De dood van Hamas-leider Ismail Haniyeh is een klap voor Hamas. Hij was leider van de politieke tak van de organisatie en van onderhandelingen over gijzelaars. NU.nl stelde twee Midden-Oostenexperts jullie vragen over de achtergrond en gevolgen van zijn dood.
Wat heeft Haniyeh allemaal gedaan als leider en waarom wilde Israël hem zo graag ombrengen?
Joas Wagemakers, universitair hoofddocent: "Hij was eerst de assistent van Ahmad Yassin, een van de oprichters van Hamas. Later werd hij een belangrijke leider binnen de organisatie, vooral in de Gazastrook, waar hij vandaan komt."
"In 2006 werd hij namens Hamas premier van de Palestijnse Autoriteit, nadat Hamas in datzelfde jaar de verkiezingen had gewonnen. Maar in 2007 werd hij alweer ontslagen door de Palestijnse president Mahmoud Abbas. Sinds 2017 is hij de leider van het zogeheten externe leiderschap van Hamas in Qatar." Over dat externe leiderschap verderop in dit artikel meer.
"Israël voert sinds de Al Aqsa-intifada (2000-2005) een liquidatiebeleid tegen Hamas, waarbij het probeert de leiders van Hamas te doden. Het is dus eerder onderdeel van Israëlisch beleid dan dat het specifiek om Haniyeh zelf gaat."
Ik heb nu al een aantal keer gelezen over "de leider van..." of "het kopstuk van..." is gedood. Wie is de absolute top en hoe zit het met de leiderschapsstructuur van Hamas?
Wagemakers: "Hamas' leiderschapsstructuur is verdeeld in vier groepen: dat van de Gazastrook, het leiderschap in de Westelijke Jordaanoever, de leiders in Israëlische gevangenissen en het externe leiderschap. Dat heet zo omdat het niet in de bezette gebieden ligt, maar eigenlijk is het vooral politiek leiderschap. Haniyeh was het hoofd van het externe leiderschap en was dus een belangrijke speler."
"Tegelijkertijd betekent een verdeeld leiderschap ook dat er geen absolute leider is. In principe zet het externe leiderschap het beleid van de organisatie uit, maar dit doen ze in samenspraak met de andere leiders. Vandaar dat er niet echt sprake is van een absolute top."
In hoeverre heeft Haniyeh zich bemoeid met de actie van 7 oktober?
Omar Dweik, promovendus: "Er is enige discussie gaande over in hoeverre de politieke tak (waarvan Haniyeh dus het hoofd was) van Hamas wist van de aanval op 7 oktober. Consensus is dat die er niet (veel) van afwist. Het kwam voort uit de militaire tak van Hamas, de Qassam-brigades."
"Daarentegen heeft Haniyeh zich er uiteraard niet van gedistantieerd of het tegengehouden en heeft hij als hoofdonderhandelaar gefunctioneerd voor de vrijlating van de gegijzelden."
Waarom leven die leiders niet bij hun volk op de Gazastrook?
Wagemakers: "Hamas-leiders zitten gedeeltelijk in het buitenland om diplomatieke en veiligheidsredenen. Dat eerste hangt samen met de wens om diplomatieke contacten met diverse staten aan te gaan. Dat gaat makkelijker als men zich buiten de bezette gebieden bevindt."
"De veiligheidsredenen hangen samen met het feit dat als de leiders in bijvoorbeeld de Gazastrook gedood worden door Israël, de organisatie elders nog altijd een leiderschap heeft. Dat laatste is ironisch, omdat Haniyeh juist in Iran en dus buiten de bezette gebieden gedood is. Haniyeh komt overigens uit de Gazastrook en heeft daar ook jarenlang gewoond."
Zijn we met deze liquidatie nu een stap dichter bij een totale oorlog in het Midden-Oosten gekomen?
Dweik: "Het is een escalatie, maar ik verwacht niet dat er veel mensen op een grote oorlog in het Midden-Oosten zitten te wachten. Maar het is zeker gevaarlijk."
"De moord is gepleegd op Iraans grondgebied, en Iran heeft de verantwoordelijkheid zijn bondgenoten veilig te houden. Dus zal het iets moeten laten zien dat het daadwerkelijk ook kan. Ook zal Hamas nu wel iets moeten laten zien als het dat kan, en misschien dat Hezbollah daar ook bij betrokken zal zijn."
Hoe wordt de dood van Haniyeh ontvangen door de Palestijnse bevolking en de aanhangers van Hamas?
Wagemakers: "Ze betreuren natuurlijk zijn dood en Hamas als organisatie zweert wraak, maar door hun huidige stand van zaken is Hamas niet in een positie om daar daadwerkelijk gestalte aan te geven via bijvoorbeeld een grote aanslag."
Dweik: "Zijn dood is ergens vergelijkbaar met bijvoorbeeld de aanslag op Donald Trump. In de ogen van de Palestijnen is hij een politiek leider zoals Pieter Omtzigt, Geert Wilders of Frans Timmermans, in de zin van dat hij deel uitmaakt van een politiek apparaat."
"Lang niet iedereen is het met hem eens, maar evenals met de beschieting van Trump is het gros van de bevolking het eens dat je niet zomaar een staatsman kunt liquideren, ongeacht of je het eens bent met de standpunten of niet. Dit klinkt misschien apart omdat Hamas in het Westen als terreurorganisatie beschouwd wordt. Maar in de Palestijnse Gebieden is Hamas een politieke partij met een militante tak."
Israël heeft vaker Hamas-leiders omgebracht en dat heeft niet geresulteerd in het verslaan van Hamas. Daarnaast was Haniyeh een van de Hamas-leden die actief deelnam aan de onderhandelingsgesprekken met Israël. Kiest Israël hier voor een ineffectief middel door Haniyeh om te brengen?
Dweik: "Het is onduidelijk waarom ze dit hebben gedaan. Haniyeh was juist vrij pragmatisch en voor Hamas gematigd. De kans is groot dat ze nu een hardliner verkiezen om een punt duidelijk te maken. Dit zal de onderhandelingen bemoeilijken."
"En als de bedoeling is Hamas zo te verslaan, denk ik dat ze een verkeerde berekening maken. De organisatie heeft een lange geschiedenis van vermoorde leiders en dat leidt juist tot meer populariteit en dus meer steun. Het Israëlische veiligheidsapparaat is zich hiervan bewust. De gedachtegang van Israël is me onduidelijk."
Source: Nu.nl algemeen