Cultuursubsidie Er zitten bijna 50 nieuwkomers tussen de 164 instellingen die volgens het Amsterdams Fonds voor de Kunst meerjarige cultuursubsidie moeten krijgen van de gemeente Amsterdam. Maar de stad is nog aan het bijkomen van het gedeeltelijk wegvallen van landelijke cultuursubsidie, zegt directeur Laurien Saraber.
Waaraan besteedt de gemeente Amsterdam haar cultuurmiljoenen? Het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) heeft donderdag bekendgemaakt welke culturele instellingen vierjarige subsidie krijgen toegekend. Per jaar gaat dat om 51,2 miljoen euro in totaal.
Het budget werd met ruim twintig miljoen euro overvraagd. Dat is veel, maar niet meer dan vier jaar geleden. 164 organisaties krijgen vierjarige subsidie, waaronder 47 nieuwkomers. 111 aanvragen werden afgewezen, waaronder 36 die de vorige periode wel een bijdrage kregen.
In Amsterdam is de culturele sector nog aan het bijkomen van de verdeling van de ongeveer 320 miljoen euro aan meerjarige Rijkscultuursubsidies. Begin juli werd het advies bekend van de Raad voor Cultuur over het geld dat het Rijk rechtstreeks toekent aan instellingen die als de ‘basis’ van het Nederlandse cultuurlandschap worden beschouwd, tegelijk met de besluiten van de zes Rijkscultuurfondsen. Regiospreiding, het verspreiden van het geld over het hele land, is met de jaren een belangrijker criterium geworden. Dat merken culturele instellingen in Amsterdam. Instellingen die een overwegend positieve beoordeling kregen van hun subsidieaanvraag, struikelden over die ene horde: regiospreiding. Het effect was veel groter dan verwacht, zegt Laurien Saraber, sinds dit jaar directeur-bestuurder van het Amsterdams Fonds voor de Kunst.
De schaal waarop de Rijksfinanciering nu wegvalt in Amsterdam, is ongekend, schrijven jullie.
„Het is altijd zo dat een aantal instellingen geen Rijkssubsidie meer krijgt, dat is gewoon de werkelijkheid. Maar nu heeft het zo’n grote omvang. Ik geloof dat meer dan vijftig organisaties die hier in Amsterdam zitten, nu geen geld krijgen van het Rijk. Dus er zijn straks veel meer organisaties in de stad van wie een deel van de financiering waar ze rekening mee hadden gehouden, wegvalt.”
Vindt u dat de regiospreiding van nationale cultuursubsidies te ver gaat?
„Ja. Ik begrijp heel goed dat het belangrijk is om aandacht te hebben voor de regio, en in de regio te spelen. Op dezelfde manier als wij het ook belangrijk vinden dat er in de hele stad genoeg te doen moet zijn. Maar ik denk dat je er het meest aan hebt te kijken naar wat er waar wordt uitgevoerd, in plaats van op de vestigingsplaats te beoordelen. Er zijn ook heel veel Amsterdamse makers actief in de regio’s. Het is nu nog wat te vroeg om conclusies te trekken, maar als ik zie wie er geraakt wordt, en waar die instellingen normaal gesproken te zien zijn, dan gaat het effect van deze keuzes niet alleen in Amsterdam neerdalen.”
De culturele sector in Amsterdam maakt zich zorgen om de onzekere toekomst van het landelijke cultuurbeleid, zien jullie in de aanvragen. Waar gaan die zorgen over?
„Ze zijn bang voor grote bezuinigingen op Rijksniveau. De plannen voor kunst en cultuur zijn nog niet geconcretiseerd, maar er zijn best veel organisaties die de bezuinigingen van Halbe Zijlstra [tijdens het kabinet Rutte I, 2010-2012, red.] nog hebben meegemaakt. Zij denken: nu krijgen we een herhaling. Daarnaast gaat het over: wat is de betekenis van kunst en cultuur in de samenleving en voor het land? Worden we serieus genomen? En wordt gezien hoe belangrijk dit is voor een democratische samenleving, voor burgerschap en voor sociale verbinding?”
De gemeente Amsterdam heeft iets meer geld beschikbaar dan in de voorgaande periode, maar het budget stijgt niet mee met de kosten. Culturele instellingen voorzagen een kaalslag toen dat bekend werd. Zijn hun zorgen terecht?”
„Uiteindelijk heeft 60 procent van alle aanvragers een toekenning gekregen en 70 procent van de 164 toekenningen heeft het aangevraagde bedrag gekregen. Dus dat is toch alles bij elkaar best een mooie uitkomst. Maar er zit ook een andere werkelijkheid onder. Bijvoorbeeld dat we de 22 grootste organisaties vooraf hebben gezegd: je mag niet meer aanvragen dan je nu al krijgt. Dat hebben we niet van harte gedaan, want ook bij die organisaties zijn de kosten gestegen. Maar het was noodzakelijk om de boel niet op slot te zetten.”
Dat betekent, gezien de gestegen kosten, dat ze scherpere keuzes moeten maken. Komt het er op neer dat zij minder activiteiten gaan organiseren?
„Dat wisselt, er zijn partijen die ervoor kiezen om minder te maken. FOAM doet dat bijvoorbeeld. Andere partijen gaan harder inzetten op eigen inkomsten of private financiering.”
Jullie constateren dat organisaties bij problemen rondom sociale veiligheid op de werkvloer vaak nog het wiel moeten uitvinden. Hoe kan het dat zij daar nog niet op zijn voorbereid?
„Je ziet dat er nu preventief meer stappen worden gezet in de sector. Maar het onderwerp is echt de laatste paar jaar in beweging gekomen en veel prominenter aanwezig, omdat er veel vaker meldingen worden gedaan. En dat wil zeggen dat ook organisaties vaker met kwesties geconfronteerd worden dan in het verleden. Maar op het moment dat het zich werkelijk voordoet, dan raken organisaties soms in een soort paniek.
„Ik denk dat het Amsterdam, juist omdat er hier zoveel organisaties zitten, een kans geeft om er collectief meer aan te doen, om werkwijzen uit te wisselen. Misschien met z’n allen trainingen te organiseren voor raden van toezicht en bestuurders.”
Zijn er instellingen die nu geen vierjarige subsidie meer krijgen omdat ze die sociale veiligheid niet op orde hebben?
„Deze onderwerpen zijn een onderdeel van de beoordeling. Wij willen organisaties in principe ook de kans geven om iets op te lossen, maar dan moet je dat wel zien in het plan.”
Deze beslissing gaat over de ‘kleine’ instellingen, niet over de zeven culturele instellingen die rechtstreeks door de gemeente worden gefinancierd: Amsterdam Museum, Bijlmer Parktheater, Het Nationale Ballet, ITA, Koninklijk Concertgebouworkest, Meervaart en Stedelijk Museum Amsterdam. Zij kregen vorige maand al te horen hoeveel geld er beschikbaar is, in een separaat advies van het AFK.
Deze zeven instellingen zijn overgebleven van het deze subsidieperiode afgeschafte systeem van de zogeheten ‘Amsterdamse bis’: 36 culturele instellingen vielen rechtstreeks onder de gemeente, de rest moest subsidie aanvragen via het AFK. Nu moet iedereen dat, behalve de ‘grote zeven’.
Voor beide AFK-adviezen geldt dat de gemeente in november besluit of ze deze overneemt.
De 51,2 miljoen euro die het Amsterdams Fonds voor de Kunst van 2025-2028 jaarlijks verdeelt, gaan naar beeldende kunst, theater, film, dans, cultuureducatie, erfgoed, muziek, woordkunst en podia.
Aanvragen worden beoordeeld op vier criteria: artistiek belang, belang voor de stad, diversiteit & inclusie, en uitvoerbaarheid.
Geen geld
Theaterproductiehuis Likeminds verliest zijn vierjaarlijkse subsidie. Het AFK kent een positief advies toe, maar ziet onvoldoende ruimte om de aanvraag van jaarlijks bijna een half miljoen euro weer te honoreren. AFK prijst de artistieke signatuur, maar beoordeelt de uitvoerbaarheid van de aanvraag als ‘zwak’: „De organisatie is nog niet op sterkte. Met de wisselingen in directie, veel nieuwe medewerkers en nieuwe functies als de community-connector, ziet de commissie grote uitdagingen om het voorliggende plan in zijn schaalgrootte te dragen.” Likeminds verloor in juli al haar rijkssubsidie van jaarlijks ruim acht ton. Een onderzoek bevestigde onlangs dat er sprake is van een ‘patroon van grensoverschrijdend gedrag’ door de algemeen directeur, die op non-actief is gesteld na een publicatie van NRC in september 2023. „Likeminds is niet afgewezen vanwege die kwestie”, zegt AFK-directeur Laurien Saraber.
Ook theaterfestival Over het IJ verliest de gemeentesubsidie van jaarlijks 435.000 euro, kort nadat ook de rijkssubsidie van 365.000 euro weg is gevallen. Artistiek directeur Simone Hogendijk toonde zich toen al „lamgeslagen” tegenover het Parool.
Een andere afvaller is filmhuis Het Ketelhuis. Dat verliest volgens dit advies bijna 320.000 euro jaarlijkse subsidie.
Een minder grote deuk, maar desondanks een teleurstelling is er voor het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) en het Nederlands Philharmonisch Orkest. Die laatste krijgt van Amsterdam geen vierjarige subsidie meer voor cultuureducatie, en het NBE loopt drie ton mis. Beide organisaties ontvangen wel rijkssubsidie: het NBE 1,3 miljoen euro en het Nederlands Philharmonisch Orkest (samen met het Nederlands Kamerorkest) 13 miljoen euro.
Wel geld
Felix Meritis krijgt in het advies jaarlijks 150.000 euro. De afgelopen periode ontving het cultuurhuis geen vierjaarlijkse subsidie van de gemeente.
Theatergezelschappen de Warme Winkel en Orkater verloren in juli beiden hun rijkssubsidie van Fonds Podiumkunsten, maar blijven gesteund door de gemeente. Als het aan het AFK ligt krijgen ze jaarlijks respectievelijk 305.000 euro en 667.000 euro.
Voor de Appel zal de uitkomst bitterzoet zijn: de kunstinstelling heeft een positief advies gekregen, maar krijgt slechts 120.000 euro in plaats van de ruim half miljoen euro die ze eerder kregen en nu ook weer aanvroegen. Dat heeft ermee te maken dat andere organisaties in diezelfde categorie volgens het AFK een betere aanvraag in hebben gediend. De Appel heeft haar belang voor de stad onvoldoende gedemonstreerd volgens de commissie, maar bewijst zich wel met artistieke en organisatorische kwaliteit.
Laat je iedere week door de mooiste verhalen over kunst en cultuur gidsen
Source: NRC