De Volkskrant spreekt actrice Jessica Chastain en regisseur Michel Franco over hun eerste samenwerking, voor de film Memory. ‘We kunnen allebei niet omgaan met autoriteit.’
Jessica Chastain is de beste actrice in de wereld. Als je zoiets beweert, zoals de Mexicaanse cineast Michel Franco deed tegenover het filmblad Variety (hij voegde er ook nog ‘zonder te overdrijven’ aan toe), weet je één ding zeker: die uitspraak zal vroeg of laat onder de ogen komen van de ster in kwestie. En mocht je ooit nog eens met een ándere formidabele actrice willen werken, is het zaak om zulke complimenten goed te overwegen.
‘Maar ze is écht de beste!’, zegt Franco. Hij kijkt opzij naar Chastain, die in vol rodeloper-ornaat naast hem zit in de hotelsuite. Over een uur of wat worden de regisseur en actrice verwacht bij de galapremière van hun drama Memory, 200 meter verderop in Venetië. ‘Ze zegt steeds tegen me hoezeer ze van Isabelle Huppert houdt. Nou, die aanbid ik ook hoor, maar...’
Over de auteur
Bor Beekman is filmredacteur van de Volkskrant.
‘O nee’, interrumpeert Chastain. ‘Zeg dit niet! Zeg dit nooit! Blasfemie!’
Franco, onverstoord: ‘Jij bent beter, jij bent beter.’
‘Stop! Schrijf maar een film waar zij én ik in spelen. Doe dat maar.’
In Memory, vanaf deze week te zien in de Nederlandse bioscoop, wordt de angstige alleenstaande moeder Sylvia (Chastain) op weg naar huis van een reünie gevolgd door oud-schoolgenoot Saul (Peter Sarsgaard). De volgende ochtend treft ze hem buiten voor haar deur aan, verward en verkleumd.
Saul lijdt aan vroege dementie: hij heeft geen idee wie ze is. Sylvia meent hem wel te herkennen: Saul behoorde tot het clubje schoolvrienden dat haar als 12-jarige misbruikte. Toch ontfermt ze zich over hem. En als Sauls familie vraagt of Sylvia hem overdag gezelschap kan houden, als een soort privéoppas, besluit ze in te gaan op het aanbod.
Franco: ‘Zij probeert zich los te maken van haar verleden, wat onmogelijk is. En hij ervaart het tegenovergestelde: het verleden maakt zich los van hem.’
De 44-jarige zoon van een Mexicaanse vader en een Israëlische moeder heeft iets weg van de jonge Bob Dylan: frêle gestalte, imposante haardos. Ook in Memory behandelt de scenarist en regisseur (Después de Lucía, Sundown) thema’s die hem al langer bezighouden, zoals de impact van misbruik en de groeiende afstand tussen rijk en arm. Daarbij biedt hij zijn twee voortreffelijke hoofdrolspelers alle ruimte om de verborgen emoties van hun personages van reliëf te voorzien: twee beschadigde mensen, die geleidelijk naar elkaar toegroeien.
‘Oké, dit wordt een donker drama over wraak’, zegt Chastain. ‘Dát is wat ik dacht toen ik het script voor het eerst las. Maar het bleek opbeurend, vol empathie en troost. En dan niet op zo’n clichémanier.’
De actrice kende het werk van Franco al voor ze met hem in zee ging. ‘Ik hoop dat hij aardig is, was mijn eerste gedachte. Want ik houd van zijn films én ik houd van dit script. Nou, bij de eerste keer videobellen bleek al: we kunnen fantastisch met elkaar overweg. Dit was mijn eerste film nadat ik de Oscar had gewonnen (voor haar hoofdrol als televisie-evangelist in The Eyes of Tammy Faye, red.). Die arme Michel heeft geen idéé wat hem te wachten staat, dacht ik nog. Die verwacht een Hollywoodster. Terwijl ik me nooit een Hollywoodster heb gevoeld. Het verschil tussen acteurs en sterren, denk ik, is dat de rol voor een ster vaak op maat wordt gemaakt. Ik heb liever het tegenovergestelde: dat de rol níét voor mij is bedacht. Juist dan kan ik erin verdwijnen.’
Chastain was al in de dertig toen ze plots een fenomenaal oogstjaar beleefde. In 2011 kwamen er zes speelfilms uit met de buiten het theater nog weinig opgemerkte actrice, waaronder het goed ontvangen stormdrama Take Shelter, de jarenzestigburgerrechtenhit The Help (met Chastain als huisvrouw die een van de zwarte dienstmeiden uit de film in dienst neemt) en het spirituele coming-of-agedrama The Tree of Life.
Bovenal die laatste film, geregisseerd door Terrence Malick en in Cannes met de Gouden Palm bekroond, vestigde haar naam. Chastain speelde een overrompelend tere rol als toegenegen moeder naast een strenge vader (Brad Pitt). Behalve haar talent werd ook haar uiterlijk bezongen, waarbij Renaissance-schilder Botticelli zelden ongenoemd blijft: de porseleinen huid, dat rode haar, de diepliggende ogen.
Dat ze een acteeropleiding kon volgen aan het prestigieuze New Yorkse Juilliard dankt ze aan Robin Williams: de in 2014 overleden komisch acteur en ster verschafte jaarlijks beurzen aan talenten. Chastain groeide op in Sacramento (Californië) als oudste dochter van een tienermoeder met financiële zorgen. De biologische vader van de actrice verdween uit beeld, haar jongere zus pleegde zelfmoord na een jarenlange verslaving. In interviews spreekt ze nooit over haar privéleven.
Hier in Venetië heeft Chastain een streepje voor, als ‘lokale’ heldin: in 2017 huwde ze de Italiaanse graaf en modetopman Gian Luca Passi de Preposulo; het landgoed en paleis van zijn familie ligt op een uurtje varen en rijden afstand.
Al in 2015, ver voor veel van haar collega’s, sprak Chastain zich uit over de ongelijkheid tussen mannelijke en vrouwelijke sterren in Hollywood, in een essay in het tijdschrift The Hollywood Reporter. Vindt ze het nu beter gaan in Hollywood, qua vrouwenrollen?
‘Met filmmakers zoals Michel Franco erbij wel. Het wordt beter, ja. Het ís beter dan toen ik mijn eerste stappen zette in de filmindustrie. Toen voelde die industrie als een heel andere wereld dan nu. Tegelijk zijn we er nog niet, ook dat is duidelijk. Voor vrouwelijke personages is het nog altijd niet net zo algemeen geaccepteerd om complex en onvolmaakt te zijn als voor mannelijke personages. Zeker in de Verenigde Staten.
‘Misschien dat ik me daarom wat meer aangetrokken voel tot buitenlandse cinema. Daar zie ik personages die ik herken, daar zie ik vrouwen met wie ik opgroeide, zelfs al speelt het verhaal dan misschien aan de andere kant van de wereld. Het spelen van archetypen of mythen vind ik niet inspirerend. Ik wil personages van vlees en bloed spelen. En hoe complexer die zijn, hoe menselijker.’
Hoe kun je Jessica Chastain het best regisseren?
Franco: ‘Jessica en ik hebben een vreemde manier van samenwerken, waarbij zij mij er aan blijft herinneren waar de film die ik schreef over gaat.’
Chastain: ‘Ik zeg hem altijd dat ik Michel de schrijver moet beschermen tegen Michel de regisseur.’
Franco: ‘Dat is een grap, op de set. Maar het is ook waar. Jessica merkte allerlei lagen op in het script, subtekst en van alles, waarvan ik me soms niet helemaal bewust ben als ik het schrijf. Dan legt zij het me uit. En heeft ze gelijk.’
Chastain: ‘Of ik leg het je niet uit, maar vraag je: waar gaat de scène écht over?’
Franco knikt. ‘Of dan zegt ze: zes weken geleden, toen we lunchten, vertelde je me er dit en dat over. O ja, denk ik dan, dat was ik vergeten. Jessica is gewoon... heel slim. Ze neemt elk detail op. Als ik haar regisseer, is dat nooit een kwestie van microregisseren.’
‘Dat is wat slechte regisseurs zouden doen’, zegt Chastain. ‘Die zeggen: hé, kun je dat kopje oppakken als je deze dialoogzin zegt? En dan na die zin een slok nemen? Zo dood je bij voorbaat alle mogelijkheid tot leven, de ongelukjes, iets moois dat gevangen zou kunnen worden door de camera.
‘De eerste scène van Memory namen we ook als eerst op: als Sylvia een bijeenkomst van Anonieme Alcoholisten bezoekt. Ik zit daar bij échte mensen, geen acteurs. Zo helpt Michel je als acteur ook vergeten dat je acteert. Ik was meteen omringd door de wereld van mijn personage.’
Kan dat? Vergeten dat u acteert?
‘Niet helemaal. Ik bedoel: je zou psychotisch moeten zijn om plots geen camera te zien. Die camera staat recht voor je. Maar ik heb met Al Pacino gewerkt (Chastain speelde in Pacino’s bewerking van Oscar Wildes toneelstuk Salomé, red.). En Al Pacino zei tegen me: de camera is deel van je lichaam. Als je dat accepteert, gaat de camera een directe verbinding aan met je ziel; dan wordt het een extensie van wie je bent. Zodra je dat accepteert, doet de camera er niet meer toe. Die wordt net zoiets als je arm, ook een deel van je. Je denkt op de set ook niet: hé, mijn arm is hier.’
Is acteren iets waarin je beter wordt?
Chastain aarzelt even. ‘Hmm. Ik weet niet of dat per se zo is. Ik denk dat mensen er soms juist sléchter in worden. Als je je omringt met mensen die je wat verder pushen dan wat je zelf denkt dat je kunt, kun je misschien wel blijven groeien. Maar er zijn veel acteurs, of schrijvers of regisseurs, die zich in zekere zin steeds herhalen. Omdat ze weten dat hun formule werkt, want die formule werkte eerder immers ook. Ik vind dat vrij saai. Ik geloof ook niet dat je dan zozeer een kunstenaar bent.’
Is het ook zwaar om iemand te spelen die het zwaar heeft, zoals in Memory?
‘Ja, dat kan het zijn. Maar er zijn zoveel banen die zwaar zijn. Emotioneel of fysiek. En ik hoef het niet alleen te doen. Als je werkt met iemand die het acteren net zo serieus neemt als jij, zoals Peter Sarsgaard (die in Venetië de prijs voor beste acteur zou winnen, red.), helpt dat enorm.’
Voelde het winnen van uw Oscar bevrijdend? Of gaf het extra druk?
‘Nee, geen druk. Eerlijk gezegd voel ik zelden druk. Toen Take Shelter en The Tree of Life tegelijk in de bioscoop uitgingen, in 2011, kreeg ik allerlei adviezen over wat ik daarna zou moeten doen. Ze stuurden allerlei scripts naar me op met moederrollen. De ondersteunende vrouwelijke personages: de moeders van, de echtgenotes van. Ik heb me verzet tegen iedereen die me zoiets aanraadde.
‘En toen koos ik voor een horrorfilm van een Argentijnse filmmaker (Andy Muschietti) die Mama heette, maar juist dé antimoederfilm was. Misschien is dat ook omdat ik al wat ouder was, toen ik in de filmwereld belandde. Ik had de kans om het allemaal eerst op een afstandje te observeren. Ik kan vrij rebels zijn. Zeker als iemand tegen me zegt: ik weet wel wie jij bent. O, denk je dat? Nou, dan doe ik exact het tegenovergestelde van wat jullie denken dat goed voor me is.’
Franco: ‘Zo ben ik ook. Ik kan niet omgaan met autoriteit.’
Chastain: ‘Daarom klikt het zo goed tussen ons. We hebben nooit ruzie. Toch?’
Hij schudt zijn hoofd. ‘Nooit. We discussiëren weleens. Maar dan zegt Jessica weer: het antwoord staat in het script. En ze heeft altijd gelijk. Ik zou elk jaar wel een film met haar willen maken, als het kon.’
Chastain, subiet: ‘Vertel me maar waar ik moet zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant