Zonder ooit indruk te maken op kiezers heeft Wopke Hoekstra in zeven jaar tijd een imposante politieke loopbaan opgebouwd. Nu mag hij vijf jaar verder als Europees Commissaris, met dank aan zijn gave om steeds de juiste bondgenoten te vinden.
Wielrennen is de ultieme CDA-sport. Voormalige partijleiders zoals Dries van Agt, Sybrand Buma en Hugo de Jonge koketteerden allemaal met hun liefde voor de racefiets. Partijgenoot Wopke Hoekstra (48) is meer een bokser en schaatser gebleven, maar hij brengt als politicus wel één belangrijke wielerwet in de praktijk: kies het wiel van degene die je het best naar de finish katapulteert.
Hoekstra’s gave om de juiste bondgenoten te kiezen, heeft hem inmiddels een reeks indrukwekkende functies opgeleverd. Terwijl zijn eigen partij zeven magere jaren achter de rug heeft, floreert hij. In 2017 werd de ex-McKinsey-consultant minister van Financiën, in 2022 minister van Buitenlandse Zaken, in 2023 Eurocommissaris klimaatactie en straks gaat hij weer voor vijf jaar aan de slag in de nieuwe Europese Commissie, liefst op een zware economische post.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
De herbenoeming van Hoekstra is op het eerste gezicht allerminst vanzelfsprekend. De voormalige praeses van studentencorps Minerva is lid van een gemarginaliseerde oppositiepartij met slechts vijf zetels in de Tweede Kamer. Normaal gesproken verdelen grote partijen onderling de internationale posities.
Zeker is dat bij Hoekstra’s laatste huzarenstukje Ursula von der Leyen diende als gangmaker. De al herkozen Commissievoorzitter maakte onlangs in een persoonlijk gesprek met premier Dick Schoof duidelijk dat ze goed kan samenwerken met haar mede-Christendemocraat. De afgelopen maanden maakte Hoekstra indruk op haar door zijn optreden op de Klimaattop in Dubai en bij de presentatie van de EU-2040-agenda, die moet uitmonden in een reductie van 90 procent van de broeikasgassen.
De steun van de machtigste vrouw in Brussel was des te belangrijker, omdat de coalitie zelf geen geen overduidelijke topkandidaat kon presenteren. Zo profiteerde Hoekstra ook van de gelukkige omstandigheden: er was geen goed alternatief.
Voor Schoof, die als partijloze premier geen ondersteunend netwerk heeft in Brussel, is het daarbij geen nadeel dat Hoekstra niet loyaal hoeft te zijn aan een van de regeringspartijen. De premier kan de CDA’er nu zelf de komende jaren gebruiken als een belangrijke bron van advies en informatie in Brussel.
Veel tegenspel van het CDA krijgt hij daarbij niet. Hoekstra’s opvolger Henri Bontenbal reageerde dinsdag ‘heel blij’ op de voordracht van zijn partijgenoot, maar diep gaat de liefde niet. Voor veel CDA’ers heeft Hoekstra afgedaan omdat hij vorig jaar onverwacht en zonder overleg naar Brussel vertrok.
Ex-partijvoorzitter Marnix van Rij verwoordde onlangs in Trouw het overheersende sentiment binnen de partij: ‘Hoekstra had, terugkijkend, niet zoveel op met het partijbelang. Mijn conclusie is dat hij uiteindelijk vooral voor zichzelf en zijn carrière ging.’
De teleurstelling is bij het CDA vooral zo groot, omdat Hoekstra veel te danken heeft aan de partij. Als Eerste Kamerlid maakte de McKinsey-partner zoveel indruk op toenmalig partijleider Buma dat die hem in 2017 de post van minister van Financiën aanbood - de ideale opstap om CDA-lijsttrekker te worden.
Hoewel Buma hem een perfecte uitgangspositie had bezorgd, bedankte Hoekstra in 2020 voor het partijleiderschap. Het resultaat was een bloedig gevecht tussen Hugo de Jonge en Pieter Omtzigt om de macht binnen het CDA.
De situatie verslechterde toen Hoekstra na het gedwongen vertrek van De Jonge het partijleiderschap alsnog toegewezen kreeg, hoewel geen CDA-lid op hem had gestemd. Nummer twee Omtzigt werd gepasseerd door de partijtop, die in Hoekstra een nieuwe Ruud Lubbers bleef zien.
De kiezer bleek minder onder de indruk, maar na zijn smadelijke verkiezingsnederlaag in 2021 drukte Hoekstra toch een zwaar stempel op de formatie. Zijn hechte band met premier Mark Rutte speelde daarbij een belangrijke rol. Samen hielden ze GL/PvdA buiten het kabinet, ten faveure van de ChristenUnie. Bij het progressieve deel van de Kamer had de CDA-leider daarna definitief afgedaan.
Hoekstra streek in die tijd ook zijn eigen partij tegen de haren in. Hij weigerde zitting te nemen in de Tweede Kamer, zoals het CDA wenste, en eiste het ministerschap van Buitenlandse Zaken op.
Die post effende het pad naar een internationale carrière. Hoekstra deed als minister van Buitenlandse Zaken goede contacten op in Europa. Dat bleek cruciaal toen na de val van Rutte IV duidelijk werd dat Europees Commissaris Frans Timmermans naar Nederland zou terugkeren.
Sigrid Kaag leek topfavoriet om hem te vervangen als Klimaatcommissaris, maar haar progressieve profiel sloot niet aan bij de harde campagne die de Europese christendemocraten op dat moment voerden tegen het EU-natuurbeleid.
Om haar partijgenoten te paaien en haar eigen kansen op een herverkiezing in leven te houden, liet Von der Leyen een voorkeur doorschemeren voor de pragmatische Hoekstra, die achter de schermen zijn interesse kenbaar had gemaakt. Rutte reageerde welwillend en maakte de weg vrij. Kaag bleef onthutst achter.
Hoekstra heeft zo meerdere keren bewezen dat hij in het gevecht om belangrijke posities op het juiste moment kan toeslaan. De komende tijd moet de CDA’er dat talent gaan inzetten om voor Nederland - en zichzelf - een zware post in de Europese Commissie veilig te stellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant