Bij zowel de Pride Walk als Extinction Rebellion en de Feminist March lopen de spanningen op naarmate het activisme zich verbreedt. Want wie voor lhbti-rechten opkomt, schaart zich niet vanzelfsprekend ook achter een Israëlische of Palestijnse vlag.
Wie afgelopen zaterdag op de Pride Walk in Amsterdam rondliep, kon denken dat het geen demonstratie was tegen lhbti-discriminatie, maar tegen heel ander onrecht. ‘Say it loud, say it clear: we don’t want Israeli here’, schreeuwden demonstranten met Palestijnse sjaals en vlaggen naar een twintigtal Joodse deelnemers, van wie sommigen waren uitgedost in een Israëlische vlag of een regenboogvlag met davidster.
Ook klonk de leus: ‘No pride in genocide’. De Joodse queers brachten daar tegenin: ‘There is no pride in exclusion’. In Het Parool stond woensdag een brief van een deelnemer: ‘De Pride Walk werd volledig gekaapt door activistische groepen en had niets meer met Pride te maken.’
De frictie doet denken aan de onrust in november 2023 bij Extinction Rebellion. Die organisatie verloor een deel van het draagvlak en de steun van prominente leden, nadat de strijd tegen klimaatverandering was uitgemond in een actie die opeens ook pro-Palestina was. ‘No climate justice on occupied land’, riep Greta Thunberg op het Museumplein, waarna veel demonstranten teleurgesteld naar huis gingen.
In maart besloot de Feminist March zichzelf op te heffen na soortgelijke strubbelingen. Elk jaar werd het protest breder: het ging óók over ongedocumenteerden, trans en non-binaire personen, sekswerkers, alleenstaande moeders, Palestijnen. Uiteindelijk concludeerde de organisatie: ‘We hebben gemerkt dat we niet de verwachtingen van al onze supporters en bondgenoten kunnen waarmaken.’
Het is geen toeval dat er spanningen zijn bij zowel de Pride Walk, Extinction Rebellion als de Feminist March. Die leggen de dilemma’s bloot waar protestorganisaties tegenaan lopen als ze hun strijd verbreden naar een strijd tegen álle onderdrukkende systemen – want die grijpen immers allemaal in elkaar.
Die gedachte is volgens de leer in het intersectionele denken: onderdrukking kan langs diverse assen lopen; gender, ras, geaardheid, klasse. En op het kruispunt van die assen – denk aan een zwarte trans vrouw – ontstaat een grotere achterstelling. Daarom hoor je klimaatactivisten roepen: ‘There is no climate justice without social justice.’
Deze benadering is in emancipatiebewegingen opgekomen in reactie op de kritiek dat er één groep dominant was, zegt Niels Spierings, hoogleraar sociologie aan de Radboud Universiteit. ‘In de regenboogbeweging voerden de welvarende witte gay-mannen lang de boventoon. Toen zeiden queers van kleur: ho eens, de zaken die jullie aankaarten, zijn niet per se de dingen waarover wij ons zorgen maken.’
Onder invloed van die stemmen probeerden het feminisme, de lhbti-gemeenschap, maar ook de klimaatbeweging steeds inclusiever te worden, waarbij dwarsverbanden ontstonden. Spierings: ‘De gedachte was: als we onze krachten bundelen, kunnen we een vuist maken en een meerderheid vormen. Bij een smaldeel is toen een extremere variant ontstaan: je móét die andere strijd steunen, anders ben je niet meer welkom hier.’
Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit in 2022 bleek dat Extinction Rebellion (XR) met het omarmen van het intersectionele gedachtengoed ook reageerde op de kritiek dat de beweging te wit, middenklasse en heteronormatief was. ‘Binnen XR wordt intersectionaliteit gezien als een nog te realiseren horizon’, aldus universitair docent Irene van Oorschot in Tijdschrift Sociologie. In de queerscene was intersectionaliteit wel al langer gewoon. In die kringen wordt het begrip vooral opgevat als overlappende sociale identiteiten. Dat heeft zijn weerslag op de manier waarop actie wordt gevoerd, volgens de onderzoekers. ‘Activisme wordt zo een praktijk van recht doen aan en ruimte maken voor deze lappendeken aan identiteiten.’
Bij Pride Amsterdam is er ook jaren een tendens van verbreding geweest, beaamt Siep de Haan, in 1996 een van de oprichters. Er kwamen steeds meer letters bij in de afkorting lhbti. ‘Elke tijd heeft z’n eigen doelgroepen en dat is goed. Ik leer het meest van mensen die verder van me afstaan. En ja, dat schuurt soms en kan ongemakkelijk zijn, dat is niet erg.’
Toch leidde de oproep om geen Israëlische vlaggen te tonen op de Pride Walk tot meer dan gemiddeld tumult. De oproep van Queer Amsterdam (QA), een van de organisatoren van het evenement, riep verontwaardigde reacties op, onder anderen van burgemeester Femke Halsema die het ‘onacceptabel’ noemde.
QA bood excuses aan en zei met de oproep alleen een standpunt in te willen nemen ‘tegen zionisme’ en de onderdrukking van het Palestijnse volk. Iedereen zou welkom zijn. Maar een paar dagen later trok QA zich terug als mede-organisator van de Walk met de woorden: ‘We kunnen niet alle vlaggen van harte welkom heten in dit politieke klimaat.’
‘Deze activisten hebben een goed punt’, zegt Van Oorschot, auteur van het onderzoek over intersectioneel activisme. ‘Ik vind het logisch dat de vlag van het land dat nu een campagne van uitroeiing voert niet welkom is. Des te meer omdat die vlaggen een vorm van ‘pinkwashing’ zijn: Israël zet lhbti-rechten cynisch in om zijn mensenrechtenschendingen in Gaza weg te moffelen.’
Pinkwashing of niet, dat kan Siep de Haan niet zo veel schelen. ‘Feit is dat Tel Aviv een lange geschiedenis heeft met Pride. En in Palestina voelen queers zich helaas niet veilig, ze kunnen nog altijd worden vervolgd.’
Stop niet té veel politiek in de Pride, stelt De Haan voor. ‘Je kunt het klimaat er ook bijhalen, of de hongersnoden, of Oekraïne, maar dan wordt het te ingewikkeld. Ik raak al verdwaald in de letters, laat staan in al die onderwerpen. Ik vraag me dan af: hoe moeten hetero’s nog begrijpen wat dit te maken heeft met de regenbooggemeenschap?’
Met al die politieke onderwerpen verwatert het hoofddoel, vreest De Haan: de emancipatie van de lhbti-gemeenschap. ‘Ik was laatst op een Pride-demonstratie waar zó veel Palestijnse vlaggen waren, dat het leek alsof lhbti een bijzaak was.’
De spanningen rond Israël-Palestina liepen tijdens de vorige Pride al dusdanig op dat sommige organisatoren de ophef nu uit de weg gaan. Elk jaar toont het project Zero Flags de vlaggen van landen waar homoseksualiteit nog altijd strafbaar is, in de hoop dat het er steeds minder zijn, totdat er nul vlaggen staan. In 2023 hingen er 69 vlaggen op het Museumplein. Eén ervan was die van Palestina.
Dit jaar zijn de vlaggen nergens te zien. ‘We kregen vorig jaar zulke felle kritiek van het pro-Palestijnse kamp dat we nu een jaar overslaan’, zegt initiator Hans Verhoeven. ‘We willen niet dat de discussie alleen maar over de Palestijnse vlag gaat. Dat zou de aandacht wegtrekken van het werkelijke doel van die vlaggen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant