De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid beïnvloedt. Deze week: een stam die volledig geïsoleerd leeft in de Peruaanse Amazone, waar de houtkap steeds verder oprukt.
Het is een bijna idyllische foto, en pas in tweede instantie een verontrustende. We zien leden van de Mashco-Piro, een inheems volk in het Amazonegebied in Peru. De ongeveer 750 zielen tellende stam, nakomelingen van 19de-eeuwse ontsnapte slaafgemaakten, komt zelden buiten de beschutting van het regenwoud. Ze wandelen kalmpjes over het strand, sommigen met speer. Een van de laatste (naar schatting) honderd ‘ongecontacteerde’ gemeenschappen ter wereld, die een autarkisch bestaan leiden: een zeldzaam beeld.
Niet eerder waren zoveel mannen tegelijk te zien. Dit kan erop duiden dat ze uit hun leefgebied worden verdreven en noodgedwongen samenscholen. Vermoedelijk maken ze deel uit van een groep van honderd tot honderdvijftig: onder wie behalve zijzelf ook vrouwen, kinderen en bejaarden. De ngo Survival International – die opkomt voor bedreigde inheemse volkeren – verspreidde de foto als bewijs voor hun aanwezigheid en als aanwijzing voor de gevaren waaraan de stam door houtkap wordt blootgesteld.
De Mashco-Piro zitten grote commerciële belangen in de weg. Houtkapbedrijf Canales Tahuamanu is het leefgebied tot op enkele kilometers benaderd en negeert de kwetsbaarheid van de habitat, zegt onderzoeker en campaigner Teresa Mayo van Survival. Ze zegt sterke aanwijzingen te hebben van ongewenste ontmoetingen. Hoe die verlopen, blijft onduidelijk. ‘De houthakkers zwijgen in alle talen en hebben andere belangen. Wij respecteren de noodzakelijke afstand tot de Mashco-Piro.’
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over fotografie en is tv-recensent.
Omdat de Mashco-Piro vrijwel niet communiceren met de buitenwereld is niet na te gaan hoe het hun vergaat. Er is sporadisch contact op roepafstand met een verwante stam aan de overkant van de rivier. Via die minder geïsoleerde stam weet Survival dat ze de ‘oranje mannen’ (houthakkers in werkkleding) als ‘slechte mensen’ beschouwen. Bij een confrontatie in 2022 met Mashco-Piro werd een bosarbeider gedood.
Alle contacten buiten de eigen stam zijn potentieel gevaarlijk; gangbare ziekten als griep kunnen dodelijk zijn. Voor het voortbestaan van de Mashco-Piro is het noodzakelijk hun leefgebied te beschermen, iets wat de Peruaanse regering erkent. Die bewijst vooral lippendienst aan de rechten van inheemse volkeren, de houtkap gaat onverminderd door. Er is al 200 kilometer weg aangelegd voor houttransport, zegt Mayo.
De aanwezigheid van de stamleden op het rivierstrand is op 27 juni vastgelegd door een fotograaf, wiens identiteit Mayo niet wil onthullen. ‘Dat zou gevaarlijk zijn. Iedereen die voor de Mashco-Piro opkomt in het gebied loopt risico.’ Of de Mashco-Piro zelf gelukkig zijn met de foto, die hun isolement ook doorbreekt, is niet te verifiëren, erkent Mayo. Ze acht het onwaarschijnlijk dat de stam weet wat een camera is. ‘We doen er alles aan om hen respectvol te bejegenen. We publiceren geen foto’s met herkenbare gezichten en stellen voorwaarden aan publicatie: ze mogen alleen als onderdeel van onze campagne worden gebruikt.’
Nadat de ngo schriftelijk had verklaard de authenticiteit van de beelden te garanderen, publiceerde persbureau Reuters ze. Over de timing had Survival goed nagedacht: ‘We wilden de beelden snel verspreiden, maar hebben gewacht tot na de verkiezingen in Frankrijk en Engeland om de kans op grote aandacht te vergroten.’
Dat werkte: tv-zenders, van India en Australië tot de VS, en kranten als The Guardian en The Washington Post publiceerden de foto. Dit verhoogt de druk op de Peruaanse regering én op de Forest Stewardship Council (FSC), de organisatie die certificaten verstrekt voor verantwoorde houtkap. De FSC heeft in reactie aangekondigd te onderzoeken of Canales Tahuamanu, dat nu nog goede sier maakt met het certificaat, de regels wel volgt.
Een eerste stap, die Mayo evenwel optimistisch stemt: ‘Op sociale media wordt FSC door burgers spontaan ter verantwoording geroepen. Dat toont aan hoezeer mensen zich, door deze foto, wereldwijd betrokken voelen bij het lot van de Mashco-Piro.’
Geselecteerd door de redactie
Voor het eerst trouwen op Curaçao mensen van hetzelfde geslacht
‘Misschien denken mensen door dit artikel: die Chinese windmolens zijn zo slecht nog niet’
Theaterrecensent Jacques d’Ancona (1937-2024) overleden
Source: Volkskrant