Gonorroe is in Nederland aan een flinke opmars bezig. Wat is er aan de hand? En wat is er nodig om de ziekte in te dammen?
In 2022 en 2023 nam het aantal mensen dat bij de GGD positief testte op gonorroe met respectievelijk 31 en 33 procent toe, bleek onlangs uit een rapport van het RIVM. Hanna Bos, arts infectieziektebestrijding bij Soa Aids Nederland, maakt zich zorgen: ‘Seks, en daarmee ook soa, hoort bij het leven. Maar gonorroe is er nou echt eentje die je wilt voorkomen.’
Gonorroe komt met een kleine 14 duizend diagnoses bij de GGD nog steeds veel minder voor dan chlamydia (24 duizend diagnoses), maar van die laatste soa bleek onlangs dat de langetermijngevolgen veel minder ernstig zijn dan lang werd gedacht.
Vrouwen die eerder een chlamydia-infectie opliepen, werden even vaak zwanger als niet-geïnfecteerden, al duurde dat wat langer. Langetermijngevolgen kwamen vooral voor bij vrouwen die symptomen hadden van chlamydia - dat gebeurt maar in zo’n 10 procent van de gevallen. De GGD besloot daarom vanaf 2025 te stoppen met het testen van mensen zonder klachten.
‘Gonorroe is echt een ander verhaal,’ zegt Bos. ‘Die soa kan veel meer schade aanrichten.’ Als gonorroe onbehandeld blijft, kan dat leiden tot ontstekingen in bekken, bijballen of prostaat. Bij vrouwen bestaat bovendien de kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap en verminderde vruchtbaarheid. Daar zit het pijnpunt, want juist onder hen nam gonorroe het meest toe: van 1.484 naar 2.632 gevallen bij de GGD in 2022 en 2023.
Wat is er aan de hand?
‘Gonorroe is een oude soa: ‘de druiper’, zoals de soa zich vaak bij mannen manifesteert, kennen we al heel lang. Maar voorheen kwam die vooral voor bij mannen die seks hebben met mannen. De afgelopen twee jaar zien we het aantal heterojongeren met de soa ineens fors toenemen, waardoor steeds meer vrouwen de soa krijgen. Dat is zorgelijk, want gonorroe kan bij hen leiden tot verminderde vruchtbaarheid.’
Waar komt die toename onder heterojongeren vandaan?
‘Dat weten we niet precies. Mogelijk is de bacterie die gonorroe veroorzaakt, besmettelijker geworden. Een andere verklaring die nu veel wordt aangedragen is dat jongeren na de coronapandemie een soort ‘inhaalslag’ hebben gemaakt waar het op seks aankomt. Als een aantal mensen twee extra bedpartners per jaar heeft, breidt een zogenoemd ‘netwerk’ van sekspartners zich al ontzettend uit en kan dat epidemiologisch grote effecten hebben. Vooral bij een soa als gonorroe, die ontzettend besmettelijk is.’
Wat is er nodig om de ziekte in te dammen?
‘Condoomgebruik weer normaliseren. In 2011 stopten de overheidscampagnes voor het gebruik van condooms, en we kunnen natuurlijk niet met zekerheid zeggen dat het daardoor komt, maar we zien sindsdien een daling van het condoomgebruik. Die structurele campagnes moeten terugkomen: één campagne, of één keer gratis condooms uitdelen, is niet genoeg. De boodschap moet elk jaar, of een paar keer per jaar, herhaald worden.’
‘En de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD, waar mensen zich gratis en anoniem kunnen laten testen, moeten toegankelijker worden. Het overheidsbudget daarvoor is sinds 2015 niet meer aangepast aan de stijgende kosten, waardoor er wachtlijsten zijn. Gemeenten kunnen nog maar de helft van de mensen die zich aanmelden helpen, en het nieuwe kabinet is voornemens hier ook nog eens op te bezuinigen. Het is juist een kwetsbare groep die zich daar aanmeldt, die meer kans op soa heeft en zich te veel schaamt om naar de huisarts te gaan, of simpelweg het eigen risico niet kan betalen.’
De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt voor toenemende resistentie van gonorroe tegen antibiotica. Is dat in Nederland aan de orde?
‘Dat is een reële dreiging. Over de hele wereld zien we steeds meer gonorroevarianten die resistent zijn tegen antibiotica. In Nederland speelt het tot nu toe niet – testmonsters worden regelmatig op kweek gezet om te kijken of het gaat om antibioticaresistente gonorroe. Op termijn wordt dat wel verwacht.
‘In tegenstelling tot armere landen hebben we in Nederland dan nog wel andere, complexere antibiotica achter de hand. In de vorm van injecties in plaats van pillen – minder gebruiksvriendelijk dus. Maar los daarvan willen we natuurlijk voorkomen dat dat nodig is. Dat maakt preventie van gonorroe met condooms des te belangrijker.’
Maar zo’n 30 tot 60 procent van de vrouwen met gonorroe krijgt klachten, volgens het RIVM. Bij mannen is dat 90 procent. Wanneer is het verstandig je te laten testen?
‘Testen op soa is verstandig als je door een sekspartner wordt geïnformeerd dat die een soa heeft, als je meerdere losse partners hebt en als je wilt stoppen met condoomgebruik met een nieuwe partner.’
Chlamydia (24,048 positieve tests in 2023)
De helft van de mannen en 10 procent van de vrouwen krijgt klachten, zoals pijn of een branderig gevoel bij het plassen, afwijkende afscheiding en jeuk of pijn bij de anus. Chlamydia is goed te behandelen.
Gonorroe (13,853 positieve tests in 2023)
Zo’n 30 tot 60 procent van de vrouwen en 90 procent van de mannen krijgt klachten bij gonorroe, zoals pijn of een branderig gevoel bij het plassen, extra afscheiding of bloedverlies bij vrouwen. Mannen krijgen vaak een ‘druiper’: pussige afscheiding uit de plasbuis.
Syfilis (1,693 positieve tests in 2023)
Syfilis komt vooral voor onder mannen die seks hebben met mannen en veroorzaakt infecties in bijna alle organen, ook in de hersenen. De eerste symptomen zijn zweertjes of blaasjes op de geslachtsdelen en later huiduitslag op de romp, armen en benen. In een vroeg stadium is syfilis goed te behandelen.
Hiv (141 positieve tests in 2023)
Hiv komt vooral voor bij mannen die seks hebben met mannen en kan, als het onbehandeld blijft, aids veroorzaken. Klachten van een acute hiv-infectie zijn vaak mild en lijken op griep: hoofdpijn, koorts, spierpijn en opgezette lymfeklieren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant