Joe Biden wil het opnemen tegen het Amerikaanse Hooggerechtshof. De president wil verregaande hervormingen van Amerika’s machtigste rechtsorgaan. De kans van slagen is klein.
Joe Biden (81) plaatst zichzelf graag in de geschiedenis. De eerste keer dat de president de pers weer te woord staat sinds hij vorige week zijn kandidatuur beëindigde, doet hij dat in de Lyndon B. Johnson Library in Austin. Johnson was, vóór Biden, de laatste zittende president die zich terugtrok als kandidaat. Maar in de stemmige leeszaal vol donker hout, schetst Biden maandag juist een contrast.
Het was Johnson die, precies zestig jaar geleden, de Civil Rights Act ondertekende. Die wet moest alle Amerikanen burgerrechten garanderen. ‘Maar nu leven we in een ander tijdperk’, zegt Biden. ‘Extreme uitspraken van het Hooggerechtshof hebben de lang staande principes en bescherming van burgerrechten ondermijnd.’
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York.
Alles over de Amerikaanse verkiezingen leest u in dit dossier.
De president onthult in Austin een plan om het Hooggerechtshof verregaand te hervormen. Biden wil toezicht op het Hof organiseren met een bindende ethische code, een einde maken aan presidentiële immuniteit en een limiet instellen op de termijn die opperrechters mogen dienen.
Zo heeft Biden, in de herfst van zijn presidentschap, de strijd aangebonden met Amerika’s machtigste rechtsorgaan. En hij neemt geen blad voor de mond. Zonder herverkiezing in het vooruitzicht lijkt de president van zijn terughoudendheid bevrijd.
Ethische crisis
‘Gevaarlijk’ en ‘extreem’ noemt Biden recente uitspraken van het Hooggerechtshof, dat volgens hem is ‘verwikkeld in een ethische crisis’. De rechters van het hof zouden in dienst staan van ‘degenen die decennialange, extremistische plannen willen uitvoeren’.
De eerste oplossing die Biden presenteert: een maximale zittingstermijn van achttien jaar. Presidenten zouden dan elke twee jaar een nieuwe opperrechter mogen benoemen. Dat dient het Hof politiek weer in balans te brengen.
Op dit moment helt het Hooggerechtshof zwaar over naar rechts, omdat Trump tijdens zijn presidentschap maar liefst drie vacatures kon opvullen. Hij stelde drie uiterst conservatieve opperrechters aan. Biden wist daar tijdens zijn eigen termijn slechts één progressieve rechter tegenover te zetten.
‘De VS zijn de enige grote democratie die levenslange benoemingen uitdeelt voor zijn hoogste rechtsorgaan’, aldus Biden. Dat zorgt ervoor dat ‘één presidentschap oneigenlijke invloed kan uitoefenen op toekomstige generaties’.
De tijd dringt. Trump heeft gezegd dat, als hij wordt herkozen, hij bewust zo jeugdig mogelijke rechters zal aanstellen. ‘Dertigers, zodat ze daar voor vijftig of veertig jaar zitten.’ Dat wil Biden zien te voorkomen.
Immuniteit
Daarnaast wil de president toezicht creëren op dit machtige, maar berucht ondoordringbare rechtsorgaan. Momenteel is elke opperrechter individueel verantwoordelijk voor zijn of haar eigen ethische afwegingen. In plaats daarvan stelt Biden een bindende ethische code voor, inclusief een instantie die naleving kan afdwingen.
De aanleidingen zijn legio. Het Hooggerechtshof wordt door schandalen geplaagd. Zo bleek opperechter Clarence Thomas jarenlang giften te hebben aangenomen van de conservatieve miljardair Harlan Crow, terwijl zijn echtgenote actief betrokken was bij Trumps poging om na zijn verlies in 2020 aan de macht te blijven. Collega-rechter Samuel Alito bleek voor zijn twee huizen vlaggen te hebben wapperen die worden geassocieerd met Trumps verkiezingsleugen.
Desondanks mochten beide opperrechters meebeslissen over de strafrechtelijke processen tegen Trump. De conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof kende Trump verregaande immuniteit voor vervolging toe. ‘De huidige ethische code van het Hooggerechtshof is zwak,’ onderstreepte Biden in Austin, ‘en nog beangstigender: vrijwillig.’
Biden wil de presidentiële immuniteit met een wetswijziging ongedaan maken, óók voor hemzelf. ‘Ieder van ons is voor de wet gelijk’, aldus de president. ‘Er bestaan geen koningen in Amerika.’
Lange tijd weerstond de president, bekend om zijn diepe ontzag voor traditie en instituties, oproepen tot dergelijke hervormingen vanuit zijn progressieve flank. Nu Biden overstag is, blijft het de vraag hoeveel hij daadwerkelijk gedaan krijgt.
Voor de hervormingen is instemming vereist van het Amerikaanse Congres. De meerderheid die de Democraten bij Bidens aantreden bezaten, is inmiddels verdwenen. Op dit moment hebben de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden de macht. ‘Ten dode opgeschreven’, noemde Huis-voorzitter Mike Johnson deze plannen.
Toch is Bidens voorstel niet helemaal tandeloos. Zijn aanvankelijke terughoudendheid fungeerde jarenlang als een rem op de partij. Die is er nu vanaf.
Door de kwestie in verkiezingstijd te agenderen, heeft Biden met succes politieke discussie afgedwongen. Democraten spreken zich deze week bij bosjes uit vóór hervorming, ook vicepresident en beoogd presidentskandidaat Kamala Harris. Daarmee krijgt Bidens plan steeds meer weg van een verkiezingsbelofte – zij het niet een van hemzelf.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant