Het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken (MVD) wil een databank aanleggen met gegevens van Russen die voor een opleiding naar ‘onvriendelijke landen’ zijn vertrokken. Mensenrechtenactivisten vrezen dat die gebruikt zal worden om kritische Russen aan te pakken bij terugkeer uit het buitenland.
Het plan voor de databank maakt deel uit van een nieuwe strategie van de MVD om ‘extremisme’ tegen te gaan. Het is nog niet precies duidelijk welke categorieën mensen onder de plannen zullen vallen. Maar ‘extremisme’ is een begrip dat sinds het begin van de oorlog tegen Oekraïne een heel ruime interpretatie heeft gekregen. Tal van Russen die zich kritisch hebben uitgelaten over de oorlog zijn wegens steun aan ‘extremisme’ veroordeeld.
Sinds het begin van de oorlog in februari 2022 hebben naar schatting bijna een miljoen Russen de benen genomen naar het buitenland. 50 landen, waaronder de 27 EU-lidstaten, hebben het label ‘onvriendelijk’. De meerderheid van de mensen vluchtte nadat president Poetin in september zo’n 300 duizend reservisten had opgeroepen voor de strijd tegen Oekraïne. Geschat wordt dat een derde van de uitgeweken Russen inmiddels is teruggekeerd.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel.
Opvallend genoeg dook onlangs op de sociale media in Rusland al een soortgelijke databank op waarin de namen, geboortedata en andere gegevens te vinden zijn van Russen die sinds het begin van de oorlog zijn vertrokken. Ook hun bestemming en de reden voor hun vertrek stonden erbij: het begin van de oorlog, de afkondiging van de mobilisatie en de opstand van (het huurlingenleger) Wagner.
Wie er achter de zoekdienst zat, is onduidelijk. Vermoedelijk gaat het om voorstanders van de oorlog tegen Oekraïne. Bijna tegelijkertijd verscheen op het internet de lijst ‘Oppositieleden 2022-2024’ met de namen en allerlei gegevens van tegenstanders van het bewind van Poetin.
President Poetin zette eerder dit jaar al zijn handtekening onder een wet die de autoriteiten het recht geeft beslag te leggen op de bezittingen van mensen die veroordeeld zijn wegens het ‘verspreiden van valse informatie over de strijdkrachten’ en ‘het aanzetten tot extremistische activiteiten’. Inmiddels staan al duizenden personen en organisaties op de ‘extremisten’-lijst.
Sinds kort moeten Russen die naar het buitenland zijn uitgeweken ook oppassen dat hun binnenlandse paspoort niet wordt ingetrokken wegens hun kritiek op de oorlog.
Olesja Krivtsova, een Russische journaliste die uitgeweken is naar Noorwegen waar ze voor de nieuwssite The Barents Observer werkt, merkte onlangs dat haar binnenlandse paspoort was ingetrokken toen ze op het Russische consulaat haar internationale paspoort wilde verlengen. Dat hebben de Russen nodig om in het buitenland te reizen.
Op het consulaat kreeg ze echter te horen dat verlengen niet mogelijk was omdat haar binnenlandse paspoort niet meer gold.
Volgens The Barents Observer zijn er meer uitgeweken Russen die met hetzelfde probleem zitten. Ook twee Russische activisten die vanuit Armenië opereren, kregen te horen dat hun binnenlandse paspoort niet meer geldig was, hoewel dat normaal niet verloopt.
Een van hen, Daniil Tsjebykin, kreeg te horen dat het document was ingetrokken omdat er nog een boete openstond. Die had hij gekregen wegens de overwerk-uren die de politie had moeten maken bij een demonstratie voor Aleksej Navalny waaraan hij had meegedaan. Navalny overleed eerder dit jaar in een strafkamp boven de Poolcirkel.
Voor de slachtoffers van deze nieuwe methode om critici van het bewind te straffen ontstaan allerlei problemen. Wie geen binnenlands paspoort heeft, mag in Rusland geen bankrekening openen of gebruiken. Ook is het niet meer mogelijk iemand anders te machtigen en een woning te kopen of te verkopen.
Voor Russen die naar het buitenland zijn gevlucht betekent het dat hun internationale paspoort op den duur verloopt, waardoor hun verblijfsvergunning in gevaar komt. Verlengen van het internationale paspoort kan dan alleen maar in Rusland. ‘Even teruggaan’, was dan ook het advies dat Tjsebykin op het consulaat in Armenië kreeg. Maar dat zal geen enkele activist aandurven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant