De Volkskrant luistert naar (nieuwe) podcasts en bespreekt er elke week een. En niemand bleef onaangeraakt beweegt zich tussen het tastbare en het ontastbare in.
Alleen al de titel is prachtig: En niemand bleef onaangeraakt. Het verwijst naar de impact van hiv en aids op queer mensen: ook al raakten ze zelf niet besmet, ze moesten leven met de gevolgen die de ziekte op hun gemeenschap en de maatschappij achterliet. Maar de titel verwijst ook naar de melaatse status die homomannen in de jaren tachtig en negentig kregen: mensen vermeden ze angstvallig, bang om bij de minste aanraking besmet te raken.
Met die erfenis leven queer mensen nog steeds, zo vertellen podcastmaker Randy Vermeulen en schrijver Maurits de Bruijn in hun uitstekende vijfdelige podcastserie. Voordat zij wisten wat seks was, was aids voor hen al aan homoseksualiteit verbonden, een stigma dat hun levens en dat van vele anderen heeft getekend.
Om hun gevoelens te ontrafelen belichten Vermeulen en De Bruijn verschillende verhalen uit de aidscrisis. Jan en Martin staan centraal, een koppel met een zoet ontmoetingsverhaal begin jaren negentig, dat al gauw met verdriet werd omgeven door Martins aidsdiagnose. Hij overleefde het niet, net zoals miljoenen andere homomannen, maar de zachtaardige Jan rakelt bijna drie decennia later hun geschiedenis op.
Eigenlijk zijn alle mensen in de podcast ontroerend: van de hulpvaardige René die aan menig sterfbed stond, tot de jeugdige Dinah die de ballroomscene in New York ontdekte. Maar ook de twee makers, met hun tedere stemmen en empathische interviewstijl, sluit je al gauw in je hart. ‘Is het soms moeilijk om te herinneren wie Martin was?’ Een simpele vraag van Vermeulen die bij Jan een mooi antwoord uitlokt over aangekeken worden door je overleden geliefde.
De podcast beweegt zich telkens van het tastbare naar het ontastbare en andersom. De verhalen over kankerzweren, volle ziekenhuizen, maar ook de uitbundige queer feestjes in New York roepen het verleden levendig op. Het trauma dat een gemeenschap tekent is echter niet aanwijsbaar – dat toch voelbaar wordt hoe zo’n schaduw je leven tekent, is de verdienste van de podcast.
In aflevering 4 is dat het duidelijkst, wanneer De Bruijn een oude vriend opzoekt die in 2008 hiv bleek te hebben opgelopen, waarna er een afstand ontstond tussen de twee. Die vriend vertelt nu hoe hij door die diagnose somber werd en een muur om zich heen optrok. De Bruijn voelde ongemak: ‘Ik durfde het onderwerp niet aan te raken’, zegt hij in de voice-over, zijn vriend op die manier figuurlijk een onaanraakbare makend.
Alleen door er nu over te spreken samen, door de stigma’s te benoemen en te ontrafelen, verbrokkelt de muur. Als luisteraar ben je er deelgenoot van hoe dat verleden wordt verwerkt, wat je onmogelijk onberoerd laat. Zo is de titel van de podcast een perfecte voorbode van wat er met je gebeurt als je de afleveringen beluistert.
En niemand bleef onaangeraakt
★★★★★
Een vijfdelige podcastserie van Maurits de Bruijn en Randy Vermeulen
VPRO
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant