Canada kampt met honderden bosbranden en ook in Californië laaien vlammenzeeën op. Zijn het uitschieters, of is dit gemiddeld voor de regio? En wat is de rol van klimaatverandering? Vijf vragen.
Hoe hevig zijn de branden in Noord-Amerika?
In het Canadese stadje Jasper ging eenderde van de gebouwen vorige week in vlammen op, is te zien op een kaart die het stadsbestuur deelde. Zo’n 25.000 bewoners en toeristen, waaronder ook Nederlanders, werden geëvacueerd. Oorzaak: een van de honderden bosbranden in de Canadese Rocky Mountains.
Blikseminslagen leidden daar tot brandjes, harde wind maakte die inslagen tot een lopend vuur: zo’n 360 vierkante kilometer bos ging vrijdag in vlammen op. Op het ‘natuurbrandendashboard’ van de staat is te zien dat tal van branden nog steeds groeien.
Pakweg 2.000 kilometer verderop, in Californië, woedt een andere natuurbrand. Die brand, die zich nu over zo’n 1.400 vierkante kilometer uitstrekt en waardoor ongeveer vierduizend mensen hun huis hebben moeten verlaten, werd vermoedelijk aangestoken. De politie arresteerde donderdag een 42-jarige man omdat hij een brandende auto in een geul zou hebben geduwd, precies op de plek waar de brand begon.
Welke schade richten deze branden aan?
‘Qua oppervlakte stelt dit voor Canada niets voor’, zegt Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar bosbouw. ‘Elk jaar verbrandt er zo’n 1 tot 2 miljoen hectare bos – dat is het halve oppervlak van Nederland. Waar we het nu over hebben, is nog niet het halve oppervlak van de Veluwe.’
Vorig jaar beleefde Canada een dieptepunt: 18 miljoen hectare bos ging toen in vlammen op. Het oppervlak van de huidige bosbranden is dus relatief klein. ‘Maar omdat deze brand huizen treft, is er veel aandacht voor’, zegt Nabuurs. ‘En dat gebeurt steeds vaker, want we bouwen steeds meer huizen in de natuur.’
Hetzelfde is te zien in Californië, waar mensen hun huis in het berglandschap moesten verlaten. Hier woedt de op zes na grootste brand van de afgelopen zes jaar, schrijft het California Department of Forestry and Fire Protection op X.
‘Op andere plekken in de wereld woeden veel meer natuurbranden’, zegt natuurbrandexpert Cathelijne Stoof. Veruit de meeste in Afrika, zoals te zien is op een wereldkaart met actuele natuurbranden van de Europese Commissie. ‘Maar over natuurbranden wordt vaak alleen bericht als het mensen raakt. En dan vooral als het gaat over mensen die op ons lijken.’
Zo werd over een brand in Algerije vorige zomer, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen, veel minder bericht dan over de branden op Kos, waar bewoners en (Nederlandse) toeristen werden geëvacueerd, zegt Stoof.
Wat is de rol van klimaatverandering?
Bosbranden horen bij de natuur, benadrukt Stoof. ‘Van nature brandt het bos eens in de 150 tot 200 jaar af, en bloeit dan weer opnieuw op.’ Wel worden natuurbranden de afgelopen decennia steeds heviger, bleek onlangs uit onderzoek. Negen van de tien branden op de Californische ‘recordlijst’ vonden plaats in de afgelopen zes jaar.
‘Klimaatverandering speelt daarbij een rol, maar landschapsbeheer bepaalt net zo goed hoe snel en goed een brand zich kan verspreiden’, zegt Stoof. Nabuurs: ‘Kolonisten kapten veel oerbos in Noord-Amerika. In het relatief jonge bos dat er nu staat, verspreidt vuur zich gemakkelijker en klimt het eerder tot in de top van de bomen, waardoor het volledige bos bij een brand verdwijnt.’
De oorspronkelijke bewoners gebruikten vuur juist om het bos naar hun hand te zetten, waarbij vooral lage vegetatie verbrandde en bomen overbleven. Stoof: ‘Doordat natuurbranden sinds de kolonisatie steeds meer zijn ingedamd, heeft een brand die nu uitbreekt ontzettend veel brandstof. Het landschapsbeheer blijft vaak onderbelicht in de media, maar juist daar heb je op korte termijn invloed.’
Uit Californië kwamen ook beelden van een vuurtornado, wat is dat voor verschijnsel?
Nabuurs: ‘Zo’n vuurtornado ontstaat alleen bij grote, intens hete branden. Die ontwikkelen als het ware hun eigen microklimaat, met veel wind. De combinatie van een aanzuigende kracht aan de zijkant en een verticale wind in het midden van de brand, door opstijgende hete lucht, veroorzaakt een tornado.’
Hoe gaat het in Europa met de natuurbranden?
In een overzicht van de Europese Commissie is te zien dat 2024 tot nu toe een gemiddeld jaar is qua brandoppervlakte binnen de Europese Unie. In Europese landen buiten de EU is het brandoppervlakte al sinds januari stukken hoger dan het gemiddelde – dit jaar is daar tot nu toe vijf keer meer oppervlakte verbrand dan eind juli gemiddeld het geval is.
Blussen is bij dit soort branden vaak een druppel op een gloeiende plaat. Preventie en aanpassing is daarom cruciaal, zegt Nabuurs. Denk aan de keuze voor bepaalde bomen, het bouwen van vuurbestendige huizen en een indeling van het landschap waarbij branden niet eindeloos door kunnen woekeren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant