Sheikh Hasina (76) is al vijftien jaar aan de macht in Bangladesh. Onder haar bewind kreeg de Bengalese democratie steeds meer trekken van een autocratie. Wie is zij?
Sheikh Hasina, de minister-president van Bangladesh, was ongetwijfeld moe toen zetwee weken geledenwerd gevraagd naar de (toen nog) vreedzame studentenprotesten die al enkele dagen bezig waren. De 76-jarige premier was net teruggevlogen uit China, maar kwam met lege handen thuis. De Chinezen hadden geweigerd haar de 5 miljard dollar te lenen die ze zo hard nodig heeft om haar schatkist aan te vullen. Haar reputatie als de redder van de Bengalese economie wankelde.
Dus toen ze ook nog eens werd gevraagd naar de studentenprotesten tegen een quotumsysteem dat nazaten van onafhankelijkheidsstrijders voorrang geeft op felbegeerde overheidsbanen, verloor ze haar geduld. Dat is immers een systeem waar zij en haar partijgenoten van profiteerden. ‘Als de kleinkinderen van de vrijheidsstrijders niet mogen profiteren van de quota, dan de kleinkinderen van Razakarszeker wel?’, zei ze pinnig. En zo zette de premier onbedoeld heel Bangladesh in lichterlaaie.
Over de auteur
Iva Venneman is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over Duitsland en België.
Het woord ‘Razakars’ verwijst naar de Bengalese paramilitairen die tijdens de onafhankelijkheidsoorlog meevochten met het Pakistaanse leger, en als landverraders worden gezien. Het woord geldt als een grove belediging, dus toen de studenten hoorden dat ze zo werden genoemd, waren ze furieus. De volgende dag trokken ze niet met honderden, maar met duizenden de straat op, gewapend met een nieuwe geuzennaam. ‘Wie ben jij?’, scandeerden ze. ‘Razakar Razakar.’
In de dagen erna werden de demonstraties met grof geweld neergeslagen. Er vielen in vijf dagen tijd 194 doden en 2.600 demonstranten werden opgepakt. Sheik Hasina is de vrouw wier woorden deze massale jeugdopstand ontketende, en wier orders tot zoveel bloedvergieten leidden. Wie is zij?
Hasina is de dochter van Sheikh Mujibur Rahman, de stichter en de eerste premier van Bangladesh, na de onafhankelijkheid in 1971. Ze heeft een diep tragische familiegeschiedenis. Want terwijl de destijds 27-jarige Hasina in Europa verbleef, werd haar complete familie vermoord bij een militaire coup in 1975. Twintig familieleden van haar werden gedood, inclusief haar 10-jarige broertje. Alleen Hasina en haar zusje, die ook in Europa was, overleefden.
Hasina refereert bijna vijftig jaar later nog regelmatig aan dit onvoorstelbare trauma, maar volgens critici is het ook de reden dat ze zo krampachtig vasthoudt aan de macht. Na jaren van ballingschap in India keerde ze in 1981 terug naar Bangladesh om het als leider van haar vaders partij op te nemen tegen het militaire regime. In 1996 werd ze voor het eerst tot premier verkozen voor één termijn, in 2009 won ze de verkiezingen opnieuw. Ze is inmiddels de langstzittende vrouwelijke leider ter wereld. Om dat te bereiken, overleefde ze maar liefst negentien aanslagen op haar leven.
Maar het mandaat dat ze ooit van de Bengalese kiezers kreeg, is allang verdwenen. Onder haar bewind kreeg de wankele democratie van Bangladesh steeds meer trekken van een autocratie.
In 2014 werden de verkiezingen geboycot door de grootste oppositiepartij BNP, waarvan de leider al jaren thuiszit met huisarrest. De stembusgang in 2018 draaide uit op geweld, zoals in de geschiedenis van Bangladesh vaker gebeurde. En de verkiezingen die eerder dit jaar plaatsvonden, waren een schijnvertoning. Twintigduizend leden van de oppositiepartij werden in de aanloop ernaartoe opgepakt.
Democratiewaakhond Freedom House noemt Bangladesh daarom een land waar ‘intimidatie tegen de oppositie, vrije media en activisten wordt gebruikt om de zittende partij in het zadel te houden’. ‘Corruptie is er endemisch’, is te lezen in hun jaarlijkse rapport. ‘Garanties op een eerlijk proces worden slecht nageleefd.’
En toch heeft Hasina in het buitenland niet eens zo’n slechte reputatie. Dat komt vooral omdat Bangladesh onder haar leiding een van snelst groeiende Aziatische economieën werd. Daarnaast krijgt ze veel lof voor het opvangen van een miljoen Rohingya-vluchtelingen uit Myanmar, al verblijven die onder erbarmelijke omstandigheden en krijgen ze steeds vaker te maken met geweld en discriminatie.
Maar Hasina’s optreden in de afgelopen weken is niemand ontgaan, zeker de Verenigde Naties niet. Die moesten toezien hoe de tanks van de VN-vredesmacht die in Bangladesh is gestationeerd, werden ingezet om de straten leeg te vegen, iets wat absoluut niet de bedoeling is. De VN vroegen donderdag om een onafhankelijk onderzoek naar de gebeurtenissen.
Een uitgaansverbod datruim een weekgold, hief Hasina vorige week grotendeels op, tot grote vreugde van het bedrijfsleven. De vele kledingfabrieken in het land waren al die tijd gesloten. Dat heeft de sector zo’n 150 miljoen dollar per dag gekost, zei het hoofd van de Bengalese Vereniging van Fabrikanten en Exporteurs tegen nieuwssite Al Jazeera.
Ook het internet lag ruim een week plat, zodat de jonge demonstranten niet meer met elkaar konden communiceren. De verbinding werd afgelopen zondag na elf dagen weer hersteld, al zijn sociale media als WhatsApp, TikTok, YouTube en Facebook nog altijd begrensd.
Of de ‘iron lady’ van Zuid-Azië de geest weer in de fles heeft moet blijken. De demonstranten hebben hun protesten voorlopig afgeblazen, maar eisen nog wel excuses. Maar de kans dat Hasina excuses maakt, is klein. Volgens haar waren de protesten opgepookt door een islamitische terreurgroep en, weinig verrassend, door de oppositie.
Sheikh Hasina’s naaste familieleden wonen allemaal in het buitenland: haar zoon woont in Washington, haar dochter in New Delhi, haar zus in Londen. Haar man overleed een aantal jaar geleden.
Vorig jaar vroegen 170 wereldleiders en prominenten Hasina om de vervolging van Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus te stoppen. Eerder noemde ze deze pionier op het gebied van microkredieten een ‘bloedzuiger’.
Hasina gaf opdracht voor de bouw van de Padmabrug, een 6 kilometer lang megaproject, dat het zuiden van Bangladesh met de hoofdstad Dhaka verbindt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant