Zeeschuim bevat pfas. Blijf er daarom uit de buurt, adviseert de overheid op Zwemwater.nl. We vroegen Jacob de Boer, hoogleraar milieuchemie en toxicologie, hoe bang we moeten zijn voor de witte vlokken op het strand.
Zeeschuim ontstaat doordat algen in zee afsterven en door vervuiling in het water. Het hoopt zich op als het hard waait. Je ziet dan dikke, vettige, witgele vlokken over het strand waaien of aanspoelen. Dat vinden honden en kinderen leuk, want je kunt erachteraan rennen, ermee spelen, erin rollen.
Maar zeeschuim langs de Noordzeekust bevat net als het zeewater pfas, bleek in december vorig jaar uit metingen die de provincies Zeeland, Noord- en Zuid-Holland hebben laten uitvoeren. Pfas hecht zich goed aan het schuim, en daarom komt het in hogere concentraties voor in zeeschuim dan in het zeewater zelf. Slik het dus niet in, adviseerde de overheid toen, en spoel je af na het zwemmen.
Dat advies werd deze week aangescherpt, ontdekte NOS. We moeten helemaal van zeeschuim wegblijven, stond er ineens te lezen op Zwemwater.nl. Bij navraag zei het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat dat er geen sprake is van aanscherping van beleid of een nieuw advies, maar van een "andere woordkeuze".
Er is niet opnieuw gemeten. Er worden ook geen borden geplaatst, omdat er geen acuut gevaar is, zeggen het ministerie en de provincies tegen NOS. Het RIVM werkt momenteel aan een groter onderzoek over pfas in zee en duinen, weet milieuchemicus Jacob de Boer, maar dat loopt nog.
"Het is eind juli", zegt toxicoloog Jacob de Boer, "en dat is de periode waarin we dat dikke schuim niet op het strand aantreffen. Dat komt juist aanwaaien aan het einde van de winter als het plankton afsterft. Het is ook de periode dat kranten en nieuwswebsites wat minder hebben om over te schrijven. Komkommertijdnieuws dus."
"Pfas vermijden is belangrijk, maar ons opwinden over zeeschuim of het strand vermijden is helemaal niet nodig. Als je al zeeschuim inslikt, zul je het waarschijnlijk uitspugen, en wat betreft huidopname moet een kind ongeveer een hele dag in dat dikke schuim zitten. Bovendien is het schuim dat je aan het einde van de winter aantreft, niet dit schuim in de zomer."
De hoeveelheid pfas die we kunnen binnenkrijgen via zeeschuim is klein bier vergeleken met wat wij binnenkrijgen via water en voedsel, volgens De Boer. Hij vindt het nieuws storend. "Er is wel wat groters om ons druk over te maken dan licht verhoogde waardes in zeeschuim."
"We hebben echt geen borden nodig op het strand om ons te waarschuwen tegen zeeschuim. De overheid moet communiceren als onze omgeving of ons voedsel onveilig is, maar dat is dit niet." Dat er aan de bel werd getrokken toen er pfas in hobbykippeneieren werd gevonden was terecht, vindt de toxicoloog maar bij zeeschuim niet.
Je kunt gewoon in zee zwemmen. Er zit inderdaad pfas in het zeewater, maar pfas zit overal: in je eten, het ei van je hobbykip, de lucht, in je kleding. Het is gevonden in menselijke embryo's, moedermelk en in gesmolten Noordpoolijs. Uit recent RIVM-onderzoek blijkt dat een deel van de Nederlandse bevolking via voeding en drinkwater al te veel pfas binnenkrijgt.
Dat maakt dat in principe elke extra blootstelling onwenselijk is, zegt het RIVM. Dat slokje zeeschuim kunnen we makkelijker vermijden dan bijvoorbeeld voedsel, de lucht en drinkwater. Elke route waardoor mensen meer pfas binnenkrijgen, is ongewenst, ook via zeeschuim.
"De grenswaarde van pfas voor mensen is 6,9 microgram per liter bloed", zegt milieuchemicus Jacob de Boer. "De gemiddelde Nederlander zit aan 3,5 microgram. Dat hangt af van waar je woont, rond fabrieken zal dat hoger zijn."
Pfas zijn chemische stoffen die amper afbreekbaar zijn. Een (veel) te hoge concentratie ervan in het bloed wordt in verband gebracht met kanker, verhoogd cholesterol en kans op onvruchtbaarheid. Ze kunnen de immuniteit aantasten waardoor vaccins bij kinderen minder goed werken, laten recente studies zien.
Dat betekent niet dat iedereen automatisch ziek gaat worden. "Fabrieksarbeiders lopen een hoger risico op kanker", zegt De Boer, "maar de gemiddelde burger krijgt geen kanker door pfas in water of voedsel. Pfas zoveel mogelijk vermijden is verstandig, en daarom ben ik een groot voorstander van een verbod van het gebruik."
Aan zo'n Europees verbod wordt gewerkt - de Europese Commissie komt in 2025 met een advies.