Wie meer wil weten over zijn voorouders, moet de archieven in. Hoe ga je daar te werk, en zorg je ervoor dat je door de stambomen het bos nog ziet?
Het is een vraag die veel mensen bezighoudt: waar kom ik vandaan? Stamboomonderzoek kan het antwoord geven, mits je het goed aanpakt. ‘Veel mensen beginnen enthousiast met hun onderzoek, maar zien al snel door de stambomen het bos niet meer’, zegt Jacqueline Verkleij, genealoog bij het CBG, centrum voor familiegeschiedenis.
Baken daarom een specifieke onderzoeksvraag af voordat je de archieven induikt. Bijvoorbeeld: hoe zag het leven van mijn achtertante eruit? Komen mijn voorouders inderdaad uit Schotland? Of: tot hoever in het verleden kan ik sporen van mijn familie ontdekken?
In verband met de privacywetgeving vind je recente gegevens nog niet in de databanken. Geboorteakten worden bijvoorbeeld 100 jaar na de geboorte openbaar gemaakt, huwelijksakten 75 jaar na het huwelijk en overlijdensakten 50 jaar na de dood.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van oner meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Om toch meer te weten te komen over de afgelopen 100 jaar, is het nuttig (oudere) familieleden te vragen wat zij weten over de familie. En ga op zoek naar trouwboekjes, krantenknipsels, schoolrapporten en oude fotoboeken. Verkleij: ‘Er kan soms een schat aan informatie uit de schoenendoos van zolder komen.’
Wie de geboortenamen en -data van een eerste generatie voorouders op deze manier heeft achterhaald, kan bij het CBG aankloppen om de persoonskaarten van deze mensen op te vragen. Vanaf 1939 kreeg elke inwoner van Nederland een eigen persoonskaart, met daarop informatie over de houder van de kaart én zijn ouders en kinderen. Het CBG beheert de persoonskaarten van bijna zes miljoen overleden mensen, die allemaal op te vragen zijn.
Met de informatie van deze persoonskaarten kun je vervolgens zoeken in de online databank WieWasWie, ook onderdeel van het CBG. Daar staan onder meer geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten in. Omdat op huwelijksakten altijd de namen van de vier ouders van het bruidspaar staan, kun je deze akten gebruiken om steeds een stapje hoger in de familiestamboom te komen.
Aan de hand van het bevolkingsregister en WieWasWie kun je vaak een uitgebreide stamboom tekenen. ‘Maar alleen naam en rugnummer vind ik nooit zo boeiend’, zegt Verkleij. ‘Ik wil ook weten: wat voor beroep hadden die mensen? Waren ze arm of rijk? Verhuisden ze veel? Kwamen ze in aanraking met justitie, of deden ze iets heroïsch?’
Daarom raadt ze aan om ook andere bronnen te raadplegen, die als het ware de bladeren van de familiestamboom vormen. Zo staan op cbgverzamelingen.nl uittreksels van het algemeen politieblad, waarin politiekorpsen in de 19de eeuw opsporingsberichten plaatsten. Ook de paspoortaanvragen van Indische Nederlanders die na de onafhankelijkheid van Indonesië naar Nederland wilden verhuizen, staan op deze website. En in de bibliotheek van het CBG liggen bijvoorbeeld boeken over bijzondere historische beroepen.
Hoe belangrijk bijzondere bronnen kunnen zijn, weet ook Tanny Dobbelaar. Voor haar promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen bestudeerde ze honderden familiegeschiedenissen. Zo kwam ze in contact met een woonwagenbewoner wiens opa had beweerd dat de familie ooit drie kastelen in Frankrijk bezat.
‘Hij kon aanvankelijk maar weinig informatie over zijn voorouders vinden in de archieven, want woonwagenbewoners reisden van plek naar plek. Maar sommigen waren weleens opgepakt voor landloperij. Door bijvoorbeeld te zoeken in proces-verbalen kon hij alsnog terugvinden op welke plekken ze allemaal hadden gewoond.’ De Franse kastelen bleken uiteindelijk niet te bestaan.
In bijna elke familie valt wel iets bijzonders te ontdekken, zegt Verkleij, die al talloze familiegeschiedenissen heeft uitgeplozen. ‘Er is altijd wel iemand die iets op zijn kerfstok had, een boek heeft gepubliceerd, of om een of andere reden in de krant stond.’
Soms is dat confronterend, bijvoorbeeld als een opa in de oorlog fout blijkt te zijn geweest. Volgens Dobbelaar kan het dan gebeuren dat een familie in twee kampen uiteenvalt: sommige familieleden zijn boos dat hun goede naam wordt aangetast, anderen zijn opgelucht dat het verhaal eindelijk bekend is.
Maar pas op, veel informatie op internet is niet betrouwbaar, waarschuwt Verkleij. Ga dus altijd op zoek naar de originele bron. ‘Je kunt er in principe van uitgaan dat de informatie daarin klopt. Maar ook originele bronnen zijn door mensen opgesteld, dus er kunnen foutjes in zitten. Probeer daarom altijd ondersteunende bronnen te vinden, ga niet op één document af.’
Wie in contact wil komen met verre verwanten, kan een commerciële dna-test laten doen en hopen dat bijvoorbeeld een achternicht hetzelfde heeft gedaan. ‘Dan is er een match en kun je contact opnemen met elkaar. Door jullie stambomen naast elkaar te leggen, kun je ontdekken hoe jullie precies aan elkaar verwant zijn’, vertelt geneticus Arwin Ralf van het Erasmus MC.
Commerciële dna-testen zijn daarentegen een stuk minder geschikt om erachter te komen uit welk land je voorouders afkomstig zijn. De genetische verschillen tussen Europeanen en Aziaten zijn weliswaar duidelijk aan te tonen, maar het verschil tussen een Nederlander en een Spanjaard is een stuk minder afgetekend. ‘En áls die verschillen er al zijn’, zegt Ralf, ‘dan bestaan ze vaak op populatieniveau, niet zozeer op individueel niveau.’
Daarbij komt nog dat commerciële dna-bureaus niet altijd even netjes omgaan met de genetische gegevens van hun klanten: soms verkopen ze data door aan farmaceutische bedrijven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant