De zomerzon brengt plezier, maar ook uitdagingen met zich mee. Met deze ultieme hitte-gids loodsen we u optimaal de warme dagen door.
Zeker, we krijgen vaker hittegolven en het aantal warme dagen van 25 graden of hoger neemt toe door klimaatverandering. Telde weerinstituut KNMI van 1961 tot 1990 nog gemiddeld 18 zomerse dagen per jaar, tegenwoordig kan Nederland gemiddeld rekenen op 28 zomerse dagen, zegt klimaatexpert Peter Siegmund van het KNMI. ‘Daarnaast nemen de warmste dagen in temperatuur sneller toe dan de gemiddelde dag. Dit komt omdat op die dagen de lucht meestal uit Zuid-Europa komt, waar de temperatuur in de zomer sneller stijgt dan bij ons.’
Nee. ‘In veel huizen wordt het te heet als het warmer dan 25 graden is. Dat komt doordat in Nederland wordt gebouwd om de warmte binnen te houden, zegt bouwfysicus Martin Tenpierik van de TU Delft. ‘We houden in dit land bijvoorbeeld van veel licht in huis, met grote ramen. Tijdens koudere dagen profiteren deze huizen optimaal van het binnenkomende zonlicht, maar in tijden van warmte kan het hierdoor flink heet worden binnen.’
Nieuwbouwwoningen moeten volgens het Bouwbesluit voldoen aan bepaalde normen om de warmte buiten te houden, zoals vaste zonwering aan de buitengevel, maar voor bestaande woningen gelden die regels niet, zegt Jeroen Kluck, lector aan de Hogeschool van Amsterdam, die onderzoek doet naar hitte in steden en woningen.
Een te warme woning leidt tot slecht slapen en een verslechterd concentratievermogen, en kan zelfs ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken. Kluck: ‘Vooral ouderen, jonge kinderen, mensen met overgewicht en mensen die medicatie slikken die het zweten bemoeilijkt, lopen risico op levensbedreigende oververhitting als ze niet kunnen afkoelen in hun woning.’
De normale lichaamstemperatuur ligt rond de 37 graden. Deze stijgt door een hoge temperatuur in de omgeving. Wanneer het lichaam niet voldoende kan afkoelen, spreken we van oververhitting. Dit gebeurt vooral door uitdroging: het vochtgehalte van het lichaam is dan te laag. Dit is het eerst te merken aan een teruglopende urineproductie. Bovendien kleurt de plas donkerder.
Andere mogelijke symptomen van oververhitting zijn onder meer vermoeidheid, concentratieproblemen, verwardheid, hoofdpijn, misselijkheid en zelfs verlies van bewustzijn.
Op hete dagen kun je beter zo min mogelijk buiten zijn tussen 12.00 en 15.00 uur, en beter nog tussen 11.00 en 17.00 uur. Dit zijn de warmste uren van de dag, omdat de zonkracht dan het hoogst is. Vermijd overmatige inspanningen en neem veel rust.
Als je het warm hebt, maak dan gezicht, hals, polsen en benen nat en herhaal dit regelmatig. Een nat washandje of een ijszak werkt ook verkoelend. Vooral sporters moeten erg opletten bij hitte: zij kunnen beter ’s ochtends vroeg of ’s avonds sporten, of het even uitstellen, aldus de GGD.
Het gebruik van bepaalde geneesmiddelen, alcohol of drugs kan het risico op oververhitting vergroten bij aanhoudend warm weer, omdat ze de temperatuurregulatie van het lichaam kunnen verstoren.
Hoe waterbestendig is zonnebrandcrème nou echt? En kun je een fles die over datum is met gerust hart nog gebruiken? Lees hier de meest prangende vragen over zonnebrand, met praktische tips.
Als de maximumtemperatuur minimaal 4 dagen achter elkaar boven de 27 graden komt, gaat het Nationaal Hitteplan in werking. Het RIVM vraagt om dan extra op je omgeving te letten. Ouderen vormen de grootste risicogroep, omdat hun temperatuurregulatie doorgaans slechter is en het dorstgevoel verminderd.
Maar hoe help je ouderen in je omgeving? Aanbellen en vragen: drinkt u wel genoeg? is misschien niet fijn, zegt projectleider hitteadaptatie Madeleen Helmer van Klimaatverbond Nederland. ‘Denk eerder aan een aanbod: helpt het u als ik een halfuurtje bij u kom zitten en we de ramen tegen elkaar openzetten?
Veel ouderen doen dat niet, uit angst voor insluipers. En als je er dan toch bent, kun je meteen checken of iemand genoeg drinkt en het verder goed gaat.’
Let bij jonge kinderen goed op de temperatuur op zolders en slaapkamers. Onder de kap van de kinderwagen kan het erg warm worden, een parasol is beter. Bij warm weer heeft een baby extra vocht nodig.
Geef je borstvoeding, drink dan zelf een liter extra vocht en leg je kind vaker aan. Wanneer een kind voldoende plas(luiers) heeft en levendig is, krijgt het voldoende te drinken. Een lauw badje om af te koelen is ook prettig voor jonge kinderen.
Ook huisdieren vergen extra aandacht. Zorg voor voldoende koel vers water. Laat honden nooit lange tijd in de zon of in de warmte (dus ook niet in de auto) zitten of liggen, zo raadt de Hondenbescherming aan. Zorg voor voldoende schaduwrijke plekken en beperk de lichaamsbeweging van een hond. Laat hem niet te lang achter een bal of stok aanrennen, of met de fiets meelopen.
Een huis kan een plek zijn om te ontsnappen aan de hitte, mits het daar niet te warm is. Het belangrijkste advies is dus: zorg dat het zonlicht niet binnenkomt en investeer in goede zonwering. ‘Dat kan een luifel zijn, markiezen, luiken, een schaduwdoek of desnoods een parasol – als het zonlicht de woning maar niet binnenkomt’, aldus energie-expert Joanneke de Jongh van Milieu Centraal. Hoe groter de afstand tussen de zonwering en het huis, hoe beter. Het hout van luiken kan bijvoorbeeld ook flink opwarmen.
‘Als je dan écht geen mogelijkheid hebt om buitenzonwering te plaatsen, zorg dan dat bijvoorbeeld rolgordijnen weerkaatsend zijn aan de raamzijde, bijvoorbeeld met spiegelend materiaal’, zegt Jeroen Kluck.
Groen rondom het huis helpt ook: plant bomen of struiken rondom het huis. Planten en bomen houden warmte minder vast dan stenen, ze vormen een natuurlijke zonwering en geven verkoeling door verdamping. Zodra het buiten koeler wordt dan binnen kun je alle deuren en ramen wagenwijd openzetten.
Zet apparaten die warmte produceren, zoals lampen en computers, zo weinig mogelijk aan. Dit kan een warmtereductie van 6 procent opleveren. Niet binnen koken helpt ook iets. Bereid dus koude maaltijden, test het campingkookstelletje vast uit, of ga barbecueën: in deze gids leest u hoe u dat zo groen, en lekker mogelijk doet.
Heb je de mogelijkheid een bodemwarmtepomp te installeren, dan kan deze in de zomer koel water door de leidingen laten stromen. Dit is beter dan een airconditioning. Airco’s, mobiel én vast, zijn flinke energievreters en zijn daarnaast vaak gevuld met vervuilende fluorkoolwaterstoffen.
Luchtkoelers zijn milieuvriendelijker maar werken helaas niet goed. Ze koelen door lucht over een reservoir met koud water te blazen. Dat brengt de temperatuur hoogstens een graad of 3 naar beneden. Bovendien blazen luchtkoelers vochtige lucht, wat de gevoelstemperatuur juist weer iets doet stijgen.
Een betere optie is een ventilator. ‘Ventilatoren verversen het luchtlaagje op de huid telkens. Als de huid warm is en je blaast er koude lucht op, koelt dat’, zegt hoogleraar thermofysiologie Daanen. Maar als de omgeving warmer is dan de temperatuur van de huid, kun je geen koele lucht op het lichaam blazen.
Toch kan een ventilator ook in die situatie nuttig zijn. De warmere lucht draagt dan namelijk bij aan de verdamping van zweet. Daanen: ‘Wanneer zweet verdampt, onttrekt het warmte uit de huid door over te gaan van vloeistof naar een gas. Dat werkt dus ook verkoelend.’
Als je toch per se een airco wilt aanschaffen, ga dan voor een vaste airco. Deze werkt beter dan een mobiele airco omdat hierbij de slang voor het afvoeren van de warmte door een open raam gaat. Via het raam komt warme lucht net zo hard terug naar binnen.
Komt de omgevingstemperatuur boven een bepaalde waarde – ergens tussen de 20 en 25 graden – dan heeft je lichaam eigenlijk helemaal geen kleding meer nodig, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermosfysiologie aan de VU. ‘In dat geval dragen we kleding vooral ter bescherming tegen de zon en om sociale redenen.’
Je kunt het beste gaan voor wijde kleren van lichte stoffen die goed ventileren. ‘Je zweet moet kunnen verdampen. Dat lukt niet goed als het in de kleding trekt of als de lucht onder het kledingstuk zich niet ververst.’
De kleur maakt niet gek veel uit, zo blijkt onder meer uit een onderzoek in Nature, waarbij de onderzoekers de temperaturen bestudeerden onder witte en zwarte kledij van bedoeïenen in de Sahara. Die waren hetzelfde.
‘Zwarte kleding neemt weliswaar meer warmte op dan witte kleding’, vertelt Christa Gjaltema, expert warmtefysica aan het TNO Kennisinstituut, ‘maar zwarte kleding kan dit ook weer makkelijker afstaan aan de omgeving. Hierdoor is de opwarming van lichte en donkere stoffen uiteindelijk ongeveer gelijk.’
Als het warm is, is het belangrijk om minimaal twee liter vocht, verspreid over de dag, binnen te krijgen. Ook als je geen dorst hebt. De hersenen houden in de gaten of ons lichaam vocht nodig heeft, maar worden soms bedot. Bij koude en koolzuurhoudende dranken kan de dorstprikkel verdwijnen, omdat ze een scherpere uitwerking hebben op de receptoren in mond en keel. Als je ijskoud water drinkt, loop je eerder kans op uitdroging omdat je sneller denkt dat je dorst is gelest. Voor het regelen van de lichaamstemperatuur is het koelen van de binnenkant wél effectief.
Koffie heeft een slechte naam als dorstlesser, omdat het vocht aan het lichaam zou onttrekken. Maar dit is niet waar. Als je voldoende wil drinken op een dag, dan is de dag beginnen met koffie een prima keuze.
Door veel te zweten raken we zout kwijt. Maar dat verlies wordt moeiteloos aangevuld door onze dagelijkse zoutinname, die bij de gemiddelde mens met 9 gram per dag meer dan genoeg is om het zoutverlies in zweet te compenseren. Daar komt bij: wie heel veel zweet, krijgt juist een steeds zouter lichaam. De waterkanaaltjes in de zweetklieren slagen erin wat zout terug te pompen in het lichaam, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de VU en onderzoeker bij TNO.
Sommige mensen hebben geen honger als het warm is. Probeer toch op vaste tijdstippen te eten: eiwitrijk en met voldoende vitaminen. Frisse salades en andere rauwe groenten zijn een goed alternatief. Groenten en fruit zijn aan te bevelen omdat deze een hoog percentage water bevatten en een natuurlijke bron zijn van vitamines en minerale zouten. Zorg voor goede koeling van etenswaren en hygiëne in de keuken – bij hoge temperaturen bederft voedsel eerder, waardoor je sneller diarree kunt krijgen en veel vocht kunt verliezen.
Vlak voor het slapengaan het klamme zweet nog even van je af spoelen met een koude douche? Niet doen, waarschuwt slaapexpert Winni Hofman. ‘Daardoor koelt je lichaam zo veel af, dat het extra warmte gaat genereren om de interne thermostaat weer op orde te krijgen.’ Resultaat: je ligt als een kacheltje in bed. Je kunt in plaats daarvan beter met lauwwarm water douchen voor je naar bed gaat. Ook sporten vlak voor het slapen gaan is geen goed idee.
Je kunt tijdens een warme nacht beter een (dunne) pyjama aantrekken dan naakt slapen. Een katoenen pyjama neemt je zweet op. ‘Dat slaapt doorgaans wat frisser dan wanneer je naakt slaapt’, vertelt Hofman, ‘want dan trekt het zweet direct je beddengoed in, wat daardoor erg klam wordt.’ Een kruik vullen met koud water geeft verkoeling in bed. Met name het verkoelen van je hals, polsen, knieën en voeten is heilzaam. Als je een tuin of balkon hebt, kun je natuurlijk ook lekker buiten slapen.
Voor dit artikel hebben we informatie uit eerdere Volkskrant-artikelen gebundeld:
Klimaatverbond: Nederland niet goed voorbereid op hittegolf met code rood, 6 juni 2023 - Maarten Keulemans
Survivaltips voor de Nederlandse tropen, 16 juli 2018 - Heleen van Lier
Zo houd je je huis koel zonder airco, 12 juni 2023 - Heleen van Lier|
Waarom helpt koud water of koude frisdrank toch zo goed tegen de dorst?, 25 augustus 2017 - Ellen de Visser
Hoe effectief en duurzaam zijn luchtkoelers en airco’s?, 24 juni 2020 - Loethe Olthuis
Hoe goed werken ventilatoren om af te koelen?, 21 juni 2019 - Thomas Kragten
Wat is de beste kleding bij warm weer?, 3 juli 2016 - Jeske Hendriks
Wat je wel (en niet) moet drinken in de hitte, 25 juli 2018 - Jennie Barbier
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant