Onderhuids is ieder mens net even anders en dat maakt niet uit, totdat je ziek wordt.
Er zijn mensen die het hart niet op de juiste plaats hebben, mensen bij wie er een tand in de neus groeit, mensen die een extra rib hebben of bloedvaten die een wonderlijke afslag nemen. Anatomieboeken geven de illusie van een standaard interieur maar in het menselijk lichaam is variatie de regel. Ingewanden blijken er zelfs bij iedereen anders uit te zien.
Al vanaf het moment dat anatomen vijf eeuwen geleden lichamen van dode mensen begonnen open te maken om de binnenkant te beschrijven, registreerden ze verschillen. Toch kwam het menselijk lichaam in de naslagwerken terecht als een gestandaardiseerd object, met beschrijvingen van organen en weefsels zoals die er in het perfecte lichaam uit behoorden te zien. De doorsneemens was de norm en af en toe kwamen chirurgen toevallig iets tegen wat daarvan afweek.
Toen röntgenfoto’s en MRI-scans het mogelijk maakten om de binnenkant van het lichaam in beeld te brengen, werd duidelijk dat er veel meer variaties waren dan was aangenomen. Tijdens de ontwikkeling van het embryo volgen biologische processen kennelijk geregeld een afwijkende koers, onder invloed van genetische en omgevingsfactoren.
Over de auteur
Ellen de Visser is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over medische ontwikkelingen en nieuwe geneesmiddelen.
Zo zit bij een op de 12 duizend mensen het hart niet links maar rechts van het midden. Bij een op de 10 duizend mensen zijn zelfs alle organen gespiegeld in de buik- en borstholte terechtgekomen: de lever links bijvoorbeeld en de milt rechts. De meeste mensen hebben een of twee zenuwen die naar de hiel lopen maar een op de vijf heeft er drie of zelfs vier. Er zijn mensen met extra vingers en tenen; het record staat op 34. De blindedarm is bij de een slechts een paar centimeter, bij de ander vuistgroot.
Het meest variabele deel van het menselijk lichaam is de bloedbaan, gevolgd door het spierstelsel. De loop van de bloedvaten varieert zo sterk (vooral in ledematen en bovenbuik) dat vermoedelijk geen twee menselijke wegenkaarten op elkaar lijken. Het aantal pezen en banden kan verschillen, veel mensen missen zelfs spieren, en wasbordjes (zichtbare buikspieren) zien er bij iedereen net weer even anders uit door een verschil in onderliggende structuur.
Er is een wetenschappelijk vakblad dat geheel gewijd is onderzoek naar de zogeheten anatomische variaties. Meestal vormen die geen groot probleem voor patiënten; dat zich onder de huid iets ongebruikelijks afspeelt, ontdekken ze vaak pas als ze een foto of een scan laten maken. Al kan een tand in je neus wel bloedingen veroorzaken.
Toch is kennis over de diversiteit van het menselijk lichaam voor artsen (en dus voor patiënten) van groot belang, voor het stellen van een diagnose, het uitvoeren van een operatie of het plannen van een bestraling. Een blindedarmontsteking of een galsteenaanval kan over het hoofd worden gezien als patiënten zeggen dat de pijn aan de linkerkant van de buik zit, in plaats van, zoals gebruikelijk, rechts.
Er zijn varianten die zich in de loop van de tijd steeds minder of juist steeds vaker laten zien, een gevolg van natuurlijke selectie. Lang niet iedereen heeft bijvoorbeeld nog verstandskiezen: ons dieet is veranderd, de kiezen achterin zijn niet meer nodig en passen niet meer goed in onze smallere kaak. En steeds meer mensen hebben in hun onderarm een derde slagader: anderhalve eeuw geleden ging het nog maar om 10 procent van de pasgeborenen, inmiddels om 30 procent.
Normaal gesproken verdwijnt dat bloedvat tijdens de embryonale ontwikkeling, maar kennelijk biedt meer bloedtoevoer naar de handen de moderne mens een voordeel. Welk voordeel, daarover breken anatomen zich het hoofd. Als die ontwikkeling in dit tempo doorzet, heeft over een paar generaties iedereen drie slagaders in de onderarmen.
Zo kan de afwijking soms de norm worden. De menselijke evolutie gaat voort, ons lichaam is nooit af.
Met dank aan: hoogleraar anatomie Ronald Bleys (UMC Utrecht).
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant