Het had een ode moeten zijn aan inclusiviteit en vrijheid, maar een ogenschijnlijke verbeelding van Leonardo da Vinci’s Het Laatste Avondmaal tijdens de openingsceremonie in Parijs, leidde in christelijke en radicaal-rechtse hoek tot woede. Zondag kwam de organisatie met excuses.
Een tafereel als Het Laatste Avondmaal, de beroemde muurschildering van Leonardo da Vinci, maar dan met een verzameling dragqueens, een trans persoon en een naakte zanger in plaats van Jezus en zijn twaalf discipelen. Dat beeld leek vrijdag onderdeel van de openingsceremonie van de Spelen.
Maar de missie van de organisatie – het brengen van een ode aan individuele vrijheid en inclusiviteit – slaagde slechts ten dele: dat de religieuze symboliek geassocieerd werd met lhbti-kwesties leidde met name in radicaal-rechtse politieke hoek en in de christelijke wereld tot woede over zo veel ‘blasfemie’.
Over de auteur
Hassan Bahara is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
De muurschildering Het Laatste Avondmaal, in de 15de eeuw vervaardigd door Leonardo da Vinci, beeldt Jezus uit op het moment dat hij zijn twaalf discipelen vertelt dat een van hen hem zal verraden. Jezus en zijn discipelen zitten aan een lange eettafel. In christelijke kringen heeft het schilderij een diepreligieuze betekenis.
Christelijke autoriteiten maakten snel na de optocht van dragqueens en trans personen duidelijk gewag van hun gekwetste religieuze gevoelens. Franse bisschoppen spraken in een reactie over ‘scènes van spot met christendom, die wij zeer diep betreuren’. Andere kerkelijke leiders zagen in het tafereel bewijs dat het ‘seculier fundamentalisme’, vijandig tegenover het christendom, nu ook de Olympische Spelen heeft geïnfiltreerd.
In Nederland werd dit sentiment onder christenen vertolkt door onder anderen ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder, die op X de vertoning ‘laf’ noemde. Volgens Ceder was dit niets minder dan ‘trappen tegen de meest vervolgde groep mensen op aarde’. Als de organisatie ‘echt moedig en risqué’ had willen zijn, dan had het, aldus de CU-politicus, de draak moeten steken met de islam of het hindoeïsme.
Op dat laatste sentiment sprong ook PVV-leider Geert Wilders. ‘Dus het ridiculiseren van het christendom is ok’, aldus de PVV-leider op X, ‘maar als ik wat Mohammed-cartoons plaats, dan klaagt links over blasfemie en vaardigen imams fatwa’s uit?’
Er klonken niet alleen maar negatieve reacties uit religieuze of politieke hoek. Zo noemde X-topman Elon Musk, voorstander van radicale vrijheid van meningsuiting en sinds een aantal jaar in een verbeten strijd verwikkeld om ‘woke’ uit te roeien, het fragment ‘extreem onrespectvol voor christenen’.
Ook Donald Trump jr. beklaagde zich over de vermeende groeiende invloed van ‘woke-gedachtegoed’, de verzamelnaam voor te ver doorgeschoten geacht links activisme op het gebied van racisme en gender- en lhbti-issues. Hij zag in de ‘ogenschijnlijk satanische’ openingsceremonie een poging om ‘woke-gedachtegoed’ door te drukken. Wordt dit geen halt toegeroepen, aldus Trump Jr., dan zal alles wat men lief heeft ‘tot de fucking grond toe’ verbrand worden.
De olympische associatie van Het Laatste Avondmaal met dragqueens en trans personen is beslist geen unicum. Het tafereel werd vele malen eerder op eigentijdse manier geparodieerd. Onder meer de satirische tekenfilmserie The Simpsons nam het iconische beeld op de hak door Homer Simpson midden aan de toog van een bar te plaatsen, met voor hem een grote pul bier en aan weerszijden zijn kroegmaats.
Ook bekend is het op Het Laatste Avondmaal gelijkende beeld uit The Sopranos, een sardonische maffiaserie over vriendschap en verraad, waarin pater familias Tony Soprano het middelpunt vormt Van een drukbezette eettafel.
Maar volgens gebeten hond Thomas Jolly, de artistiek directeur van de openingsceremonie op de Olympische Spelen, was het tafereel helemaal niet geïnspireerd door Het Laatste Avondmaal, zei hij zondag in een interview met Franse media: ‘Het idee was een groot heidens feest, dat verbonden was aan de goden van de Olympus.’
Jolly zei dan ook dat zijn creatie niet was bedoeld om te choqueren of beledigen. Hij wilde vooral Frankrijk in al zijn diversiteit vangen.
‘Mijn intentie was om duidelijk te maken dat we een enorm ‘wij’ zijn. In Frankrijk hebben we het recht om van elkaar te houden, zoals we willen, met wie we maar willen. In Frankrijk hebben we het recht om te geloven en niet te geloven. In Frankrijk hebben we veel rechten.’
Desondanks ging de organisatie van de Parijse Spelen zondag door het stof en verklaarde nooit de intentie te hebben gehad om een religieuze groepering te beledigen. ‘Als mensen aanstoot hebben genomen, dan spijt dat ons oprecht.’
Hoewel voorspelbaar – lhbti-issues werken wel vaker als een rode lap op de rechts-radicale politiek – lag de ophef over het optreden van de dragqueens en trans personen niet direct in de lijn der verwachting. Veel meer controverse was er in aanloop naar de openingsceremonie over het aangekondigde optreden van de Frans-Malinese zangeres Aya Nakamura. De zangeres werd overspoeld met racistische drek, onder meer van de radicaal-rechtse politica Marine Le Pen die aanstoot nam aan de ‘vulgariteit’ van Nakamura.
De zangeres nam wraak met een luid bejubeld optreden waarin ze werd bijgestaan door een Frans symbool bij uitstek, de koperblazers van de Republikeinse Garde.
Correctie: in een eerdere versie van dit stuk stond dat de scene een parodie op Het Laatste Avondmaal was. Hoewel verschillende mensen die er negatief op reageerden die associatie hadden, zegt de bedenker zelf dat het niet op dat kunstwerk is gebaseerd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant