Toen de straat ’s nachts weer eens tot racebaan werd omgeturnd en daarna tot dumpplaats van lachgastanks, toen een man zomaar een afvalzak neerkwakte en begon te schelden toen hij werd aangesproken, toen een gebouw in de wijk tijdens een renovatie werd ingepakt met reusachtige advertenties, toen begon het me weer te dagen dat alles altijd met alles samenhangt en hier meer aan de hand was dan slechts egoïsme, verhuftering of Het Individualisme.
Op de fiets van de bieb naar huis bedenk ik me dat het succes van steden draait om de tegenstrijdigheid dat ze van iedereen zijn en van niemand. Iedereen maakt zich de publieke ruimte eigen, individuen en collectieven vormen in de stad hun identiteit, maar in dat diffuse samenspel mag niemand domineren of anderen schaden. Geen enkel privaat belang prevaleert, idealiter. Die onuitgesproken overeenkomst maakt steden leefbaar, leuk en democratisch. Daarom ook is de gemiddelde Europese stad, gebouwd voor mensen, prettiger dan de gemiddelde Amerikaanse, waarin één belang (de auto) al de andere wegdrukt.
Maar dit recht op de stad, om de term van de Franse filosoof Henri Lefebvre aan te halen, wordt ondermijnd door wat je de privatisering van de publieke ruimte kunt noemen. Daarin verdringen private belangen, van mensen of commercie, het publieke, het gedeelde.
Als je in een stad soms even stilvalt en langer om je heen kijkt zie je het overal. Koptelefoons en Spotify reduceren de stad van een gedeelde ervaring naar een individuele beleving, ieder met z’n eigen soundtrack. In binnensteden duiken overal dezelfde winkelketens op - de publieke ruimte als inwisselbare reclamezuil. In grote Amerikaanse en Engelse steden komen parken in handen van private eigenaren. Dat publiek vervoer als bussen en trams wordt ondergeplakt met reclame is een andere manier waarop de publieke ruimte tot wingewest van commercie wordt gemaakt. Ondertussen zuigen de moedwillige sloop van betaalbare huizen en de stijgende prijzen diversiteit en leven uit steden. Niets zo saai als de uniformiteit van de gegentrificeerde wijk.
Geprivatiseerde publieke ruimte is behalve saaier en ondemocratischer ook egoïstischer. Van iets gedeelds verandert die in een terrein waarin vooral eigenbelang nagejaagd wordt – en de straat is dan de plek voor een eigen, disproportionele claim op gedeelde ruimte, als afvalbak of racebaan. Daarom zijn de recente protesten van bewoners van Barcelona en Mallorca tegen het massatoerisme hoopvol. Ze claimen de ruimte terug als iets dat gedeeld moet worden. En de stad als een recht dat elke dag bevochten moet worden.
Source: NRC