Voormalig topdiplomaat Robert Serry zoekt, ook na zijn pensionering, nog altijd naar oplossingen voor de grote conflicten van onze tijd. ‘Hamas is een vloek voor het Palestijnse volk, terwijl Netanyahu een steeds diepere kuil voor Israël graaft.’
Je zult maar de twee grote oorlogen van onze tijd onder je hoede hebben – twee loodzware dossiers die je dagelijks leven bepalen, ook na je pensionering. De betrokkenheid is bij oud-diplomaat Robert Serry al zichtbaar nog voordat je zijn huis in Wassenaar bent binnengestapt. Aan de gevel hangt de Oekraïense vlag en eenmaal binnen zie je in de huiskamer een parelmoeren miniatuur van de Oude Stad van Jeruzalem. Verder: schilderijen van de Krim, een Russische icoon en oosterse tapijten.
‘Natuurlijk meet het Westen met twee maten’, zegt Serry op de kalme toon die vele malen te horen was wanneer hij aanschoof bij Nederlandse tv-programma’s. ‘Daarom steunt de rest van de wereld ons niet in de oorlog om Oekraïne. Zij zien Rusland als een westers probleem dat we zelf mogen oplossen, en tegelijkertijd verwijten zij ons dat we wegkijken van Gaza.’
Dat laatste is terecht, stelt Serry. ‘Jongeren in onze eigen samenleving zien dat haarscherp. We hebben de mond vol van democratie en mensenrechten, maar wat hebben onze leiders de afgelopen jaren eigenlijk gedaan voor de Palestijnen?’
Over de auteur
Sacha Kester is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over België, Israël en de Palestijnse gebieden, en het Midden-Oosten.
Serry (74) was begin jaren negentig de eerste Nederlandse ambassadeur in het onafhankelijke Oekraïne, waar hij ook zijn huidige echtgenote leerde kennen. Hij heeft er nog een datsja, een huisje op het platteland, en komt geregeld in het land om zijn schoonfamilie op te zoeken en te helpen met wederopbouwprojecten. Daarnaast diende hij ‘zeven lange jaren’ in Jeruzalem als VN-gezant (2007- 2014), en voert hij nog steeds aftastende gesprekken achter de schermen – het voorstadium van de diplomatie.
Over beide oorlogen is hij somber, zegt Serry. ‘Maar nooit zonder hoop. Elke oorlog komt ooit ten einde, en uit elke crisis kan iets goeds ontstaan.’
Daar is goede wil voor nodig. We richten ons in dit gesprek op de oorlog in Gaza, en bij onderhandelingen over dat conflict, lijkt geen van beide partijen bereid te zijn om in te binden.
‘Deze oorlog is anders dan alle eerdere conflicten met Gaza. Voorheen sloeg Israël er een bepaalde periode op los en liet daarna een verzwakt Hamas achter, maar het wilde de organisatie wel in het zadel houden. Dat is door de gebeurtenissen van 7 oktober anders: nu wil Israël Hamas totaal vernietigen, wat natuurlijk nooit zal lukken. En dan zijn er de gijzelaars. Zij zijn de belangrijkste troef van Hamas bij de onderhandelingen, en daarom zullen zij hen nooit allemaal laten gaan.
‘De tragiek is dat geen van beide partijen wil opgeven, en die extremen voeden elkaar. Hamas is een vloek voor het Palestijnse volk, terwijl premier Netanyahu een steeds diepere kuil voor Israël graaft.’
U heeft zelf vaak aan de onderhandelingstafel gezeten, hoe krijg je onwillige partijen toch in beweging?
‘Blijven praten, blijven zoeken naar nieuwe mogelijkheden, en blijven schaven aan voorstellen. De onderhandelingen worden gevoerd door drie landen: de VS, Egypte en Qatar. Ze zijn al een heel eind gekomen, laten we dat niet vergeten.
‘Zo ligt ook resolutie 2735 op tafel, een voorstel van Biden waar de VN-Veiligheidsraad mee heeft ingestemd. Als je dat leest, is er al een structuur voor een permanent staakt-het-vuren. Dat is uiterst belangrijk, want je kunt de wapens tijdelijk, zonder verdere voorwaarden, neerleggen zoals in het verleden vaak gebeurde, maar je wilt een echte oplossing voor het probleem.’
En dat is?
‘Met deze resolutie wordt de smalle weg naar de uitgang opgeknipt in drie fasen. Eerst komt er een tijdelijk bestand en wordt een nader te bepalen aantal gijzelaars vrijgelaten in ruil voor Palestijnse gevangenen. Ondertussen wordt verder onderhandeld over een permanent einde aan de gevechten, de overdracht van alle gegijzelden en de wederopbouw van het verwoeste gebied.
‘De grote vraag is wie Gaza dan moet gaan besturen, en Netanyahu weigert in te gaan op de smeekbedes van Joe Biden, die terecht een rol ziet voor de Palestijnse Autoriteit (PA). Die is nu deels verantwoordelijk voor de Westelijke Jordaanoever, maar laten we deze twee Palestijnse gebieden weer onder één bestuur brengen, geholpen door de internationale gemeenschap. Er moet vervolgens volop worden ingezet op reconstructie, zodat er weer hoop en perspectief komt. En dat er op termijn verkiezingen kunnen worden gehouden, en er uiteindelijk een eigen Palestijnse democratische staat komt. Ook de Arabische landen willen hieraan meewerken, wat zeer belangrijk is.’
De tweestatenoplossing dus, een mantra dat lange tijd onder in een lade heeft gelegen, en nu weer is afgestoft. Hoe levensvatbaar is dat idee nog?
‘Er zijn twee alternatieven voor de tweestatenoplossing: één staat met gelijkheid voor alle inwoners, of één staat met de Palestijnen als tweederangsburgers. Dat eerste zal nooit gebeuren, dat tweede is eigenlijk de huidige realiteit. Maar het beleid van premier Netanyahu, het permanent afwijzen en negeren van de Palestijnse rechten, is op 7 oktober in zijn gezicht opgeblazen. Sindsdien zijn er bijna veertigduizend Palestijnen omgekomen, dus er is nog meer haat die in de toekomst op Israël zal afkomen als het niet bereid is na te denken over een echte oplossing. De tweestatenoplossing is de enige optie, anders blijft het conflict een etterende wond, met alle gevolgen van dien.’
Een prachtige oplossing – op papier. Een Palestijnse staat is echter onbespreekbaar voor het huidige Israëlische leiderschap, en ook voor het overgrote deel van de Israëlische bevolking.
‘Ik zeg ook niet dat het gaat gebeuren. Integendeel, het gaat juist een heel andere kant op. Ik vrees dat deze oorlog nog heel lang voortsuddert, met alle gevolgen van dien. Het lijden van de Palestijnse bevolking zal voortduren, Israël zal zichzelf steeds meer isoleren, en de kans op een breder conflict in de regio is niet uit te sluiten. Israël wordt een huis dat elk moment kan ontploffen – ik zou er niet in willen wonen.’
De internationale gemeenschap heeft lange tijd weggekeken van het conflict, maar nu lijkt zij steeds meer bereid Israël de duimschroeven aan te draaien. Verwacht u daar effect van?
‘Vooralsnog leidt dat er alleen maar toe dat Netanyahu zijn hakken verder in het zand zet. De wereld begrijpt Israël niet, en veroordelingen door bijvoorbeeld het Internationaal Gerechtshof worden afgedaan als antisemitisch. Dat gezegd hebbende: wegkijken heeft de vrede ook geen stap dichterbij gebracht, en wellicht dwingt het Israël uiteindelijk tot andere keuzes.’
Met name de rol van de VS is van belang, en daar zijn binnenkort verkiezingen. Wat verwacht u als deze worden gewonnen door Donald Trump?
‘Dan kan Netanyahu rekenen op wat meer sympathie voor zijn beleid. De gevolgen kunnen catastrofaal zijn. Vergeet de situatie op de Westelijke Jordaanoever niet, dat andere Palestijnse gebied. Daar staat de boel ook op springen. En wat doet Hezbollah? De kans op een groter conflict blijft aanwezig.
‘Deze verkiezingen in de VS zijn zó belangrijk, voor beide oorlogen, dus ook voor Oekraïne. Ik houd mijn hart vast, want in beide gevallen zullen de consequenties voor ons, in Europa, heel groot zijn.’
Wat vreest u?
‘Allereerst krijgen wij nog meer te maken met de Russische president, Vladimir Poetin. Wat gaat hij dan doen in bijvoorbeeld Moldavië, of de Baltische staten? Om te testen hoe het zit met artikel 5 van de Navo, hoeft hij maar één keer een incident uit te lokken. Dat artikel stelt dat een aanval op één een aanval is op allen. Maar voordat we tot een aanval overgaan, zal daar uitgebreid over worden gepraat. Want geldt dat ook voor een incident aan de grens met Estland ? Wat gaat de Navo dan doen?
‘Maar ook in Gaza geldt: hoe langer het doorgaat, hoe slechter voor ons. Je wilt een wereldorde die is gebaseerd op de waarden van de VN. Daarvoor is altijd een politieman nodig geweest, en dat waren de VS, maar dat verandert. China bijvoorbeeld, heeft deze week gezorgd voor een akkoord tussen Hamas en Fatah, de belangrijkste politieke partij van de PA. De regie wordt steeds meer bepaald door landen die bepaald niet democratisch genoemd kunnen worden en weinig ophebben met mensenrechten. De wereld is aan het kantelen, en dat is niet per se in ons voordeel.’
U schetste zojuist dat zowel Hamas als Israël sowieso niet wil buigen. Kan een Democratische overwinning het tij wel keren?
‘Onder Netanyahu zal er niets veranderen. Toen ik nog VN-gezant was, nam hij ons tijdens een gesprek op zijn kantoor terzijde om een zegel van zijn familie te laten zien, opgegraven in wat nu de Westelijke Jordaanoever is, meer dan duizend jaar oud. Dan weet je: deze man heeft een band met die grond, en daarom zal hij het nooit als bezet gebied beschouwen. Maar ja, de Palestijnen waren er ook altijd al, en die gaan niet weg.
‘Anderzijds: ook in Israël komen ooit weer verkiezingen, en het land heeft in het verleden laten zien dat er dan altijd weer verrassingen mogelijk zijn. Het grootste obstakel is het gebrek aan politieke wil, maar zodra dat er wel is, is het niet eens zo heel ingewikkeld meer – en dan maakt het enorm veel verschil wie de VS regeert ja.
‘Ik geloof dat die verrassing mogelijk is, en dus blijven we achter de schermen verder praten over de nasleep van Gaza. Want als verandering zich aandient, moet je wel klaarstaan met een plan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant