wat wereldwijde aandeelhouders willen (rendement). Van den Beukel: ‘Hij heeft geen keus. Dat begrip voor Shell mis ik wel eens hier.’
Sawans voorganger Van Beurden stond aan dezelfde krachten bloot, maar de wereld is veranderd, zeker sinds de oorlog in Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis. Die leidde tot torenhoge winsten op fossiele energievormen en juist afbrokkelende inkomsten bij met name wind. Materialen en arbeid voor nieuwe windparken zijn duur en stijgende rentelasten leiden er tot lagere winst.
Toen Sawan begon, zei hij een sprint van tien kwartalen te zullen trekken om de prestaties en beurskoers te verbeteren. ‘We hebben er nu vier gehad en daarna zal hij bepalen wat de volgende stap wordt’, zegt Jean-Paul van Oudheusden, energie-analist bij het beleggingsplatform eToro. ‘De ceo heeft de balans van Shell dan op orde gebracht en zal mogelijk weer een grote overname doen, misschien zelfs wel in de duurzame sfeer.’
Maar nu pakt het concern niet overal door waar kansen liggen, oordeelt hij. Zoals bij windenergie in het Verenigd Koninkrijk. Daar heeft de nieuwe premier Keir Starmer laten weten vol op duurzame energie te willen inzetten. ‘Dit is niet de hoek waar Shell nu zit. Ze zijn juist uit een groot windproject gestapt omdat het te weinig oplevert.’
Wat we nu zien, is een kortetermijnbeweging. Uiteindelijk gaat duurzaam winnen, is de overtuiging van Van den Beukel. ‘Die energietransitie gaat er komen. Niemand wil dat de wereld drie of vier graden warmer wordt.’
Of dat met of zonder Shell is, is de vraag. De kans bestaat dat Shell, zoals Van den Beukel het noemt, een sunsetbedrijf wordt – een onderneming die langzaam uitdooft, en daarbij nog wel een tijd mooie winsten boekt. De kans is reëel dat Shell zo’n winstgevend sterfhuis wordt, denkt hij. Er is maar één andere mogelijkheid om te overleven: ‘Shell moet de energietransitie succesvol doorlopen.’
Een andere optie is nog altijd dat het concern wordt overgenomen door een hedgefonds. Shell is allang niet meer de reus van weleer en is min of meer betaalbaar geworden.
Tussen al deze krachten moet de topman laveren. Van den Beukel: ‘Zijn speelruimte is klein.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant