Dagenlang niet op de naam van een liedje kunnen komen: dat ‘probleem’ bestaat straks niet meer. YouTube Music komt met een app die geneuriede melodieën moet herkennen. De Volkskrant probeerde hem meteen maar even uit.
Het zit in je hoofd en het gaat er niet meer uit. Een opgewekt liedje, waar je altijd een goed humeur van kreeg. Met een oorwurmrefrein. Je hoorde het net in de supermarkt en kon het bijna woordelijk meezingen. Maar welk nummer was dat toch ook alweer? Wacht even, je hebt hem bijna. Dinges.
Bovenstaande gedachtestroom – iedereen kent hem – hoort bij de popmuziek, die altijd om ons heen is en ook zomaar door ons brein vloeit, zelfs zonder geluidsgolven of audioapparaten. En waarom we liedjes, woorden en melodieën zo vreselijk goed kunnen onthouden, maar songtitels en artiestennamen een stuk minder, is een mooi muziekmysterie.
Over de auteur
Robert van Gijssel is muziekredacteur van de Volkskrant en schrijft over pop en de muziekindustrie. Hij schrijft ook over gamecultuur.
Vanaf deze week kunnen miljoenen mensen razendsnel antwoord vinden op hun prangende popvragen. De muziekdienst YouTube Music, een van de grootste mondiale streamingdiensten, introduceert een nieuwe zoekfunctie genaamd Sound Search. Met deze toevoeging in de app kunnen gebruikers een liedje vinden door een flard van het gezochte nummer te fluiten, te neuriën, te pingelen op een piano of te zingen, al dan niet hemelschreiend vals.
De zoekfunctie Sound Search is te vinden in de nieuwste versie van de app van YouTube Music. De functie is te bedienen door betalende en niet-betalende gebruikers. De gespecialiseerde zoek-apps Midomi en SoundHound hebben ook een neurie-zoekfunctie.
Met Sound Search hoopt YouTube, een onderdeel van zoekgigant Google, binnen een paar seconden uitsluitsel te geven over de titels en makers van al die liedjes die door ons hoofd spoken, iedere dag weer. Het betreffende nummer kan daarna direct worden afgespeeld en daarmee dus uit het piekerende hoofd van de gebruiker verdwijnen. Niet op een liedje kunnen komen wordt daarmee, waarschijnlijk, definitief iets uit een ander, pre-technisch tijdperk.
YouTubes Sound Search volgt op vele gelijksoortige zoekmachines, die het leven op het eerste gezicht lijken te veraangenamen. We konden al wetenschappelijke plantennamen vinden door een foto te maken van een struik en die af te leveren bij de zoekservice Google Lens. We kunnen AI-tools als ChatGPT vragen een antwoord te geven op levensvragen als: wat was er eerder, de kip of het ei?
We vinden de dichtstbijzijnde pinautomaat in een vreemde wereldstad dankzij satellieten en Google Maps. En we konden onbekende liedjes al identificeren met de apps Soundhound en Shazam, door een heldere opname van het nummer te uploaden en te wachten op het – meestal juiste – antwoord: titel, uitvoerend artiest, jaartal, platenlabel.
Het wachten was op een zoekmachine die een gefloten, geneuried of gezongen fragment van een liedje feilloos zou kunnen herkennen, opsporen en afspelen. Google introduceerde vier jaar geleden de zoekfunctie Hum to Search, waarmee liedjes te vinden waren door ze simpelweg in de telefoon te neuriën.
De service werkte aanvankelijk niet zo goed: we floten bij de introductie ervan eens het Smurfenlied van Vader Abraham en kregen als resultaat If I Were a Boy van Beyoncé te verwerken. Hum to Search was nog geen wereldwijde sensatie.
Dat was de twee jaar geleden ingevoerde update van het zoekgereedschap SongCatcher, van streamingdienst Deezer, ook niet. Met SongCatcher konden abonnees al liedjes vinden door een opname ervan te laten horen, net als in Shazam. Eind 2022 werd een neurie-uitbreiding toegevoegd, maar volgens sommige gebruikers werkte ook die aanvankelijk slecht. Bovendien is Deezer een van de kleinste streamingdiensten, met wereldwijd 5 miljoen betalende gebruikers, dus ook hier bleef de nieuwe zoekfunctie een beetje onder de radar.
Dat zal bij YouTube Music niet gebeuren. Het bedrijf maakte dit jaar bekend dat de diensten Music en Premium ruim 100 miljoen gebruikers hebben, in meer dan honderd landen. De app van YouTube Music is een miljard keer gedownload en de muziekstreamingdienst hoort daarmee bij de vijf grootste van de wereld.
Dat deze dienst nu het ‘neuriezoeken’ heeft geïntroduceerd, betekent vermoedelijk dat Sound Search een ingeburgerd zoek- en cultuurfenomeen gaat worden. Ook omdat het zoeksysteem van Google en YouTube nu, na een paar jaar warmdraaien, erg leuk is om te gebruiken.
Want Sound Search is niet alleen een handig gereedschap, maar ook een vermakelijk gezelschapsspel voor de vrijdagavond: raad een lied, of niet.
We testen hier vast vijf nummers en muziekstukken waarvan we ons kunnen voorstellen dat ze vaak door vele hoofden spoken. Het zijn liedjes uit verschillende tijdvakken en afkomstig uit zeer uiteenlopende muziekgenres. Sommige zijn makkelijk, andere zeer moeilijk na te bootsen. We doen net alsof we er niet op kunnen komen, we zingen, neuriën of fluiten ze in en wachten af wat YouTube Music ervan maakt.
We beginnen met een makkelijke opdracht. Iedereen – van zekere leeftijd – kent het openingsriffje van dit nummer, dat in de loop van de geschiedenis een soort muzikale meme is geworden. En Sound Search kent deze klassieker van de band Europe ook, blijkt na 6 seconden.
Opvallend is wel dat een eerste poging, waarbij de riff wordt geneuried met een tikkende tong (‘tata táá taa’) eerst een merkwaardig resultaat oplevert: het lied De Jack Express van de Nederlandse zanger Vieze Jack. Het blijkt een carnavalsuitvoering van The Final Countdown, met een vertaalde tekst (‘blaas eens op mijn fluitje’).
Fluit je zelf de openingsriff, dan krijg je onmiddellijk de originele versie. Hier openbaart zich gelijk een praktisch bijverschijnsel van Sound Search voor muziekmakers. Die kunnen hun eigen liedjes inzingen en zien dan in één oogopslag welke artiesten zich eventueel schuldig hebben gemaakt aan plagiaat.
Een ‘deep cut’ uit een ver verleden dan: het prachtige maar wat obscure nummer Bracelets of Fingers van de psychedelische sixtiesband The Pretty Things. Het lied is zo mooi omdat het bestaat uit heel afwisselende delen, van een a capella intro (‘love love love love love love’) tot een vervreemdende vocale inleiding, zinderende refreinen vol echoënde gitaren en barokke strijkers en een tussenstuk met een sitar.
Sound Search heeft het er moeilijk mee. Bij ons toch ragfijn gezongen ‘love love love love love love’ geeft de service niet thuis: ‘Probeer opnieuw.’ Een geneuriede versie van het intro doet het ook niet. En een netjes gezongen eerste tekstregel (‘These are a few of the things I find joy’) levert gek genoeg een heel ander resultaat op: het mistige indieliedje Those Eyes van de band New West, waarvan slechts één enkel akkoord vaag lijkt op de tingelende gitaren van The Pretty Things.
Pas als we de tekst zingen waarin de titel van het lied voorkomt (‘Bracelets of fingers since I was a boy’), vindt Sound Search het juiste lied. Ja, zo kunnen we het zelf ook. Hoe dan ook: Bracelets of Fingers is opgespoord.
Niet het genre waar YouTube Music de meeste abonnees mee binnenhaalt, maar toch: klassieke muziek zit zeker in het aanbod. We testen de klassieke database van de streamingdienst, de Sound Search en de eigen neuriekwaliteiten en gaan op zoek naar een van de mooiste strijkkwartetten ooit gecomponeerd: Die Tot und das Mädchen van Schubert. En dan het liefst in de monumentale uitvoering van het Quartetto Italiano.
Maar YouTube Music weigert. De eerste, afdalende noten worden niet herkend: noch in geneuriede, noch in gefloten variant. Zelfs een stiekem ingevoerde werkelijke opname van het stuk (via YouTube) wordt niet herkend. Klassiek zit kennelijk niet in het zoekgebied van Sound Search.
Proef op de som: we neuriën het nog veel beroemdere begin van de Vijfde symfonie van Beethoven (‘ta ta ta taaaaa’), nota bene op exact de juiste toonhoogte, en krijgen ook bij dit klassieke cliché geen enkel resultaat.
Sound Search werkt het best met ingezongen fragmenten, blijkt uit onze test. Logisch ook, want woorden zijn minder vaak voor tweeërlei uitleg vatbaar dan geneuriede gitaartokkels of vals gefloten refreintjes.
Maar wat als de vocalen bijna niet zijn na te bootsen, omdat ze in de oorspronkelijke versie als doodskreten uit de onderbuik werden gestoten? Dat proberen we uit, bij het weergaloze nummer In Human Form van de deathmetalband met de toepasselijke naam Death.
Grunten is een vak, blijkt al snel. We hoesten ons door de eerste gezongen regels heen (‘People of the earth beware, it is here in human form’), ooit fantastisch vertolkt door de in 2001 tragisch overleden Chuck Schuldiner. Al na het eerste woord (people) krijgen we een ronduit beledigend resultaat: een podcastaflevering over de betaaldienst PayPal. Na vijf pogingen en steeds weer die podcast geven we het op. De stembanden moeten nog langer mee.
Dan snel naar een van de mooiste vocale nummers van dit jaar: Deeper Well van countryzangeres Kacey Musgraves. Sound Search heeft het lied kennelijk ook boven in de favorietenlijst staan, want bij alleen al de geneuriede openingszin (‘My saturn has returned’) wordt de track geraden.
Ook een gefloten versie van het afbuigende refrein (‘I found a deeper well’) wordt onmiddellijk herkend. We krijgen geen enkel ongewild nummer als resultaat en we hoeven er niet eens mooi voor te zingen. Klasse, van Sound Search.
De zoekmachine van YouTube Music werkt dus vaak verbluffend goed, met dank aan de mens. Want Sound Search maakt gebruik van een wonderlijke biologische eigenschap, die ervoor zorgt dat mensen teksten en melodieën bijzonder goed kunnen onthouden, zeker als die twee aan elkaar zijn gekoppeld. Er zitten kennelijk duizenden liedjes in ons hoofd, met teksten en al.
Al in de oudheid wist men dat verhalen en heldendichten langer bleven hangen als ze op rijm, ritme en melodie werden gezet. De in muziekpsychologie gespecialiseerde onderzoeker Kelly Jakubowski van de Universiteit van Durham in Engeland legde in het wetenschappelijke magazine The Conversation uit hoe dat kan.
Een melodie of ritme kan tekst in betekenisvolle blokjes wegzetten in het geheugen, en wel in het impliciete (of onbewuste) gedeelte daarvan. Een liedje, zeker als het heel vaak wordt beluisterd, wordt dan een soort vaardigheid, net als fietsen of schaatsen. Je hoeft er niet meer over na te denken. Het is er gewoon.
Dat geldt niet voor namen, titels en jaartallen. Dat zijn eerder kale feitjes, net als Duitse naamvallen of Aziatische hoofdsteden, die we op school vervelend genoeg uit ons hoofd moeten leren en daarna toch weer blijken te vergeten. Artiesten en titels blijven niet automatisch aan de in ons geheugen gebeitelde songs kleven. En dat probleem kan Sound Search nu voor ons oplossen.
Maar wás het wel een probleem? Integendeel, zou je denken. Want wie ergens niet op kan komen, of iets niet kan vinden, gaat meestal zelf aan de slag. In het hoofd voltrekt zich een mooi proces van associaties, van luikjes die een voor een worden opengezet waardoor die ene kluis in het geheugenpaleis uiteindelijk toch kan worden geopend.
Juist die zoektocht houdt de hersenen lenig. Volgens filosoof Miriam Rasch maakt alleen zelf nadenken, en op zoek gaan naar antwoorden, de mens nog een mens in plaats van een aan data, zoekmachines en algoritmen verslaafde, aartsluie gebruiker. In haar boek Frictie – Ethiek in tijden van dataïsme uit 2020 betoogt zij dat de mens zal verdwijnen als die steeds meer gaat functioneren als een computer.
Het menselijk brein wordt lamlendig als het niet meer zelf op zoek moet naar een liedje, een pinautomaat in de buurt, de naam van een plant of een acteur die je voorbij ziet komen in een serie. De streamingdienst Amazon Prime bijvoorbeeld laat ons tegenwoordig met één klik op het scherm zien wie er op dat moment in beeld is en waar die acteur nog meer in heeft gespeeld – iets waar we vroeger ook niet opkwamen, waarna we het zelf gingen uitpluizen.
Dat gepuzzel leverde mooie dingen op. We kwamen bij de zoektocht namelijk op ándere leuke liedjes, films, acteurs, noem maar op. Gingen we in het geheugen op jacht naar dat ene nummer dat leek op iets van The Smiths maar het toch niet was, dan stuitten we voorheen op heel andere liedjes en artiesten, die we ook nodig weer eens moesten draaien. We maakten ons eigen algoritme.
Met Sound Search krijgen we er dus weer iets bij. Maar het pakt ook iets van ons af.
Een liedje herkennen aan een gefloten of geneuriede melodie is technisch gecompliceerd, legde het zoekbedrijf Google al uit bij de introductie van de functie Hum to Search, in 2020. Vooral omdat een al dan niet vals gefloten melodie nogal afwijkt van een originele audio-opname.
De zoekmachines werken met ‘digitale vingerafdrukken’ van audiobestanden. Melodieën worden door de computer teruggebracht tot een cijfercode. Als een gebruiker een melodie invoert in de zoekmachine, wordt die, mits een beetje netjes geneuried of gefloten, teruggebracht tot diezelfde code. De zoekmachine zoekt vervolgens razendsnel een match in een database van miljoenen liedjes, elk met hun eigen vingerafdruk.
De verwachting is dat zoeken op geluid steeds beter zal gaan, aangezien de functie gebruikmaakt van ‘machine learning’, oftewel: software die zichzelf traint met behulp van algoritmen en statistische modellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant