Voor het tweede jaar op rij gaat het blauwtongvirus rond onder Nederlandse schapen. Dankzij vaccinatie is het effect van de ziekte minder groot, vermoeden de hoeders van schaapskudde de Belhamel. ‘Het virus blijft niet weg, maar dit lijkt wel te helpen.’
‘Kom op jongens, toe maar. Doorlopen Sientje!’ Herder Elly Jansen duwt de schapen aan hun achterste door de sluis in het midden van de kooi. Achter het hek blaft af en toe een van de honden. ‘Daar komt de eerste blauwtong!’ Haar man Harrie pakt het schaap om de hals, maar dat springt weg. Bij de tweede poging heeft hij wel beet. ‘Nou heb ik je.’
Ruim vier jaar waren Harrie (67) en Elly Jansen (63) eigenaar van schaapskudde de Belhamel in Warnsveld. Ze vonden het tijd om het wat rustiger aan te gaan doen, dus droegen ze de schapen op 1 juli over aan een stichting. Marian Nijman (37) is nu in dienst van de stichting als herder, maar rust hebben Harrie en Elly vanwege de blauwtonguitbraak nog niet gekregen. Zeuren willen ze niet. ‘Als schapenhouder weet je dat je altijd bezig bent. Ook dit hoort er helaas bij’, zegt Harrie.
Over de auteur
Maarten Albers is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en de voedingsindustrie.
Toen in april van dit jaar een vaccin tegen blauwtong werd aangekondigd, kregen schapenhouders hoop. Zouden ze de ziekte dit jaar op afstand kunnen houden? Bijna alle schapen werden ingeënt, maar half juni werd toch het eerste ziektegeval geconstateerd. In de tweede helft van juli steeg het aantal locaties met besmettingen hard, tot bijna 1.100 afgelopen maandag.
Bij de Belhamel hebben ze dit jaar tot nu toe 25 ziektegevallen gehad, op een kudde van zo’n 350 dieren. Twee overleefden het niet, waaronder een jonge ram die net uit een andere kudde was overgekomen om de Belhamel van nieuwe lammetjes te voorzien. ‘Vanmorgen hebben we weer twee zieke rammen uit de groep gehaald, gisteren ook’, vertelt Harrie. ‘Het is een hoop werk waar je niet op zit te wachten.’
In september moeten de rammen weer gaan dekken, maar het is de vraag of ze daar dan klaar voor zijn. Dit jaar hebben ze al zeventig lammetjes minder omdat veel ooien vorig jaar niet drachtig werden. Na een besmetting kunnen de rammen acht weken steriel blijven.
Vorig jaar was het echt ellende, zegt Harrie. Pas in het najaar arriveerde blauwtong in het werkgebied van de Belhamel. Uiteindelijk werden acht dieren ziek, waarvan er drie overleden. Verhoudingsgewijs zijn er dit jaar tot nu toe dus minder doden. Ook hebben de schapen die nu ziek worden doorgaans minder blaasjes in de bek, waardoor ze beter blijven eten.
Nijman vermoedt dat de vaccinatie, die de hele kudde dit voorjaar kreeg, toch werkt. ‘We hadden gehoopt dat het virus helemaal weg zou blijven. Dat is niet zo, maar het lijkt wel te helpen.’ Het virus treft vooral oudere dieren en ooien die een lam hebben gekregen hard.
Dat beeld komt overeen met de uitkomsten van een enquête van de Nederlandse Schapen- en Geitenfokkersorganisatie (NSFO). Waar vorig jaar 70 procent van de zieke dieren overleed, is dat nu nog maar zo’n 10 procent.
Dat mag zo zijn, toch heeft de ziekte grote impact op de kudde en de herders. Financieel, met hoge kosten voor de veearts en medicatie, maar ook mentaal. ‘Elly heeft vannacht weer slecht geslapen van de zorgen’, zegt Harrie. Het ministerie van Landbouw laat onderzoeken hoe goed de vaccins werken, maar Harrie wil vooral weten hoe het verder zal gaan. ‘Ik mis het perspectief.’
Buiten de 25 zieken lopen er bij de Belhamel schapen tussen met mildere symptomen, vertelt Nijman. ‘Die kijken sip en troosteloos uit hun ogen, en lopen langzaam.’ Maar er is niet voor iedereen plek in de ziekenboeg. Bovendien moet er ook nog begraasd worden, al begrijpen opdrachtgevers Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten dat de gezondheid van de kudde voorgaat.
Zieke dieren zitten in aparte boxen in de schaapskooi waar goed op ze gelet kan worden. Ze krijgen medicatie en in de boxen liggen wilgentakken. ‘Een natuurlijk antibioticum’, zegt Elly. Een van de tips die ze via Facebook met andere schapenhouders uitwisselden.
Eén ziek schaap eet helemaal niet meer. Voor haar heeft Nijman een smoothie samengesteld van gras, bietenpulp, banaan en appelmoes. Met een injectiespuit spuit ze het voorzichtig in haar bek. ‘Zo’n smoothie maken kost eigenlijk nog de meeste tijd’, zegt Elly.
Dankzij een team van zo’n 30 vrijwilligers kan bij de Belhamel tot nu toe elk ziek schaap apart verzorgd worden. Op een formulier wordt bijgehouden wat ze binnenkrijgen aan medicatie en voedsel. Ook is er een protocol opgesteld met kenmerkende symptomen van blauwtong en behandelwijzen.
‘Deze hoest’, roept Elly. Ze geeft het schaap met een spuitbus een paarse stip. ‘Een twijfelgeval, straks maar even de temperatuur opmeten.’
Vanmiddag komt de dierenarts langs om de lammetjes een tweede inenting te geven tegen Q-koorts. In de schaapskooi drijven ze alle schapen daarom door een sluis, waar ze aan het eind de lammeren ertussenuit halen. Een paarse stip staat voor blauwtong, die schapen zetten Elly en Harrie voor de sluis al apart.
‘Dat is Eva’, zegt Harrie terwijl hij het tweede schaap apart zet. Een aantal dieren in de kudde heeft een naam, vaak gebaseerd op een ervaring of karaktertrek. ‘Een van de zieken had nog geen naam. Dankzij haar taaie karakter is ze er weer bovenop gekomen. Toen hebben we haar Angela genoemd, naar Angela Merkel.’
Even later tilt hij een van de lammetjes op. ‘Ze is helemaal warm’, zegt hij. Een schaap met een duidelijk ingevallen buik is de laatste. Dertien schapen halen ze vandaag uit de kudde, naast de twee rammen van vanochtend en de acht die nog in de ziekenboeg zaten. ‘Te veel’, verzucht Harrie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant