Twee schietpartijen en ophef over ‘vulgair’ dansen dreigden het jaarlijkse Zomercarnaval in Rotterdam even de das om te doen. Toch viert het festijn zijn 40-jarig jublieum. ‘Je hoeft je hier alleen maar te concentreren op wat mooi is.’
Over negatieve zaken spreekt Vivien Calmez het liefst zo min mogelijk. En al helemaal zaterdag, op de veertigste verjaardag van het Rotterdamse Zomercarnaval. ‘Dit feest gaat over saamhorigheid’, roept ze boven de muziek van de voorbij paraderende carnavalsgroepen uit. ‘Vandaag hoef je even niet te denken aan alle ellende in de wereld. Je hoeft je alleen maar te concentreren op alles wat mooi is.’
In dat opzicht is Calmez (68) de afgelopen veertig jaar weinig veranderd. Toen ze in 1984 de eerste verkiezingen voor koningin van het Zomercarnaval won, hield ze een speech over saamhorigheid. Ze droeg een roze jurk met vleugels en een lange sleep, met daarop een groot hart, blauwe veren en lampjes. ‘De lichtjes stonden voor warmte’, vertelt ze. ‘Warmte van de liefde die carnaval voor mij is.’
Calmez, nu gekleed in een groen jurkje, is zaterdag met haar echtgenoot en pleegdochter in het Stadhuis. Hier vieren speciale genodigden het jubileum van wat ooit als Antilliaans feestje begon, maar inmiddels ook plek biedt aan carnavalstradities uit de Cariben, Latijns-Amerika en Afrika. In december werd het Zomercarnaval door Unesco erkend als immaterieel erfgoed van Nederland.
‘Ik ben zo blij dat we hier staan, ondanks alle tegenslagen’, zegt Ryansley Haize (34), voorzitter van het Zomercarnaval, in zijn welkomstspeech. ‘Het evenement wordt gelukkig nog steeds door heel veel mensen gedragen.’
De veelal elegant geklede aanwezigen knikken instemmend, terwijl ze nauwlettend in de gaten houden of de dienbladen met kipsaté al hun kant opkomen. Iedereen in de zaal weet wat Haize met tegenslagen bedoelt. Vorig jaar werd het zomercarnaval opgeschrikt door twee schietpartijen. Er ontstond paniek in de dansende menigte, waaronder ook kinderen. Het feest kwam daarmee abrupt ten einde.
Daarop volgde een verhit politiek debat. Leefbaar Rotterdam, de grootste partij van de stad, opperde zelfs om met het Zomercarnaval te stoppen. Burgemeester Ahmed Aboutaleb besloot dat het avondprogramma op een omheind terrein moest plaatsvinden, en dat alle bezoekers gefouilleerd zouden worden. Dat bleek logistiek te lastig, dus uiteindelijk zijn er alleen avondactiviteiten in binnenlocaties.
Een schrale troost: de parade is dit jaar met 48 deelnemende groepen groter dan ooit. Nog voor de stoet van geluidswagens en uitbundig uitgedoste dansers van start ging, zaten mensen al op campingstoeltjes en met koelboxen langs de route te wachten. De stemming is opperbest. Het is weliswaar niet tropisch warm, maar de zon schijnt en in de binnenstad hangt de zomerse geur van brandende barbecues.
Alcohol en drugs zijn verboden, net als blik en glas. De regels zijn daarmee nog strenger dan vorig jaar, toen één alcoholconsumptie per persoon was toegestaan. Overigens lijken weinigen zich hier iets aan te trekken, wietdampen drijven door de lucht, en hoe later op de middag, hoe openlijker de flessen rum rondgaan.
Ook de genodigden in het Stadhuis zijn inmiddels naar buiten verplaatst, om vanaf een alcoholvrij vipterras de stoet te bewonderen. Calmez begint direct te heupwiegen, en zwaait enthousiast naar de voorbijkomende dansers. ‘Vroeger waren er geen hekken, het publiek danste gewoon tussen de deelnemende dansers door’, zegt Calmez. ‘Er waren sowieso veel minder regels.’
Calmez is er de persoon niet naar om daarover te klagen, maar de 77-jarige Humphrey Euson wil er wel graag wat over kwijt. ‘Dit is een regeltjesmaatschappij’, moppert hij. Euson was 34 jaar paradeleider, en daarmee verantwoordelijk voor de logistiek rond de praal- en muziekwagens. ‘Voor spontaniteit is steeds minder ruimte.’
Voorafgaand aan de vorige editie ontstond ophef, omdat de organisatie het reglement voor de straatparade had aangepast. ‘Dansen kan heel provocerend of vulgair zijn’, stond daarin. ‘Vooral met zijn tweeën, als bepaalde seksuele bewegingen op straat worden nagebootst. Dit is niet toegestaan.’
De woede was enorm, ook vanwege de geschiedenis van het Caribisch carnaval. Europese koloniale machthebbers brachten het katholieke feest naar Latijns-Amerika en de Cariben, maar tot slaaf gemaakten en inheemse mensen waren niet welkom bij de vieringen. Later eigenden juist deze groepen zich het feest toe, hun ritmes, rituelen en dansen spelen sindsdien een hoofdrol.
Hoewel de gewraakte passage inmiddels is geschrapt en de organisatie excuses aanbood, windt Euson zich er nog altijd over op. ‘Sommige mensen vinden onze uitingen walgelijk’, zegt hij. ‘Maar we doen dit eens per jaar, daar moet niemand aan tornen.’
Calmez, geboren in Curaçao en in 1974 naar Nederland verhuisd, heeft het carnaval van huis uit meegekregen. Het was haar broer die haar in 1984 overhaalde zich op te geven voor de koninginverkiezing. Zelf was hij toen al uitgeroepen tot Tumbakoning, ofwel de maker van het beste Tumba-lied, de meest traditionele muziekstijl van Curaçao.
Calmez had toen overigens al ervaring met verkiezingen. Ze werd ‘na de nodige cognitieve dissonantie’ bij de juryleden, die alleen ervaring hadden met witte vrouwen, gekozen tot Miss Limburg. Zo werd ze de eerste zwarte vrouw die meedeed aan Miss Holland.
Daarnaast studeerde ze rechten en psychologie, en had een succesvolle carrière als jurist. ‘Ik heb een hele serieuze loopbaan’, zegt ze lachend. ‘Maar mijn afkomst heb ik nooit verloochend.’ Er komt een Surinaamse wagen voorbij, de dansers doen precies wat volgens het reglement van vorig jaar verboden was. Het publiek joelt en danst mee. ‘Carnaval is volks’, zegt Calmez. ‘Dat zal ik altijd omarmen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant