Ismail Haniyeh gold als het diplomatieke gezicht van Hamas en reisde druk rond door de regio en zelfs naar Moskou om geld op te halen. Hij werd gezocht door het Internationaal Strafhof, maar de Israëlische luchtmacht vond hem eerder.
Ismail Haniyeh, de hoogste leider van Hamas, moet hebben geweten dat hij ten dode was opgeschreven, toen hij op 7 oktober in zijn kantoor in Qatar glimlachend de beelden op de televisie volgde van de bloedige aanval van Hamas op Israël en samen met zijn medewerkers op de knieën ging om God te danken. Woensdagochtend vroeg werd hij op bezoek in Teheran gedood door een Israëlische raket.
Enkele uren daarvoor was Haniyeh bij de beëdiging van de nieuwe Iraanse president Masoud Pezeshkian in het parlement nog toegejuicht door bewonderaars.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel.
In 2003 kwam Haniyeh al eens bijna om het leven, toen Israël een aanslag uitvoerde op hem en Sjeik Ahmed Yassin, de geestelijk leider van Hamas. Beiden brachten het er levend van af, maar een jaar later werd Yassin bij het verlaten van een moskee in Gaza-Stad alsnog gedood door een Israëlische raket.
Haniyeh was destijds de persoonlijk secretaris van Yassin en gold al als een van de invloedrijkste figuren binnen de Hamasbeweging. Toen ook Yassins opvolger Nizar Rayan een paar maanden later door de Israëliërs werd omgebracht, werd Haniyeh opgenomen in de collectieve leiding van Hamas.
De strijd tegen de Israëlische bezetting zat Haniyeh in het bloed. Hij werd in 1962 geboren in het vluchtelingenkamp Al-Shati bij Gaza-Stad, waar zijn ouders terecht waren gekomen nadat zij in 1948 uit hun woonplaats (nu Ashkelon) waren verdreven.
Tijdens zijn studie Arabische letterkunde aan de Islamitische Universiteit van Gaza sloot hij zich aan bij een politiek genootschap waaruit Hamas zou voortkomen. In 1988 werd Haniyeh voor het eerst door de Israëliërs gearresteerd wegens zijn politieke activiteiten voor Hamas, dat net was opgericht.
Het jaar daarna belandde hij voor drie jaar in de gevangenis voor zijn rol in de Intifada, de Palestijnse opstand tegen de Israëlische bezetting. Na zijn vrijlating werd hij samen met honderden andere Hamasleden gedeporteerd naar Libanon, maar dankzij de Oslo-akkoorden tussen Israël en de Palestijnen mocht hij al na een half jaar terugkeren naar Gaza.
Binnen Hamas heeft Haniyeh altijd gehamerd op het belang van de politieke strijd. Hij pleitte er ook voor dat Hamas in 2006 zou deelnemen aan de verkiezingen die de Palestijnse Autoriteit onder leiding van Mahmoud Abbas had uitgeschreven. Tot die tijd boycotte Hamas de verkiezingen steeds. Haniyehs zet leverde Hamas een klinkende overwinning op, waarna hij de post van premier kreeg.
Zijn premierschap bleek van korte duur, ook omdat de Palestijnse Autoriteit in de knel raakte doordat veel westerse landen hun financiële steun staakten. Eind 2006 kwam het tot een breuk tussen Hamas en de rivaliserende Fatah-partij, die uitliep op hevige gevechten waarbij Hamas definitief de macht overnam in de Gazastrook. Haniyeh bleef tien jaar lang de leider van Hamas in Gaza en daarmee de feitelijke machthebber in het gebied waaruit de Israëlische troepen zich in 2005 hadden teruggetrokken.
In die tijd bouwde Haniyeh volgens zijn politieke vijanden een enorm fortuin op dankzij de belasting die Hamas hief op goederen die de Gazastrook werden binnengesmokkeld nadat Israël een blokkade tegen het gebied had ingesteld. De Hamasleider werd ervan beschuldigd dat hij de feitelijke eigenaar zou zijn van de vele villa’s die hij op naam van zijn kinderen had gezet.
Ook in Qatar, waarheen Haniyeh verhuisde nadat hij in 2017 tot hoogste leider van Hamas werd benoemd, zou hij een graantje hebben meegepikt als coördinator van de financiële activiteiten van de beweging.
Sinds zijn vertrek naar Qatar speelde Haniyeh de rol van belangrijkste diplomatieke vertegenwoordiger van Hamas en de Gazastrook. Hij reisde druk op en neer tussen Doha, Turkije, Egypte en Iran, de voornaamste geldschieter van Hamas. De afgelopen jaren bracht hij ook enkele malen een bezoek aan Moskou om steun te verwerven voor Hamas.
Maar thuis, in Gaza, leek hij toch aan invloed te hebben ingeboet sinds de radicalere Yahya Sinwar zijn positie als feitelijke leider van de Gazastrook had overgenomen. Vooral sinds het uitbreken van de oorlog met Israël na 7 oktober heeft Sinwar de touwtjes in handen, samen met Mohammed Deif, de schimmige militaire leider van Hamas.
Deif, die wordt gezien als het brein achter het bloedbad van 7 oktober 2023, was twee weken geleden het doelwit van een Israelische luchtaanval. Het is nog steeds onduidelijk of hij die aanval heeft overleefd.
De afgelopen tijd kreeg Haniyeh de rol van belangrijkste onderhandelaar namens de Palestijnen over een bestand met Israël. Maar dat weerhield het Internationale Strafhof (ICC) in Den Haag er niet van een arrestatiebevel uit te vaardigen tegen hem en zijn Hamascollega’s Sinwar en Deif voor hun rol in het bloedbad van 7 oktober. Het ICC heeft ook gevraagd om de aanhouding van de Israëlische premier Netanyahu en diens minister van Defensie, Yoav Gallant.
Naarmate de oorlog langer voortduurde, kwam de dood steeds dichter bij Haniyeh. In april kwamen drie van zijn zoons om bij een gerichte aanval van Israëlische gevechtsvliegtuigen. Ook zijn zus en haar gezin en vier kleinkinderen van de Hamasleider vonden de dood als gevolg van Israëlische bombardementen. Ver weg van het front werd hijzelf woensdag uiteindelijk het slachtoffer van Israëls wraak.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant