De asielopvang in Nederland barst uit z’n voegen, bevestigt het jaarverslag van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Vanwege het gebrek aan reguliere azc’s is de opvangorganisatie aangewezen op dure noodoplossingen.
Understatements kun je het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers wel toevertrouwen. ‘2023 was een jaar vol dynamiek en verandering’ en ‘stond in het teken van forse groei onder lastige omstandigheden’, zo luidt de eerste zin van het COA-jaarverslag dat dinsdag verscheen.
De groeiende behoefte aan opvangplekken, de krapte op de arbeidsmarkt en ‘het veranderende politiek-maatschappelijke klimaat rond migratie’ (lees: verzet tegen azc’s en onzekerheid rond de Spreidingswet) stelden de organisatie ‘voor veel uitdagingen’.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Het meest in het oog sprong – opnieuw – het structureel overbelaste aanmeldcentrum in Ter Apel. Het COA slaagt er al ruim een halfjaar niet in de afspraak na te komen dat daar plek is voor maximaal 2.000 asielzoekers – een verloren rechtszaak ten spijt.
Ook de toezegging dat medio juli de bezetting op orde zou zijn, is weer niet nagekomen. Het gemeentebestuur van Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, beraadt zich op nieuwe stappen.
Dat is het brandpunt. Maar een blik op de cijfers laat zien dat het COA de afgelopen jaren in meerdere opzichten achter de feiten aanliep. Het gevolg: een opvangcrisis.
‘In het recente verleden schaalde het COA op wanneer het moest, en af zodra dat kon’, erkent de organisatie. ‘Omdat de behoefte aan opvangplekken door de geschiedenis heen sterk fluctueert en het realiseren van azc’s veel tijd kost, is steeds noodopvang nodig om iedereen een plek te kunnen bieden. Dit is inefficiënt, kostbaar en leidt tot verlies van kwaliteit van de opvang en begeleiding.’
Vandaar het pleidooi voor een ‘stabiel opvanglandschap’: voldoende, kwalitatief goede opvanglocaties verspreid over Nederland.
Daarbij speelt de Spreidingswet ‘een cruciale rol’. ‘Alleen dan kunnen we uit de opvangcrisis komen, verlagen we de kosten voor de duurdere noodopvanglocaties en komt er rust en stabiliteit voor de samenleving, onze medewerkers en bewoners.’
Laat het nieuwe kabinet nu juist deze Spreidingswet willen intrekken.
Is het aantal nieuwe asielzoekers flink toegenomen? Het is maar hoe je het bekijkt. In 2023 waren het er 56 duizend. Amper duizend meer dan een jaar eerder, maar wel anderhalf keer zoveel als in 2019.
Opmerkelijk: hoewel duidelijk is dat het COA grote moeite heeft met het vinden van woningen voor statushouders, stroomden er toch nog bijna 44 duizend asielzoekers uit opvanglocaties.
In 2023 nam de capaciteitsbehoefte voor de opvang van asielzoekers met bijna een derde toe. Op 31 december 2023 verbleven er in totaal 64.300 asielzoekers in een opvanglocatie. Het tekort aan opvangplekken is vooral een gevolg van gebrekkige doorstroom.
Er verbleven circa 16 duizend statushouders in de asielopvang, mede vanwege de krappe woningmarkt. Daarnaast duurden asielprocedures langer door de achterstand bij de IND. Ook dat betekende dat mensen langer in de asielopvang moesten blijven.
Illustratief voor de crisismaatregelen die nodig zijn: het aantal reguliere azc’s groeide in twee jaar tijd van 68 naar 87, het aantal noodopvanglocaties van 45 naar 153.
Meer locaties met een hogere bezetting, en dan ook nog veel kunst- en vliegwerk om de boel geregeld te krijgen. Dus heeft het COA het druk. De afgelopen drie jaar verdubbelde de organisatie, van 3.700 medewerkers in 2021 naar ruim 8.600 in 2023.
De hoge bezetting en het gebrek aan reguliere opvangplekken werkt ook sterk door in de kosten die het COA maakt. Noodopvang (denk aan cruiseschepen en hotelkamers) is duur. Kost een plek in gewone opvang gemiddeld 30 duizend euro per jaar, een plek in de noodopvang kost bijna 70 duizend euro per jaar. Dat is inclusief voeding, zorg en beveiliging. Zo liepen de totale kosten van asielopvang op van 1,6 miljard in 2022 tot 2,7 miljard euro in 2023.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant