De vijftien Russische atleten die deelnemen aan de Olympische Spelen doen dat onder neutrale vlag, om zo de boycot van hun land te omzeilen. Die uitweg had de Zuid-Afrikaanse atlete Zola Budd 40 jaar geleden niet.
Ze liep haar wedstrijden blootsvoets en zo razendsnel, dat de 18-jarige Zuid-Afrikaanse Zola Budd de sensatie van de Olympische Spelen in Los Angeles werd. De wereld keek uit naar de strijd met haar rivale, de Amerikaanse Mary Decker. Maar al voordat Budd in augustus 1984 aan de start verscheen, was haar imago bezoedeld.
Haar thuisland Zuid-Afrika mocht niet deelnemen aan de Olympische Spelen vanwege het apartheidsregime. De opa van Budd was een Brit, dat bood een ontsnappingsroute: vier maanden voor de Spelen vroeg ze een Brits paspoort aan. Hoon was haar deel, de buitenwereld zag de jonge, witte vrouw als het symbool van Zuid-Afrika’s segregatiepolitiek. Zij kon weg uit de misère, veel anderen niet.
Veertig jaar later doen op de Olympische Spelen opnieuw sporters mee uit een land dat om politieke redenen ongewenst is: Rusland is door het Internationaal Olympisch Comité (IOC) geboycot vanwege de inval in Oekraïne. Maar dit keer biedt het IOC de sporters een uitweg. Ze mogen meedoen als onafhankelijke atleten, op voorwaarde dat ze de oorlog niet steunen. De Russische vlag en het volkslied zijn verboden.
Over de auteur
Ellen de Visser is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
Nobel idee om sporters te helpen, of maatregel voor de bühne? Het verhaal van de jonge Zola laat zien hoe atleten verstrikt kunnen raken tussen sport en politiek.
Budd realiseerde zich dat zij vanwege de boycot nooit de kans zou krijgen om te sporten op internationaal niveau en greep de oplossing die haar werd geboden door de Britse tabloid Daily Mail. De krant, die de atlete omschreef als ‘the hottest property in the world’, bracht haar vader op het idee om naar Groot-Brittannië uit te wijken. De krant bood hem veel geld voor het exclusieve verhaal.
De olympische race van 3 kilometer verliep dramatisch. De twee rivalen kwamen met elkaar in botsing. Decker viel uit. Budd, van slag, werd zevende. Van pers en publiek kreeg Budd de volle laag. Ze had valsgespeeld door de sancties te omzeilen en nu had ze ook nog Amerika’s lieveling laten struikelen. Later werd duidelijk dat de valpartij niet haar schuld was.
‘Ik was zo naïef om te denken dat ik als Zuid-Afrikaanse wel voor Groot-Brittannië kon gaan lopen’, zei ze in een recent tv-interview. ‘Maar Zuid-Afrika werd in die tijd gezien als het schorem van de wereld.’
Ze had haar imago kunnen redden met een veroordeling van de apartheid, maar dat weigerde ze. Als sportvrouw had ze het recht om over politieke kwesties te zwijgen, schreef ze later in haar biografie. Ook was ze bang dat ze door de regering zou worden gestraft en haar familie niet meer zou zien.
Hetzelfde dilemma zal zich hebben afgespeeld in de Russische ploeg, vermoedt Rolf Bos, schrijver van boeken over de Olympische Spelen van 1972 en 1980. Russische sporters die naar de Spelen wilden, moeten van het IOC neutraal zijn, maar dat is bijna onmogelijk, zegt hij. ‘De meeste atleten zijn in dienst van het leger of de politie, ze krijgen een vrijstelling om te sporten. Ze zullen zich niet uitspreken tegen het regime, dan krijgen ze problemen.’
In Parijs doen slechts vijftien Russische atleten mee. De neutrale vlag wekt de suggestie dat zij niet voor hun land uitkomen, zegt Bos, maar dat wordt in Rusland zelf heel anders opgevat. ‘Medaillewinnaars zullen er groots worden onthaald.’ In zijn nieuwste boek citeert hij Poetin: ‘Iedereen weet toch dat het onze atleten zijn, of er nu een vlag is of niet.’
De politieke druk deed de olympische carrière van Budd geen goed. In 1988 werd ze uitgesloten van deelname aan de Spelen omdat ze in Zuid-Afrika een wedstrijd zou hebben gelopen. Nadat de boycot van haar land in 1992 werd opgeheven, deed ze opnieuw mee, voor Zuid-Afrika. Ze haalde de finale niet. Nu is ze vooral bekend om die ene valpartij.
In de rubriek ‘Toen’ duiken historici van de Volkskrant in de geschiedenis achter de actualiteit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant